ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଋଷିମାନେ ଜଳକୁ ଶୁଧ୍ଧିକର, ରୋଗ ଦୂରକରିବାର ଉପାୟ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ହେବା ପାଇଁ ଏହି ଜଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପଚାର ହେଉ, ଏମିତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଉଥିଲା। ଦଶ ଶାଖାଅନ୍ୱିତ ଦୁଇ ହାତ ଏବଂ ଭାଷାର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ରୋଗ ଦୂର କରେ, ସେହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁଥିଲୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ଭାଗିଦେଇଥିଲେ। ଏଠି, ଉତ୍ସବ ମନାଉଥିବା ଉଷାମାନେ, ଆମ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା କୁତ୍ସ ପାଇଁ ଜଳକୁ ପଥ ଦେଇଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନିକର ଝରଣାମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ମଧୁର ମଧୁ ପାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାଷାର ଜ୍ୟୋତିରେ ଉଦିତ ହୋଇଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ମହାନ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦାସମାନେ ପାଇଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ରଜିଶ୍ୱାନ ସହିତ, ଚତୁର ଅସୁରଙ୍କ ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ। ଅଜୟମାନେ ଅବସେଷରେ ଜୟୀ ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେନି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାସ ପରି ସମୃଦ୍ଧି ନଗରକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦୃଢ ଧନ ଦେଖିଥିଲେ। ବିନା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ବି ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଲା, ଦୂତଗତି ଉଷାମାନେ ରଥକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏକାକି ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ଆକାଶରେ ମାସ ର ଅନୁସୃତି ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ପିତା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରି ଭାଗ କରିଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ପିଙ୍ଗଳ କିରଣ ପୂର୍ବରୁ ଆସେ, ସବିତା ସଦା ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ପୂଷଣ ଗୋପାଳକ ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜାଣି ଦେଖି ଚାଲିଥାନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ଦୁଇ ଲୋକ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ବସି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରାଳରେ ସମସ୍ତ ଦେଖନ୍ତି। ସବିତା ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଧନର ଆଧାର ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ସଂଗ୍ରହ, ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦେଖନ୍ତି। ଧନ ଲାଗି ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଚଳ ରହିଲେନି। ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ସୋମ ଓ ଜଳକୁ ସତ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚଳିତ ଦେଖିଥିଲେ, ଏହି ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସୀମା ଖୋଜି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଦେଖିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତୁ, ସଠିକ କି ଅସଠିକ ଯାହା ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ସେ ନଦୀ ତୀରରେ ତୀର ଖୋଜିଥିଲେ, ପାଥର ଅବରୋଧ ଭେଦି ମାର୍ଗ ଖୋଲିଦେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ଘୋଷଣା କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବଳିଦାନର କୌଶଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝିଲେ। ଅଗ୍ନି, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭା ଅପାର। ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖା ଚମକୁଥିଲା। ତୁମ ଅସୀମ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତିରେ, ଉପାସକମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଶଂସା ପାଆନ୍ତି। ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ୟୋତିରେ ତୁମେ ଉତ୍ଥାନ କର, ପୁତ୍ର ଭାବେ ମାତା ପିତା ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିବା, ଭୂମି ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକକୁ ପୂରଣ କର। ପୋଷଣରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜାତବେଦସ୍, ଆମ ଶୁଭ ପ୍ରଶଂସାରେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମ ପାଖକୁ ବଳି ଆସେ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶକ୍ତି ଦେଉଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ। ଅଗ୍ନି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାର କର, ଅମୃତ ଧନ ଦିଅ। ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପର ଶୋଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ଆମକୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂରଣ କର। ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଜ୍ଞାନୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧନର ରକ୍ଷକ। ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ଓ ଅପାର ଦାନ ଦେଉଥିବା, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧନ ଦିଅ। ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟବାନ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାନ ଦେଇ ଶୁଣୁଥିବା, ଏହି ଦେବତା ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାଳୁ ଓ ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ ହୁଅ। ଧନ ଦିଅ, ହେ ପ୍ରଜାପତି, କାରଣ ତୁମେ ଆମ ଦାତା। ଆର୍ୟମାନ, ଭଗ, ବୃହସ୍ପତି ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ଦେବମାନେ, ଶୁଭ ଭାଷା, ଦିବ୍ୟ ଧନ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକୁଛୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶ୍ଲୋକରେ, ଆଦିତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରରେ ଡାକୁଛୁ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ଓ ଦୟାଳୁ ହୁଅନ୍ତି। ଆର୍ୟମାନ, ବୃହସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାତ, ବିଷ୍ଣୁ, ସରସ୍ୱତୀ, ସବିତା, ଦୂତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଅନେକ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଆମର ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞ ବଢ଼ାଅ, ଦେବସଭା ପାଇଁ ଧନ ଦାନରେ ଉତ୍ସାହିତ କର। ଏହି ଉପାସକ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଅଗ୍ନି, ବଳର ପୁତ୍ର; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତିନିପ୍ରକାର ଶୁଭ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି; ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କର, ଆମକୁ ନିରାପଦ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଫା କର, ସପ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଆମକୁ ଉତ୍ତମ ଚିନ୍ତା ଦିଅ, ଅପନିଜ ଧର୍ମରେ ଗୋପାଳକ ପରି ଆଗେଇଯାଅ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଉପରେ କିମ୍ବା ତଳେ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଚୟନ କର, ବଳଶାଳୀ, ବେଦିର ନାଥ। ଅବଜମି ମାଟି କୁଷଳ ହୋଇଯାଏ; ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଆମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଉନାହିଁ। ଉଚ୍ଚରୁ ତଳକୁ ଚଳିବାବେଳେ, ସେନା ପରି ଅଲଗା ଚଳିଥାଅ। ପବନ ସହ ତୁମର ଶିଖା ଚାଲିଲେ, ନାପିତ ପରି ଦାଢି ବଢ଼ାଅ। ତାଙ୍କର ରେଖା ଦେଖାଯାଏ, ବହୁ ରଥ ଏକପଥେ ଚାଲେ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଶୁଧ୍ଧ କଲେ, ଭୂମିକୁ ତଲାଶ କର, ମୋଡ଼ି ଓ ଟାଣି। ଶକ୍ତିମାନ, ଶିଖା, ଅଗ୍ନି, ଉଠ; ଯେ ଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉଠ; ଅବନତ ହେଉନାହିଁ, ବଢ଼, ଏହି ଦିନେ ସମସ୍ତ ବସୁ ତୁମ ସହ ବସନ୍ତୁ। ଏହି ଜଳର ଅବତରଣ, ସାଗରର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ, ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କର, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ସେଇ ପଥରେ ଯାଅ। ଯାତ୍ରା ଓ ଫେରାରେ, ତୃଣ ଫୁଲ ଧରି ଉଗୁ ଆସୁ, ପଦ୍ମସର ହେଉ, ଏହି ସାଗରର ଗୃହ।