ଏକ ଦିନ, ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବୃଷଭ ରୂପୀ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଛି—"ହେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତିରକ୍ଷକ ହେଲେ, ଆମ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘ ଓ ସମୃଦ୍ଧିମୟ ହେଉ।" ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବି ଭକ୍ତ ବୃଷ୍ଟିହବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିଶେଷ ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତିରେ "ଵଷଟ୍, ଵଷଟ୍" ବୋଲି କହି, ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏବେ, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଛି—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ସୋମ ରସ ପିଅ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଏହା ପିଅ। ଧନ, ବଳ ପାଇଁ ଏହି ମଧୁର ସୋମ ରସ ପିଅ, ଆପଣ ଏହାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏହି ଭଲ ଭାବରେ ପିସାଯାଇଥିବା ମଧୁର ସୋମ ଆପଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ, ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଉଜ୍ୱଳ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସୋମ ଆପଣଙ୍କୁ ମଦମସ୍ତ କରେ, ଯେଉଁ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ସୋମ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁ।" ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷଭ ରୂପେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ମଧୁର ସୋମ ରସ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ, ଗାଁ, ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସେ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଅନ୍ତୁ। "ଏହି ଯଦୁଃ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇ ଦିଅ, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିରୋଧକୁ କାଟି ଦିଅ। ତୁମକୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇ ଦିଅ।" "ତୁମର ବିରାଟ୍ କୀର୍ତି ଓ ବଳ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରତି ଧନୁଷ ଭଳି ବଢ଼ାଅ, ଆମ ସହିତ ଅଦୂର୍ଭାବ୍ୟ ହୁଅ, ତୁମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଅ।" "ହେ ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଅର୍ପଣ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ପାଇଁ ସୋମ ଚାପାଯାଇଛି, ଆପଣ ପାଇଁ ରନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେହି ଆହାର ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ଉତ୍ସାହରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଯଜ୍ମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହେଉ।" "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଂଗଳମୟ ଶବ୍ଦରେ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେପରି ଏକ ନୌକା ନଦୀରେ ପତାହା ଦ୍ୱାରା ଚଳେ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି।" ଏଠାରେ ଏକ ଗଭୀର ନୀତି ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି—ଦେବତାମାନେ କେବେ ଭୋକ୍ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଯିଏ ଖାଏ, ତାଙ୍କୁ ଅଶୁଭ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦେଉନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଟିକେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଅଂଶିଦାର ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ କେବେ ସହାୟକୁ ମିଳେନାହିଁ। "ଯିଏ ଭୋକା, ତିର୍ଷ୍ଣାର୍ତ୍ଥ, ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ଏବଂ ସଂକଟରେ ବି ସେ ସହାୟକୁ ହରାଏ ନାହିଁ। ଯିଏ ଘରେ ଆସିଥିବା ଭୋକାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ସେ ସତ୍ୟ ସଂତୁଷ୍ଟ; ସେ ଅଜଣାଙ୍କ ସହିତ ବି ମିତ୍ରତ୍ୱ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ମିତ୍ର ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବି ଦାତାକୁ ମନେ ପଡ଼େ।" "ଯିଏ ଅପରିପକ୍ୱ, ଦରିଦ୍ରକୁ ଦେଉଛି, ସେ ବଡ଼ ପଥ ଦେଖେ; ଧନ ଚକ୍ର ଭଳି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ। ଅବିବେକୀ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଭାଗ କରେନାହିଁ, ସେ ଅପରାଧ ଖାଏ।" "ଚାଷୀ ଚାଷ କରେ, କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ; କଥା କହିବା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ଦେବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ଦେଖ, ଏକ ପାଦିଆ ଦୁଇ ପାଦିଆଠାରୁ ଆଗୁଆ, ଦୁଇ ପାଦିଆ ତିନି ପାଦିଆଠାରୁ ଆଗୁଆ, ଚାରି ପାଦିଆ ଦୁଇ ପାଦିଆଠାରୁ ଆଗୁଆ; ସମସ୍ତେ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ଦୁଇ ହାତ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ଦୁଇ ମାଆ ସମାନ ଦୁଧ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଜୁମଳ ଭାଇମାନେ ବି ସମାନ ଶକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ନିକଟାତ୍ମୀୟମାନେ ବି ସମାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି।" ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଛି—"ତୁମେ ତୁମ ଗୃହରେ, ପବିତ୍ରତାରେ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର। ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ସମ୍ଭୂତି ଦିଆଯାଉଛି, ତୁମର ମୁହଁ ମଧୁର ମଧୁ ଭଳି ଚମକେ। ତୁମେ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ ବି ଦେବତାଙ୍କର ଆହୁତି ନେଉଥିବା ଅଗ୍ନି, ମଣିଷମାନେ ତୁମକୁ ଡାକନ୍ତି। ଅମର ଅଗ୍ନି, ମଣିଷମାନେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି।" "ନିର୍ବିକାର ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଅଜେୟ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦୂଷ୍ଟମାନେ ଦହି ଦିଅ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଚମକ। ତୁମ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଦୂର କର, ଏହି ବିଶାଳ ଗୃହରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅ। ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରେ ଅନୁକୂଳ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି।" ଏବେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତି—"ମୋ ମନ ଚିନ୍ତା କରେ, 'ମୁଁ ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ, ସୋମ ରସ ପିବିପାରିବି କି?' ମୋର ଚିନ୍ତା ବାୟୁ ଭଳି ଉତ୍ସାହିତ, ମୁଁ ସୋମ ପିଇଛି ବୋଧହୁଏ। ମୋ ମନ ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ରଥକୁ ତାଣେ, ସେପରି ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ଏହି ସୋମର ପ୍ରଭାବ। ଚିନ୍ତା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଗାଈ ଝିଅକୁ ଭଲପାଏ ପରି।" "ମୁଁ କୌଶଳୀ ନିମ୍ନେ ପରି ଜ୍ଞାନ ଖୋଜିଉଛି, ଏହି ସୋମର ପ୍ରଭାବ। ପାଞ୍ଚ ଜନଜାତି ମଧ୍ୟେ କେହି ମୋତେ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ସୋମର ପ୍ରଭାବ। ଦୁଇ ଲୋକ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷ ବି ମୋତେ ରୋକିପାରିନାହିଁ।" "ମୁଁ ଆକାଶ ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି—ଏହି ସୋମର ପ୍ରଭାବ। ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ରଖିପାରିବି। ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା କମ୍ପିତ କରିପାରିବି। ମୋର ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ଆକାଶରେ, ଅନ୍ୟଟି ତଳେ—ଏହି ସୋମର ପ୍ରଭାବ।" ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି, ଦାନ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଥା ଏଠି କଥାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟତା, ଦୟା, ଏବଂ ଅନୁଭୂତି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏକତାରେ ମିଶିଯାଏ।