ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଦିନର ଉପାସନା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଜସ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଅନେକ ଶତ ଗୁଣ, ପନ୍ଦର ଗୁଣର ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ଏହି ସ୍ତୁତି ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ପରି ବିଶାଳ। ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସାରିତ, ସେଉଁଠି ଉପାସନାର ଉଚ୍ଚାରଣ ବି ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ମାନ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ କିଏ ଛନ୍ଦ ର ଏକତ୍ୱ ଜାଣିଛି? କିଏ ବିଦ୍ୱାନ ଉପାସନାର ଶବ୍ଦକୁ ଯଜ୍ଞାସନରେ ବିସ୍ତାର କରିଛି? କିଏ ତୃତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ର ଦୁଇ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଦେଖିଛି? କିଛି ଜଣେ ପୃଥିବୀର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗତି କରିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରଥର ଦୁଇ ଧରଣାରେ ଯୋଗ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କାମର ଅଂଶ ବାଣ୍ଟିନେଇଥାନ୍ତି, ଯେବେ ଯମ ଘରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିଥାଏ। ଯଦି ଅବିବାହିତ ଜଣେ ଜନ୍ମ ଦେଇ ପରେ ପୋଷଣ କରିଥାଏ, ସେ ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ହୋଇ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଥାଏ। ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ 'ଅଗ୍ନି' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି—ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦାତା, ଯୁବା, ନିଜ ଶିଖାରେ କାଠ ଦହି ଦେଇଥାଏ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ସୁକ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱୟଂ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ବଳୀୟ ବୃଷ୍ଣ ଭଳି ଶୁଖିଲା ଘାସ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଉତ୍ପୀଡିତ ଇନ୍ଦୁ, ଦୃଢ଼ ପଥର ଭଳି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଫୁଲି ଓ ବହିଯାଏ—ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ନିଜ ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହା ପାଇଁ, ଜଦିଓ ବୃଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷୟ ହେଉନାହିଁ, ପବନ ତାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରେନାହିଁ—ବଳଶାଳୀ ଯୋଧାମାନେ ଯଦି ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତୃତା ଭଳି, ସେମାନେ ନିକଟେ ହେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବଳିୟ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, କାନ୍ବମାନଙ୍କ ସମାନ, କାନ୍ବମାନଙ୍କ ମିତ୍ର, ଦୁଇ ପକ୍ଷର ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଅଗ୍ନି ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନି ନେତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନି ଆମ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ତିନି ଜନଗଣ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା, ଜାତବେଦାସ ଅନୁସରଣ କରି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଦୃଢ଼ତା ରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଟକାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏଭଳି ଅଗ୍ନି, ମର୍ତ୍ୟ ଓ ଦାନଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ତୁତିତା; ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ମାନବମାନେ ସହିତ; ଭଲ ମିତ୍ର ଭଳି, ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିଷ୍ଠା, ଆକାଶର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭଳି, ସେମାନେ ମାନବ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ବଳଶାଳୀ, ବୃଷ୍ଣର ଶବ୍ଦ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବା, ତୁମେ ଆମ ନାୟକ ହେଉ, ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁଖମୟ ଜୀବନ ଦିଅ। ଏଭଳି ଅଗ୍ନି, ବୃଷ୍ଟିହବ୍ୟ ର ପୁତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି, ମହାପଣ୍ଡିତ; ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ନେତାମାନେ ଉପାସନା କରିଥିବା, 'ଵଷଟ୍, ଵଷଟ୍', 'ନମ, ନମ', ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବଳ ପାଇଁ ସୋମା ପିଉ; ବଳଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ପିଉ; ଧନ, ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଆହ୍ୱାନ ହେଲେ ପିଉ; ମଧୁର, ଚାପିଯାଇଥିବା ସୋମା ପିଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ଏହି ସୋମା, ଅତି ଉତ୍ତମ, ଅତି ଉତ୍ସାହ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଚାପିଯାଇଛି; ଆମେ ତୁମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ କର, ଆସ, ଆମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଗ୍ୟ ଆଣିବା। ଆକାଶର ସୋମା ତୁମକୁ ମତ୍ତ କରୁ, ପୃଥିବୀର ଚାପିଯାଇଥିବା ସୋମା ମତ୍ତ କରୁ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଶାଳ ଜାଗା କରିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିଲା, ସେ ମତ୍ତ କରୁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃଷ୍ଣ, ତୁମର ଦୁଇ ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦୁଇ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ସୋମା ପାଇଁ ଆସ; ଗୋମାନ୍ୟ, ଚାପିଯାଇଥିବା ମଧୁର ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ବୃଷ୍ଣ, ଉତ୍ସାହିତ ହେଉ। ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦହିଦିଅ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ରକ୍ଷା କାଟିଦିଅ; ତୁମକୁ, ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଦେଉଛି—ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଗିଯାଅ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କର। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର କୀର୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଅ, ଦୃଢ଼ ଧନୁ ଭଳି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ; ଆମ ସହିତ ବଳଶାଳୀ ହେଉ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅପରାଜିତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଅ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଦାନଶୀଳ, ତୁମପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କର, ରାଜା; ତୁମପାଇଁ ସୋମା ଚାପିଯାଇଛି, ରନ୍ଧାଯାଇଛି—ଖାଅ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ପ୍ରବାହମୟ ସୋମା ପିଉ। ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୋଗ ଖାଅ; ଆମ ପାଇଁ ଚାପିଯାଇଥିବା ଓ ରନ୍ଧାଯାଇଥିବା ସୋମା ଗ୍ରହଣ କର; ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଆମେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା—ଯଜ୍ଞକାରୀର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଆହ୍ୱାନ କରିଛି, ନଦୀରେ ତିରି ବୋଟ ଭଳି; ଦେବମାନେ ଏହି ସହିତ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଆମକୁ ଧନ ଦିଅନ୍ତି, ଧନ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଭୋକ୍ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ଆତ୍ମାମାନେ ଖାଇଥିବା ଜଣେ ଉପସ୍ଥାପନ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦାନ ନାହିଁ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ରହିନାହିଁ, ଯିଏ ବାଣ୍ଟିନାହିଁ, ସେ ସହଯୋଗୀ ନାହିଁ ପାଏ। ଯିଏ ଭୋକା ଓ ପିଆସାକୁ, ଆବଶ୍ୟକ ଅତିଥିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ନାହିଁ ହେଉନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ଘରେ ଭୋକାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଦୁଃଖୀ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ; ସେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିବାକୁ ମିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଅଜଣା ସହିତ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା କରିଥାଏ। ଯିଏ ମିତ୍ରକୁ ଦାନ ନାହିଁ କରେ, ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ମିତ୍ର ନୁହେଁ; ଏପରି ଜଣେ ଠାରୁ ଦୂର ହେଉ, ତାଙ୍କ ଘର ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଦାନଶୀଳ ଅନ୍ୟ କୁ ଆଶା କରାଯାଏ। ଅପରି ଜଣେ ନିମ୍ନକୁ, ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ଚାହେ, ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଉଚ୍ଚ ପଥ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ରଥର ଚକ୍ର ଭଳି ଧନ ଏକଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଅପରାଜୟ ଭଳି ପାଏ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏହା ତାଙ୍କର ନାଶ; ସେ ମିତ୍ରତା ଉନ୍ନତ କରେନାହିଁ, ସହଯୋଗୀକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେନାହିଁ; ଯିଏ ଏକା ଖାଏ, ସେ ପାପ ଏକା ଖାଏ।