ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଧନ-ସଂପଦ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ସବିତା ଦେବତା ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଅନେକ ରୂପ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଧନ ଲାଗି ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ରୁକି ରହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଶ୍ୱାବସୁ ସୋମ ଓ ଜଳକୁ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଥିଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ଜଳର ସୀମା ଉପରେ ପହଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଦେଖିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦେବତା, ସେ ଆମକୁ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରୁନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ରହିଛି, ସେ ଆମର ଚିନ୍ତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବେ। ଏହି ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଚିହ୍ନଟ କରି, ପଥ ଖୋଲିଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ବଳିଦାନର ଦକ୍ଷତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭା ଓ କୀର୍ତି ବିଶାଳ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବିରାଟ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ପୂଜକଙ୍କୁ ବଳ ଓ ପ୍ରଶଂସା ଦେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଶୁଭ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ତେଜରେ ଉଦୟମାନ ହୁଏ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଭରି ଦେଉଛନ୍ତି। ସେ ପୋଷଣରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଜାତବେଦା, ଆମର ଶୁଭ ପ୍ରଶଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଚିନ୍ତାରେ ନିବେଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଉ, ଅମୃତ ସଂପଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଉଥିବା ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ସେ ଯଜ୍ଞର ଦକ୍ଷ କର୍ତ୍ତା, ବିପୁଳ ଧନର ରକ୍ଷକ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା। ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାଳରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ନମ୍ରତାର ସହିତ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛୁ; ସେ ଆମ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ଆମର ପ୍ରଦାତା। ଆର୍ୟମାନ, ଭଗ, ବୃହସ୍ପତି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୋମ ରାଜା, ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଡାକୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ଓ ମୈତ୍ରୀପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତି। ଆର୍ୟମାନ, ବୃହସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାତ, ବିଷ୍ଣୁ, ସରସ୍ୱତୀ, ସବିତାର ଦୟା ଆମ ପ୍ରତି ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମର ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ବୃଦ୍ଧି କର, ଦେବସଭା ପାଇଁ ଧନଦାନ ଉତ୍ସାହିତ କର। ଏଠାରେ ଏକ ଉପାସକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତିନିପ୍ରକାର ଶୁଭ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି, ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର, ସପ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଆମ ପାଖକୁ ନୂତନ ଚିନ୍ତା ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ ବିସ୍ତୃତ ହେବାକୁ ଚୟନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ମୂଳ ଅଳତାରର ସ୍ୱାମୀ। ଅପ୍ରସୂତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଉର୍ବର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ କ୍ଷମା ଆମ ପ୍ରତି ରହୁ। ଉଚ୍ଚରୁ ତଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ସେନାର ଭଳି ଚାଲନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶିଖା ବାୟୁ ପଛରେ ଚାଲି ନାପିତଙ୍କ ଭଳି ଦାଢ଼ି ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଅନେକ ରଥ ଏକ ପଥରେ ଚାଲେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ଶୁଧ୍ଧ କରି ପୃଥିବୀକୁ ତଳାଶ କରନ୍ତି। ଶକ୍ତି, ଶିଖା, ଅଗ୍ନି ଉଠ, ଆନନ୍ଦର ଶକ୍ତି ସହିତ ଉଠ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହିଦିନି ସମସ୍ତ ବସୁ ତୁମ ସହ ବସନ୍ତୁ। ଏହି ଜଳ ଅବତରଣ, ସାଗରର ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ; ଅନ୍ୟ ପଥ ନିର୍ମାଣ କର, ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଅଗ୍ନି, ସେହି ପଥରେ ଯାଅ। ତୁମ ଯାତ୍ରା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନରେ ଘାସ ଫୁଲ ଫୁଟୁ, ପଦ୍ମସର ହେଉ—ଏହି ହେଉଛି ସାଗରର ନିବାସ। ଏହିପରି, ଅମର ଅତ୍ରି ଦେବ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ାର ଭଳି ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ; ତିନି ନୂତନ ଚକ୍ର ଲଗାଇ ରଥକୁ ପୁନଃ ନବୀନ କରିଥିଲେ। ସେ ଘୋଡ଼ା ଏମିତି ଦ୍ରୁତ, ଯାହାକୁ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅତ୍ରି ନିଜ ଦକ୍ଷତାରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଅଟକି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୁରୁଷମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ତେବେ ଆମ ପ୍ରଶଂସା ନିଷ୍ଫଳ ହେବ ନାହିଁ। ଅଶ୍ୱିନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦାନ ଦିବ୍ୟ ଦୟା ଓ ଶୁଭ ଚିନ୍ତାର ଫଳ; ସେମାନେ ଆମକୁ ବିଶାଳ ଆସନକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଦୟା କରନ୍ତି। ଭୂଜ୍ୟୁଙ୍କୁ ସାଗର ପାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ନାସତ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଯିଥିଲେ। ଶମ୍ୟୁଙ୍କ ଭଳି ଶୁଭ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶ୍ୱିନ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ଅବିରତ ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହିପରି, ଅମର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷତା ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବନର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ରିଭୁସ୍ ନାମକ ଋଷି, ଦୟାଳୁ ଓ ସକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ନିର୍ମଳ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଉତ୍ସାହୀ ହୋଇ, ଶ୍ୟେନ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ତାଙ୍କ ଧାରାଳ ତୀର ଚମକେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, ଦୂର ଉଡ଼ୁଥିବା, ଶ୍ୟେନ ପୁତ୍ର ଏହି ମାର୍ଗକୁ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି। ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, ରୂଦ୍ର, ଆନନ୍ଦ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାପକ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଜୀବନ ଜାଗୃତ ହୁଏ, ନାତିତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ ସହିତ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏହି ସୋମ ଆମ ପାଇଁ ପିଷାଯାଏ। ଏଠାରେ ଜନାନୀ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧି ଉତ୍ତୋଳନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜୟ କରାଯାଏ ଏବଂ ପତିକୁ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଉପରେ ପତ୍ର ଥିବା, ଶୁଭ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଚୟିତ ଏହି ଔଷଧି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦୂର କରି, ପତିକୁ ନିଜ କରିଥାଏ। ସେ କହନ୍ତି, "ମୁଁ ସର୍ବୋପରି, ଉତ୍ତମ, ମୋତେ ଉତ୍ତମମାନେ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ; ଯିଏ ମୋ ତଳେ, ସେ ଅଧମ ହେଉ।