ଅଥର୍ବନ୍ ବଂଶର ମହାନ ବୃହଦ୍ଦିବ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଅଭିବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ । ମାତରିଶ୍ୱନଙ୍କର ଜୀଉ ଭଉଣୀମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆସି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି । ଆରମ୍ଭରେ ସୁନା ଭ୍ରୂଣ ଉଦୟ ହେଲା, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ । କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାର ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ସେଉଁଠି କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହାନତାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ରାଜା, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ରାଜ କରନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏଙ୍କର ମହାନତା ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ନଦୀ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯିଏଙ୍କର ଭୁଜ ଦିଗବାସୀ—ସେଉଁଠି କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏ ପ୍ରଭାବରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଭୟଭିତ, ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ବିଶାଳ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଉଦୟ ହୁଏ—ସେଉଁଠି କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯେତେବେଳେ ବିଶାଳ ଜଳ ନିଜେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଭ୍ରୂଣ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଉଦୟ ହେଲେ—ସେଉଁଠି କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହାନତାରେ ଜଳକୁ ଦେଖିଲେ, ତାହାର ଶୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଲେ; ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଜନ କଲେ, ଆକାଶରେ ନିୟମ ରଖିଲେ, ଚମକୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ସେଉଁଠି କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ ? ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କର । ଆମେ ଯେଉଁ ଇଛାରେ ନିବେଦନ କରୁଛୁ, ସେଇଛା ପୂରଣ ହେଉ । ଆମେ ସମ୍ପଦର ଅଧିପତି ହେଉ । ଏହା ପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗାନ୍ତିକାରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ—ସେ ଚମକୁଥିବା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଉତ୍ତମ ଅତିଥି, ଶତୃହୀନ । ସେ ଧନ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେଖିଥିବା, ଘରର ଅଧିକାରୀ, ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ, ବୀରତ୍ୱ ଦାତା । ଅଗ୍ନି, ଆମର ଶବ୍ଦକୁ ଦୟାର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପଥରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା; ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତର ଧାରାରେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତକୁ ନେତୃତ୍ୱ କର; ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି । ଅମୃତ ଅଗ୍ନି ସାତ ଆଶ୍ରୟରେ ଚଳିଥିବା, ଉପାସକ ଓ ଭଲ କାମ କରୁଥିବାକୁ ଦୟା କର; ବୀରତ୍ୱ ଦେଇ, ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ନିବେଦନ କରୁଥିବାକୁ ଗ୍ରହଣ କର । ଉପାସକମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଖୋଜନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ପୁରୋହିତ, ଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସାତ ଘୋଡ଼ାରେ ଅଗ୍ନି; ଘୃତ ଲେପିତ ପୃଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି, ବୀରତ୍ୱ ଦାତା ଦେବତାକୁ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଦୂତ, ଉତ୍ତମ, ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବାରେ ଖୁସି ହୁଅ; ମାରୁତମାନେ ଘରରେ ତୁମକୁ ଶୁଧ କରିଛନ୍ତି, ଭୃଗୁମାନେ ଗୀତରେ ତୁମକୁ ଶୋଭାୟନ୍ତି । ଉପାସକ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ନିରନ୍ତର ଧୃତ ଦେଉଥିବା, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରିୟ; ଘୃତ ଲେପିତ, ତିନି ଅନୁକ୍ରମରେ ଚମକୁଥିବା, ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକୁ ପରିକ୍ରମା କର । ଏହି ଉଷା ଦିନରେ, ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, ଦୂତ ଭାବେ ମାନିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ମହାନତା ପାଇଁ ଉତ୍ତୋଳନ କରିଛନ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ଘୃତରେ ଶୁଧ କରିଛନ୍ତି । ବସିଷ୍ଠମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶକ୍ତିର ଦାତା ଭାବେ ଡାକିଛନ୍ତି, ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି; ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ—ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଏହା ପରେ, ଭିନ୍ନ ଦୂଷ୍ୟମାନ ଭିତରୁ ଜନ୍ମିତ ବେନା ଆକାଶର ଆଞ୍ଜଳିରେ ଆଲୋକ ଚଳାଇଥିଲେ । ଜଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମିଳନସ୍ଥଳରେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁର ଭାବରେ ଚିନ୍ତାରେ ଖୋଜନ୍ତି । ବେନା ସମୁଦ୍ରରୁ ତରଙ୍ଗର ଭାବରେ ଉଠି, ଆକାଶର ଚମକୁଥିବା ପୃଷ୍ଠରେ ଯାଇଥିଲେ; ସତ୍ୟର ଶିଖରକୁ ଯାଇ, କୁଳମାନେ ଏକ ମୂଳ ଖୋଜିଛନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ ମାତାମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ମହିଷକୁ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି, ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟର ଶିଖରକୁ ଯାଇ, ମଧୁ ଓ ଅମୃତର ଧାରା ଖୋଜନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଜାଣି, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି; ସେ ବୃଷଭର ଦହା, ମୃଗର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଛନ୍ତି; ସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟରେ ନଦୀପାରେ ଦଢ଼ି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଅମୃତ ନାମ ଖୋଜିଥିଲେ । ଅପ୍ସରା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ବିବାସରେ ଚଳି, ବେନା ସୁନା ପଖାରେ ବସିଥିଲେ । ସୁନା ପଖାର ଉକ୍ତି, ଗରୁଡ଼ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, ବେନାକୁ ଖୋଜୁଥିବା ଲୋକମାନେ ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲେ—ଯମର ନିବାସରେ ବରୁଣଙ୍କ ଦୂତ, ତୀବ୍ର ପକ୍ଷୀ । ଗନ୍ଧର୍ବ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି, ଏହି ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଶୁଭ ଗନ୍ଧର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ପ୍ରିୟ ସୁନା ନାମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ବିନ୍ଦୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛି, ଗୃଧ୍ର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ଚମକୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତୃତୀୟ ଆକାଶରେ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆସ, ପଞ୍ଚ ଭାଗ, ତିନି ତାନ୍ତ୍ର, ସାତ ତନ୍ତୁ; ତୁମେ ନିବେଦନ ଆଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କର । ଦେବତା ଭାବରେ, ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ; ଅଶୁଭ କୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଭ କୁ ଧର, ନିଜ ମିତ୍ରତାରେ ଅଗ୍ନି ଦାରା ନାଭିକୁ ନଅସି । ଅନ୍ୟର ଅତିଥି ଦେଖି, ପକ୍ଷୀ ପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଅନେକ ସତ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ମାପିଛି; ପିତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଧିପତିଙ୍କୁ କହିଛି—ଅଯୋଗ୍ୟ ଭାଗକୁ ନଅସି, ଯୋଗ୍ୟ ଭାଗକୁ ଆସିଛି ।