ଏକ ଦିନ, ଏକ ମହାସଭାରେ ବସି, ମୁଁ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲି। ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, “ଏ ଆଗ୍ନି, ମୋର ତେଜ ଏହି ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁ, ଆମେ ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛୁ, ଦେହରେ ସୁସ୍ଥ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଦିଅ। ଚାରିଦିଗ ମୋ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉ, ତୁମେ ନିରୀକ୍ଷକ ଭାବେ ଥିବାବେଳେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହେବାକୁ ପାରିବା।” ମୁଁ ଆହ୍ୱାନ କଲି, “ସମସ୍ତ ଦେବତା—ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ, ବିଷ୍ଣୁ, ଆଗ୍ନି—ମୋ ସହିତ ଏହି ସଭାରେ ରହନ୍ତୁ। ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ ମୋ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଖୋଲା ହେଉ, ପବନ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବହୁ।” ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ କରିବାବେଳେ ଧନ ଦିଅନ୍ତି, ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ମୋ ସହିତ ରହୁ। ପୁରାତନ ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାବାନ୍ ହେଉ, ଆମେ ଅକ୍ଷତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ମତେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ମୋର ଅଂଶ, ସେଉଁଥିରେ ମୋ ପାଇଁ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ। କୌଣସି ପାପ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିନପାରୁ। ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ପାଇଁ ଦିଅ। ଦେବୀମାନେ ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠି ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ସନ୍ତାନ ବା ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଆମେ କ୍ଷୟ ନ ପାଉ। ହେ ସୋମ ରାଜା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନ ହେଉ। ଆଗ୍ନି, ତୁମେ ଅପରାଧ ନ କରୁଥିବା ରକ୍ଷକ, ପରର କ୍ରୋଧକୁ ଦୂର କର, ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ବିରୋଧରେ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ, ସେମାନଙ୍କର ଜାଗୃତ ମନ ଆମ ପ୍ରତି ଅବଧିକ୍ରମ କରିନପାରୁ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତର ନାୟକ, ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ, ଦେବତା, ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷାକାରୀ—ଏ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉପାସକକୁ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତା ଏହି ସଭାରେ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଅଶ୍ୱପ୍ରିୟ, ଆମ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହୁଅ, ଆମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆମକୁ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତୁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଗ୍ନିଙ୍କ ସାଥିରେ ଆମେ ସେମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେବା। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଉପରୁ ଛୁଇଁଦିଅ, ଭୟାନକ ଚକ୍ରାନ୍ତକାରୀକୁ ଅଶକ୍ତ କର। ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ—ନ ଅସତ୍, ନ ସତ୍। ନ ଆକାଶ ଥିଲା, ନ ତାହା ପରେ ମହାକାଶ। କିଏ ଏହାକୁ ଆଛାଦିତ କରିଥିଲା? କେଉଁଠି? କାହାର ରକ୍ଷାରେ? ଗଭୀର ଓ ଅପାର ଜଳ ଥିଲା କି? ସେଥିରେ ମୃତ୍ୟୁ ନଥିଲା, ଅମୃତତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଦିନ ବା ରାତିର ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସେ ଏକ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ବାୟୁ ବିନା ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା। ସେଠି ତାହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନଥିଲା। ଆରମ୍ଭରେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅନ୍ଧକାର ଆଛାଦିତ ଥିଲା; ସମସ୍ତ କିଛି ଚିହ୍ନ ବିନା ଜଳ ହେଉଥିଲା। ଶୂନ୍ୟ ଓ ଖାଲିପଣା ମଧ୍ୟରୁ, ତାପର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଏକ ଜନ୍ମ ନେଲା। ପ୍ରଥମେ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଥମ ବୀଜ। ଋଷିମାନେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଅସତ୍ରେ ସତ୍ର ବନ୍ଧନ ଖୋଜିଲେ। ସେ ରେଖା ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା: ତଳେ କି ଥିଲା, ଉପରେ କି ଥିଲା? ବୀଜଧାରୀ ଓ ଶକ୍ତି ଥିଲେ; ତଳେ ଆତ୍ମନିର୍ଭରତା, ଉପରେ ପ୍ରେରଣା। କିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, କିଏ କହିପାରିବ, କେଉଁଠୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଦେବତାମାନେ ବି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପରେ ଆସିଥିଲେ—ତେଣୁ କିଏ ଜାଣିଛି କେଉଁଠୁ ଏହା ଆସିଲା? ଏହି ସୃଷ୍ଟି—ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ତିଆରି ହେଲା କି ନାହିଁ—ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତାପରେ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଚାରିପାଖରେ ସୂତ୍ରରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ବିସ୍ତୃତ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହାକୁ ବୁନନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ପାଖରେ ବସି, କହନ୍ତି, ‘ଆମେ ଚଳିବା, ଆମେ ଚଳିବା।’ ଏକ ମଣିଷ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ଏକ ମଣିଷ କାଟେ, ଏକ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବୁନେ। ଏହି କିରଣମାନେ ବେଦିକାରେ ଆସିଛି; ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆହୁତିର ପଥ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ମାପ କ’ଣ ଥିଲା? ଆଦର୍ଶ କ’ଣ? ଆଧାର କ’ଣ? ଘୃତ କ’ଣ? ପରିବେଷଣ ଦଣ୍ଡ କ’ଣ? ଛନ୍ଦ କ’ଣ? ପାଠ କ’ଣ? ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ଦେବତାକୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେଠି ମନ୍ତ୍ର କ’ଣ ଥିଲା? ଆଗ୍ନିରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଯୋଗ ହେଲା; ସବିତାରୁ ଉଷ୍ଣିହ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସୋମାରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଆସିଲା; ବୃହସ୍ପତିରୁ ବୃହତୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆସିଲା। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ତେଜ ହେଉଛି ବିରାଜ୍; ଦିନର ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ତୃଷ୍ଟୁପ୍ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲା। ଜଗତୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ସକ୍ଷମ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲା, ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେଖିଥିଲେ; କିଛି ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସମ୍ମାନ, ଛନ୍ଦ ଓ ମାପରେ ସେମାନେ ଆବୃତ ହେଲେ; ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମାପକୁ ଅନୁସରିଲେ। ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ରଥିର ଲାଗାମ ପରି ଧରିଲେ। ତାପରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି, “ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ତଳ, ଉପରୁ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୂର କର। ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହର ବିସ୍ତୃତ ସାୟାରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ପାରିବା।” “ସମ୍ଭବତଃ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ତୁମେ ତିଆରି କର। ଏଠି, ଯେଉଁମାନେ ଯବ ଚବାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଲଗା ହେଉନ୍ତୁ।” ଏଠାରେ ଋତୁ ଅନୁସାରେ କିଛି ହୁଏନାହିଁ, ସଭାରେ କୌଣସି କୀର୍ତି ମିଳେନାହିଁ। ଗୋ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନେ ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି; ଅଶ୍ୱ ଲାଗି ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ନାମୁଚି ଅସୁରଙ୍କ ସହିତ ସୋମ ପାନ କରିଥିଲ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲ। ପିତାମାତା ପରି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ତୁମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ, ଯେତେବେଳେ ସୋମ ପାନ କରିଥିଲ। ସରସ୍ୱତୀ, ତୁମେ ଦାତୃତ୍ୱରେ ସଦା ନିକଟରେ ଅଛ।