ମୋର ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ବାତାସର ଭଳି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଉଠିଛି, ମନ ମଦିରା ମତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଛି—ଶୟଦ ଏହି ସବୁ ସୋମ ରସ ପାନର ପ୍ରଭାବ। ମୋର ମନ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥକୁ ଯେମିତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଟାଣିନେଇଯାନ୍ତି, ସେମିତି ଉଡିଯାଉଛି—ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସୋମର କାରଣ। ମୋର ଚିନ୍ତା ମୋତେ ସେଇ ଗାଈଟିର ଭଳି ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବଁଚାକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ। ମୁଁ କଳାକାର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେମିତି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଜ୍ଞାନ ଖୋଜେ, ସେମିତି ମୁଁ ମନରେ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି—ସୋମ ରସର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଭାବନାମନେ। ପାଞ୍ଚ ଜନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦୁଇ ଜଗତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପକ୍ଷ ପାଖ ମଧ୍ୟ ମୋର ଗତିକୁ ବାନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଆକାଶ ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ; ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ରଖିପାରେ; ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା କମ୍ପିତ କରିପାରେ। ମୋର ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ଆକାଶରେ, ଅନ୍ୟଟି ତଳେ; ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସବୁ ସୋମ ରସର ପ୍ରଭାବ। ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉଛି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟ ବୋହିନେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଯାହାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ତିବ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବୀର ପୁରୁଷ। ସେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସେବକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ପୋଷଣ କରେ, ଏବଂ ସମାଜରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ଚୟନ କରନ୍ତି, ଦୁଇଥର, ତିନିଥର ଏହି ଶକ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏ। ସେ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର, ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଘାଟନ କରନ୍ତି, ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ମଧୁରଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପଦର ବିଜେତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧୃଢ଼ ଦେହରେ ଥିବା, ଅପମାନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ତୁମକୁ ବିଜିଗଲା ନ ହେଉ। ତୁମ ସହିତ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏଁ, ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମୁଁ ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ। ମୁଁ ଅନେକ ଆକୃତିଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଜୟ, ସାହାୟକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେ ସାତଟି ଦାନ ଦେଖାନ୍ତି, ଅନେକ ଆକୃତି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଉପର ଓ ତଳ ଅଂଶକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛ, ଯାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ଘରେ ରହୁଛୁ। ତୁମେ ମାତୃମାନେ, ଚଳନଶୀଳମାନେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛ; ଅନେକ ଦ୍ରୁତ ବସ୍ତୁକୁ ଚଳାଉଛ। ବୃହଦ୍ଦିବଙ୍କ ଜନିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଉଛି; ସେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଆଲୋକ ଦାତା, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମସ୍ତ ଦୂର ସ୍ଥାନ ଖୋଲିଦେଇଛନ୍ତି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବୃହଦ୍ଦିବ, ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ବଂଶଜ, ତୁମକୁ ନିଜ ପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମାତରିଶ୍ୱାନଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ନିର୍ବିରୋଧ ଭାବେ ଆସନ୍ତି, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସୁନା ଅଣ୍ଡ ଉଦିତ ହେଲା, ସେଇ ସମସ୍ତର ଏକମାତ୍ର ନାୟକ, ଶାସକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ସେଇ, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦେବମାନେ ମାନନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ଅମୃତତ୍ୱ, ଯାହାଙ୍କ ଛାୟା ମୃତ୍ୟୁ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ସେଇ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଅଜୀବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ରାଜା, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ତାଙ୍କର ମହିମା ପାହାଡ଼ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଘୋଷଣା କରେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ଯିଏ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁଢ଼ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ସେଉଁଠି, ଦୁଇ ବିଶାଳ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଭୟରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରି, ତାହାଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ସେ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ଜଳକୁ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ଯିଏ ପୃଥିବୀର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦିଗନ୍ତରେ ନ୍ୟାୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆମକୁ ଅପକାର ନ କରୁନ୍ତୁ—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବୁ? ହେ ପ୍ରଜାପତି, ତୁମ ଛଡ଼ି ଆଉ କେହି ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମ ଆଶା ପୂରଣ ହେଉ, ଆମେ ଧନୀ ହେଉ। ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଚିତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୂଳ୍ୟବାନ, ଶୁଭ, ଅତିଥି, ଶତ୍ରୁବିହୀନ; ସେ ଧନ ଦେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ, ଗୃହପତି, ବୀରତ୍ୱ ଦାତା। ହେ ଅଗ୍ନି, ମୋର କଥାକୁ ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପଥ ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରିୟାରେ ଦକ୍ଷ; ଘୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ନେଉଛ, ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ନ୍ୟାୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଅମୃତ ଅଗ୍ନି ସାତ ଗୃହରେ ଚଳାନ୍ତି, ଉପାସକ ଓ ଶୁଭକର୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ଘୃତାନ୍ନ, ତ୍ରିଗୁଣୀ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯଜ୍ଞ ଚକ୍ରକୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଉଷାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ଘୃତରେ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଅନୁପ୍ରେରିତ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ସମ୍ମିଳନରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ, ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।