ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ଆମ ସମ୍ନାନରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି—ଏହି କଥାରେ ଆଗ୍ନିଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅନେକ ରଥ ଏକେ ମାର୍ଗରେ ଚଳି ଯାଆନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଆଗ୍ନି ନିଜ ହସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ତଳାଶ କରନ୍ତି—କେବେ ଝୁକି, କେବେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ। ଏହି ଦିନେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ—“ଉଠ, ଶକ୍ତିମାନ, ଉଠ, ଜ୍ୱାଳା, ଉଠ, ଆଗ୍ନି, ଆନନ୍ଦର ଶକ୍ତି ସହିତ; ଉଠ ଓ ଅପସାନ୍ନ ହେଉନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ; ଏହି ଦିନେ ସମସ୍ତ ବସୁମାନେ ତୁମ ସହ ବସୁନ୍ତୁ।” ପରେ ଜଳର ଅବତରଣ ଓ ସମୁଦ୍ରର ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଏ। ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ—“ନୂତନ ପଥ ନିର୍ମାଣ କର, ଅନୁଗତ ହୋଇ ଏହି ପଥରେ ଯାଅ।” ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନରେ, ଘାସ ଫୁଲ ଧରି ଉଗୁଏ, ପଦ୍ମ ସରୋବର ହୁଏ—ଏହି ସମସ୍ତ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ଗୃହ। ଏଠି ଅମର ଅତ୍ରିଙ୍କ କଥା ଆସେ—ସେ ବି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅମର ଥିଲେ, ଯେପରି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରଥକୁ ନୂତନ କର, ଅକ୍ଷ ଦେଇ ପୁନର୍ଜୀବିତ କର, ସେ ନୂତନ ହୁଏ। ଏହି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାକୁ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅଟୁଟ ଗଠନ ପରି, ଅତ୍ରି, ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସତ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏ ମାନବମାନେ, ତିଣିଗୁଣ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଚାହା, ତେବେ ଆମର ସ୍ତୁତି ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ଵୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦାନ ଏହିଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ; ସେମାନେ ଆମକୁ ବିଶାଳ ଆସନକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଗୃହକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି। ନାସତ୍ୟ ଭାଇଁ, ତୁମେ ଭୁଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ପାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲ; ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲ, ପଖ ନେଇ, ରକ୍ଷା କରିଲ। ଶମ୍ୟୁ ପରି, ନିତ୍ୟ ଦାନ ଆସୁ, ସବୁଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ଵୟ, ଅମୂଳ୍ୟ ଧାରା ଦିଅ। ଏହିପରି ଅମର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରାଜେୟ; ସମସ୍ତ ଜୀବନ, କୁଶଳ, ଏହି ତାଙ୍କର ଦାନ। ରିଭୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଦାନ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜନା ଦିଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଶ୍ୟେନ ପାଇଁ, କର୍ତ୍ତା ନିଜ ଗୋତିଆ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଚମକେଇ ଦେଖାଏ। ଶ୍ୟେନ ପୁତ୍ର ଦୂର ଉଡ଼ି ଆଣିଥିବା ଯିଏ, ସେ ଶତଚକ୍ର ମାର୍ଗର ଜ୍ଞାତା। ତୁମର ଶ୍ୟେନ ଚରଣେ ନେଇ ଆଣିଥିବା, ରକ୍ତିମ, ମାପ ଦେଇଥିବା ସୋମର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଚଳିତ, ଜୀବନ ଉତ୍ଥାପିତ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଜାଗୃତ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ସହିତ, ଦେବମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମହାଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କର; ଇଚ୍ଛାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବଢ଼େ, ଚତୁର, ଏହି ସୋମ ଆମ ପାଇଁ ପିଡ଼ାଯାଏ। ଏଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧି ଉପଖ୍ୟାନ ଆସେ—“ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧି ଉତ୍ଖନନ କରୁଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜୟ କରାଯାଏ, ଯାହାରେ ପତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପତ୍ରା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଦେବମାନେ ଚୟନ କରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଦୂର କର, ପତିକୁ ମୋର କର। ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଠାରୁ ଉପରେ; ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ତଳେ ରୁହ, ଅବମାନିତ ହେଉ। ଏଠି ତାଙ୍କ ନାମ ନେଉନାହିଁ, ସେ ଏଠି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ; ଦୂରକୁ ପଠାଇଦିଅ। ମୁଁ ଅଟୁଟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ; ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଦୁଇଁଝଣ ମିଶି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ଜୟ କରିବା। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଠାରୁ ଉପରେ ରଖିଛି, ମୋ ଶକ୍ତି ଅଧିକ; ତୁମ ମନ ମୋ ପଛରେ ଯାଉନାହିଁ, ଗାଈ ପଛରେ ବଛା, କିମ୍ବା ଜଳ ପଥରେ ବହେ ପରି।” ଏଠି ଏକ ବନ୍ୟ ପଶୁର ଛବି ଆସେ—ସେ ସତ୍ୟରେ ବନ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି ପରି; ସେ ଗ୍ରାମର କଥା ନାହିଁ ପଚାରେ, ତୁମକୁ ଖୋଜେନାହିଁ, ଭୟରେ ପରି। ଯେତେବେଳେ ଶଳଭ ଡାକେ ଓ ଶୁଣ୍ଡ ଅଛି, ସେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ପାଦ ଭୂମିକୁ ମାରେ; ବନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ହୁଏ। କେବେ ଗାଈ ପରି ଚରେ, କେବେ ଗୃହ ପରି ଦେଖାଯାଏ; କେବେ ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଗାଡ଼ି ପରି ଚାଲେ। ସେ ଗାଈକୁ ଡାକେ, ଛଡ଼ି ଦେଇ ଆଘାତ କରେ; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, 'ମୁଁ ଶବ୍ଦ କରିଛି' ଭାବେ ଭାବେ। ବନ୍ୟ କିଛି କରେନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ କିଏ ନାଆସେ; ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଖାଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶୋଇପଡ଼େ। ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଧୁର, ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ, ଅଜୋତା—ଏହିପରି ମୁଁ ବନ୍ୟା, ପଶୁମାତାକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛି। ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦିଅ, ସେ ଜଳକୁ ଭେଦିଲେ, ବୀର ଭାବେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦିଗନ୍ତ କମ୍ପିଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଓ ପର୍ବତ ଅନ୍ତର୍ଭୱନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଅଦୃଶ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ମାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ହୋମରେ ଡାକନ୍ତି। ଦାନଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିରାଜ କର, ମଘବନ୍, ତୁମେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତା, ଦାନଦାତା। ସୋମ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ—“ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପ୍ରଜାବିକାଶ କରିପାରିବା। ଘୋଡ଼ାପରି ତୁମେ ଶୂର, ଦାସମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବିଜୟ କରିଛ; ଜଳରେ ଲୁଚିଥିବା ଗୁପ୍ତ ଧନ ଧାରଣ କର। ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବିଦ୍ୱାନ, ରୁଚିର ଗୀତକୁ ସ୍ୱୀକାର କର, ଆମେ ସୋମ ସହିତ ଉନ୍ନତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଏହି ଗୀତ ତୁମ ପାଇଁ, ଶକ୍ତି ଦିଅ, ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଡାକକୁ ଶୁଣ, ତୁମେ ଘୃତ ଆସନରେ ବସ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାୟକମାନେ ତାଳ ଦେଇ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।” ସବିତାରଙ୍କ କଥା ଆସେ—ସେ ନିଜ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ, ଆକାଶକୁ ସୁଦୃଢ଼ କଲେ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦୁହିଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଏକ ସ୍ଥିର ସ୍ଥାନରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ସମୁଦ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ଖୋଲା, ସେଠାରେ ସବିତା, ଜଳପୁତ୍ର, ତାହାର ପଥ ଜାଣିଛନ୍ତି। ସେଠାରୁ ବିଶାଳ ଦିଗ ଉପରେ ଉଠିଲା, ସେଠାରୁ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଚଳ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଏହିପରି ଦେବମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଓ ପ୍ରଭାବ ଏ ଗାଥାରେ ପ୍ରବାହିତ।