ଏ ଜଗତର ଆଦିକାଳରେ, କେବଳ ଏକାଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା—ସେଥିରେ ମୃତ୍ୟୁ ନଥିଲା, ଅମୃତତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା, ଦିନ ବା ରାତିର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସେ ଏକା, ସ୍ୱୟଂଚେତନା ଦ୍ୱାରା, ପବନ ବିନା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ; ସେଠି ତାହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନଥିଲା। ଆରମ୍ଭରେ, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅନ୍ଧକାର ଆବୃତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ବିଲୀନ ଥିଲା, କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ତରିକ ଶୂନ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ସେ ଏକାଟି, ତାପର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାପରେ, ଆରମ୍ଭରେ ଇଛା ଜନ୍ମ ନେଲା—ଏହି ଇଛା ମନସିକ ଚେତନାର ପ୍ରଥମ ବୀଜ ଥିଲା। ତାଲେ, ଋଷିମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ବନ୍ଧନ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ରେଖା ଟାଣିଲେ—ତଳେ କ’ଣ ଥିଲା, ଉପରେ କ’ଣ ଥିଲା? ଏଠାରେ ବୀଜଧାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଅଛି; ତଳେ ସ୍ୱୟଂନିଭର୍ତ୍ତିତା, ଉପରେ ପ୍ରେରଣା। ଏହି ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, କିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିଛି? କିଏ ଏଠାରେ ଘୋଷଣା କରିପାରିବେ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପରେ ଆସିଥିଲେ—ତେଣୁ କିଏ ଜାଣିଛି ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ଏହି ସୃଷ୍ଟି କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହା ତିଆରି ହେଲା କି ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଉପରେ ଥିବା ଯିଏ ଏହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି—ନାହିଁ ହେଲେ ଶାୟଦ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ଚାରିପଟେ ତାନାଯାଇଛି, ଶତଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ। ପୂର୍ବଜ ପିତୃମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ବୁନିଛନ୍ତି, ଏହା ପାଖରେ ବସି ‘ଆସନ୍ତୁ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା’ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଟାଣିଛନ୍ତି, କେହି କାଟିଛନ୍ତି, କେହି ଏହାକୁ ଏହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବୁନିଛନ୍ତି। ଏହି କିରଣମାନେ ଆସି ବେଦୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର, ଓଫରିଂ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଥ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ଏଠି କ’ଣ ମାପ, କ’ଣ ଆଦର୍ଶ, କ’ଣ ଆଧାର? କ’ଣ ଘୃତ, କ’ଣ ସମିଧ୍? କ’ଣ ଛନ୍ଦସ୍, କ’ଣ ପାଠ, କ’ଣ ସ୍ତୋମ, ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ? ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଯୋକ୍ ଭାବେ ଆସିଲା; ସବିତାଠାରୁ ଉଷ୍ଣିକ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୋମଠାରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ମହାମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଆସିଲା; ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ବୃହତୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଣିଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ତେଜସ୍ ହେଉଛି ବିରାଜ୍; ଦିନର ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦସ୍ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଜଗତୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଋଷି ଓ ମଣିଷ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ—କିଛି ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, କିଛି କାର୍ଯ୍ୟରେ। ସେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସ୍ତୁତି ଓ ଛନ୍ଦସ୍ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲେ; ମାପ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏହା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଜଣା ରଥିକ ଯେପରି ରଶ୍ମି ଧରିଥାଏ, ସେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ତଳ, ଉପର—ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂର କର। ସେମାନେ ଦୂରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବା। ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଫରିଂ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କର। ଏଠି ଋତୁ ଅନୁସାରେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ, ସମାଜରେ କୌଣସି ପ୍ରଶଂସା ମିଳେ ନାହିଁ। ଚତୁର୍ ଲୋକେ ଗୋଧନ ଚାହିଁ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଥାନ୍ତି; ଅଶ୍ୱ ଚାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଏ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ନାମୁଚି ଅସୁରଙ୍କ ସହିତ ସୋମାପାନ କରିଥିଲ। ସୁନ୍ଦରତାର ନାଥମାନେ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲ। ପିତାମାତା ଯେପରି ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦନ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ। ସରସ୍ୱତୀ, ଦାତୃତ୍ୱର ଦେବୀ, ସେ ସଦା ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂଶକ୍ତିର ଧାରକ, ତୁମ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିର୍ଭୟ ହେଉ। ଘୃଣାକୁ ଦୂର କର, ଆମେ ବୀର୍ୟଶାଳୀ ହେଉ। ଯେଉଁ ଦୟାଶୀଳ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୁଖ ଓ ଶୁଭମନସ୍କ ହେଉ, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମଠାରୁ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଘୃଣାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ପୂଜିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଦିଆଯାଉଛି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଉଛି, ପୃଥିବୀ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ। ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପୂଜିତଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତୁ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ନିଜ ଦୟାଳୁ ନିୟମରେ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଦେଉଛୁ। ମୈତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ନିରାପଦ କରନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ତୁମ ଦୟା ଚାହୁଁଛୁ, ଆମର ଇଚ୍ଛିତ ଲାଭ ପାଇଁ, ସେଇ ପୂଜିତ ଦେବତା ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଦାନରେ କେହି ବାଧା ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ଏହି ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବରୁଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା। ରଥର ମୁଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ତୁମେ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତୁ। ଏହି ପବିତ୍ର, ଦ୍ରୁତିମୟ ସ୍ଥାନରେ, ପାପ ନଶ୍ୱର; ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ, ପତିତମାନେ ଦଳିତ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଶରୀରକୁ, ପ୍ରିୟଜନକୁ, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ କୃପା କର, ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ। ତୁମର ମାତା ଅଦିତି ଜ୍ଞାନମୟୀ; ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପୋଷଣରେ ପବିତ୍ର। ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦୟା ଦିଅ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ କିରଣରେ ଯାଉଛି। ତୁମେ, ଦେବତାମାନେ, ଜନ୍ମରୁ ରାଜା; ଅଜୟ, ବିଜୟୀ ଭାବେ ଅଚଳ ରଥରେ ବସିଛ। ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ସେମାନେ ଆମକୁ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏବେ, ଯୁଦ୍ଧର ନେତା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠାଅ। ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ବିପକ୍ଷୀ ବିନାଶକ, ଆମର ନେତୃତ୍ୱ କର; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଧନୁ ବିଜୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଙ୍ଗ ହେଉ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ କରିଛ, ନିମ୍ନମାନେ ଦଳିଛ, ହିମକୁ ନଶ୍ୱର କରିଛ। ତୁମର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ; ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦିଅ। ଆମେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛୁ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହେଉ।