ଅନ୍ତରୀକ୍ଷର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଖୋଲି ଦେଇ, ଉଷା ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଭଉଣୀ ରାତିକୁ ପଛକୁ ପଠାଇଦେଇ, ମାନବ ଜୀବନର ଅବଧିକୁ ମାପି, ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଦୟମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଉଷା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଗୋମାନ୍ୟ ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ହୁଅନ୍ତି, ନଦୀ ଭଳି ବିଶାଳ ଭାବେ ବହିଯାଆନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁସରି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ଚଳିଚାଲନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—ସେ ଏମିତି ଧନ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଅଶ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ଓ ବଂଶଧରମାନେ ଉପକୃତ ହେବା। ଉଷା, ଆଜି ଏଠାରେ, ଗୋ ଓ ଅଶ୍ୱରେ ଧନୀ ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଆମ ପାଇଁ ଉଦୟିତ ହୁଅନ୍ତୁ ଓ ଧନ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ। ଉଷା, ଏବେ ତୁମ ଲାଲ୍ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ଅଶ୍ୱ-ଯୁକ୍ତ ରଥ ଚଢ଼, ଆମ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଆଣିଦିଅ। ଏହି ସମୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ—ତିଁମାନେ ଆମ ପଥର ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି, ଗୋ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏକମତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ରଥ ଆମ ସମୀପକୁ ଆଣନ୍ତୁ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଗୀତ ଓ ଆଲୋକ ଦିଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ତିଁମାନେ ପୋଷଣ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଧାରୀ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏଠାରେ ଉଷାମାନେ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ଏଠିଏ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—ତିଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆମ ଏହି ଡାକକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓ ଉପାସକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ନାୟକତ୍ୱ ଶକ୍ତି, ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ହୋମ ଦେଉଛି, ସେ ଅନ୍ତ୍ର, ନାୟକତ୍ୱ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଉ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କର ଏକ ବୀରତାର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି—ସେମାନେ ପଣି ଦାନବଠାରୁ ଗୋମାନ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଶେଷ ଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଆଲୋକ ଖୋଜିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକାଶ ଅଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ, ଅତ୍ୟାଚାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା ନଦୀମାନେ ମୁକ୍ତ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ମାତରିଶ୍ୱାନ ଏମିତି ଏକକୁ ଆକାଶରୁ ଆଣିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଟିକୁ ଶ୍ୟେନ ପାହାଡ଼ରୁ ନେଇଥିଲା; ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ବେଦବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଲାଉ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଉପାସକଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ। ଘୃତ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯିଏ ଉପାସନା କରେ, ତାଙ୍କ ନିୟମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ଏକତାରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯିଏ ଘୃତ ବା ଅର୍ପଣ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦ ହୋଇ, ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ। ଶତ୍ରୁମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଗୋବୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ, ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରନ୍ତୁ। ଏବେ ଜାତବେଦାସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସକମାନେ ମନରେ ଯେପରି ରଥ ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରଶଂସା ଗାଇଥିଲେ। ତୁମ ଦୟା ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସାଖ୍ୟରେ ଆମେ କେବେ ଅପମାନ ଭୋଗ ନକରିବା। ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ପୂଜିତ, ସେ ଉନ୍ନତ, ଅଜୟ, ନାୟକତ୍ୱ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ; ସେ ରକ୍ଷିତ, ଅପମାନ ତାଙ୍କୁ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ଆମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବା; ଦେବତାମାନେ ଅର୍ପିତ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନି ଆଗ୍ରହୀ—ତୁମ ସାଖ୍ୟରେ ଆମେ କେବେ ଅପମାନ ଭୋଗ ନକରିବା। ଆମେ ଇଂଧନ ଆଣିବା, ତୁମ ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ପ୍ରତି ଯଜ୍ଞରେ ସଂସ୍କାର କରିବା; ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଫଳ କରିବା। ଦୁଇ ଓ ଚାରି ପାୟାଳିଆ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଚାଲନ୍ତି, ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି; ମହା ଉଷାମାନେ ଦେଉଥିବା ପ୍ରକାଶ ଅଚମ୍ଭିତ। ତୁମେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ହୋତୃ, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପ୍ରଥମ; ପ୍ରଶାସ୍ତା, ପୋତା, ଗୃହପତି। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଜଣା, ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ସଫଳ କରନ୍ତି। ସବୁପଟେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛି, ଭଲ ମନ ରଖ, ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଚମକ; ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ଦେବତା। ଦେବତାଙ୍କ ରଥ ସୋମ ଅର୍ପକ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ; ଆମ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁ। ତାପରେ ସେ ଜାଣିବେ, ଶବ୍ଦ ସଫଳ ହେବ। ଅସୁବିଛା କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟ, ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ତାଙ୍କର ପଥ ସହଜ କରନ୍ତୁ। ଲାଲ୍ ଓ ପିତଳ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜି ଚାଲିଲେ, ପବନ ଚଳିତ ରଥର ଗର୍ଜନ ବୃଷଭ ଭଳି; ଧୂମ୍ରପତାକା ନେଇ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତୁମ ଗର୍ଜନରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭିତ, ତୁମ ଚରଣରେ ଶିରା ଛିଟିଯାଏ; ତୁମ ରଥପଥ ସହଜ। ଏହା ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ; ମାରୁତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ରକ୍ଷା ଆମେ ପାଇଁ। ସେମାନେ ଦୟାଳୁ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ମନ ଆମ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଉ, ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସାଖ୍ୟରେ ଆମେ ଅପମାନ ଭୋଗ ନକରିବା। ତୁମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ଧନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ, ଯଜ୍ଞରେ ଶୋଭାୟମାନ। ଆମେ ତୁମ ପ୍ରଚୁର ଆଶ୍ରୟରେ ରୁହିବା। ତୁମ ଦୟା ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଗୃହରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଡାକାଯାଏ, ତୁମେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦିଅ। ଯାହାକୁ ତୁମେ ଶୁଭ ଧନ ଦିଅ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଉ, ଅଦିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଯାହାକୁ ତୁମେ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ଦିଅ। ଏପରି ଅଗ୍ନି, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଜଣା, ଏଠି ଆମ ଜୀବନ ବଢ଼ାଅ; ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଦିତି, ନଦୀ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗ ଆମକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠି ଦୁଇଟି ରୂପ ଆଲୋକ ପଥରେ ଗତି କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝିଅ ଗୋଁସା ମାଆଁକୁ ନେଇଯାଏ।