ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଏବଂ ରୃଷିମାନେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦୁଇ ମାତୃ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଦେବତା ନିଜ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜାଣି ଆଜି ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଉଛି। ପ୍ରତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଉଛି; ଆରଣ୍ୟର ନାଥ ଅଗ୍ନି ମଧୁ ଓ ଘୃତର ସ୍ୱାଦ ନେଇ ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ମାପିଥିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ; ପୁରୋହିତଙ୍କ ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣରେ, ‘ସ୍ୱାହା’ ଉପରେ ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଉଛି, ଦେବତାମାନେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଚିନ୍ତନଶୀଳ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଭାବନା ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାୟକ, ଗାୟକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଜ୍ଞାତା। ସତ୍ୟର ଦେବୀ ପ୍ରେରଣା ସତ୍ୟର ଆସନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଗୃହର ସନ୍ତାନ ବୃଷଭ ଗାଁମାନେ ସହିତ ଆସିଛି, ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ଜନା ସହିତ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବଂ ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜର କୀର୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି; ସେ ଅଜୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥର ରଚୟିତା, ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଅଦୃଢ଼ ଅଜୟ ଶାଶ୍ୱତ ରାଜା ହେଲେ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମହାସାଗରର ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ସତ୍ୟର ଆଧାରକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜାଣି, ଶୁଷ୍ଣକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ନିଜ ପିଲାର ଦ୍ୱାରା ଆଧାରକୁ ଉପରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବଜ୍ରଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଅଶୁର ବୃତ୍ରକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଅଧର୍ମର ମାୟାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯଦୁମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, ପ୍ରଭା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି; ଯେତେବେଳେ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖାଯିବା, ଏହି ଆକାଶର ଦୃଶ୍ୟ ଅଜଣା—କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, କେଉଁଠି ଯାଇଛି କିଏ ଜାଣିନାହିଁ। ସେ ଜଳ ଆରମ୍ଭରୁ ଦୂରେ ଯାଇଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସ, ଆଧାର, ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଶେଷ କେଉଁଠି ଅଛି କିଏ ଜାଣିନାହିଁ। ନଦୀମାନେ, ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିଲେ, ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ; ମୁକ୍ତି ଚାହିଥିବା ମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇନାହିଁ। ସମସ୍ତ ନଦୀ ଗର୍ଜନା କରି, ସିନ୍ଧୁ ଦିଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ବଢିଗଲେ; ପୁରୁଣା ବାଧା ଖଣ୍ଡିତ ହେଲା; ପୃଥିବୀର ପୁରୁଣା ଧନ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ କୃପାଳୁ ଦାନ ପାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ପିଡ଼ା ସୋମା ପିଉ; ଏହି ପ୍ରଥମ ପାନ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆନନ୍ଦ କର; ଅମେ ତୁମର ବୀରତା ଗାନ୍ତି। ତୁମର ଚିନ୍ତା ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଗତିର ରଥ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଠାକୁ ଆସି ସୋମା ପିଉ; ତୁମର ଦୁଇ ଯୁଗଳ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆନନ୍ଦ କର। ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ଓ ଚମକ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର; ଆମ ସହିତ, ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ସବ କର। ତୁମର ମହାନତାକୁ ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିନାହିଁ; ତୁମର ଯୁଗଳ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆମ ଗୃହକୁ ଆସ, ଆମ ଆହାର ଉପଭୋଗ କର। ତୁମେ ସଦା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଅନୁକରଣ ନ କରି, ବଳିୟା ଦିନ କରିଛ; ଦାନୀ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ କରାଯାଉଛି; ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମା ତୁମ ପାଇଁ ପିଡ଼ାଯାଉଛି। ଏହି ପାତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି; ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଶତଶକ୍ତି ସୋମା ପିଉ; ଏହି ଆହ୍ୱାନ ମଧୁର ସ୍ୱାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହନ୍ତି। ଅନେକ ଜନମାନେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ଏହି ମଧୁରତମ ଅର୍ପଣ ତୁମ ପାଇଁ; ପିଡ଼ା ସମୟରେ ଏହି ଉପଭୋଗ କର। ମୁଁ ଏବେ ତୁମର ପ୍ରାଚୀନ ବୀରତା ଗାଇବି, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟ; ତୁମ ଅକ୍ଷୟ ରୋଷ ଶିଳାକୁ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, ଗାଁକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ସେନାମାନେ ସହିତ ବସ, ନାଥ; ସବୁଠୁ ଜ୍ଞାନୀ ତୁମେ; ତୁମ ବିନା କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନାହିଁ; ମଘବନ୍, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷ୍ଟୁତି ଗାଇବି। ମଘବନ୍, ଆମ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ; ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ; ମିତ୍ର ଭାବରେ ମିତ୍ରମାନେ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ହେବାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଅନଅର୍ପଣ କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଦିଅ। ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ଅନ୍ଧକାରରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ କରି, ସୋମା ପିଇ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ମହାନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଏହି ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରି, ଚମକୁଥିବା ମଧୁ ଗୁଟିକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଦେବମାନେ ସହିତ, ଦାନୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ବୃତ୍ରକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବୃତ୍ର ସର୍ପ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ମାରୁତମାନେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଓ ଭୟଙ୍କରତା ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନେ କୁ ଦୂର କରିଥିଲେ; ନାୟକ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଥିଲେ; ଶିଳାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ; ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ; ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଇରନ୍ ବଜ୍ରଦଣ୍ଡ କୁ ଧାରଣ କରି, ମିତ୍ର, ଵରୁଣ ଓ ଉପାସକଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏଠି ଦୂରଦର୍ଶୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳିୟା କାର୍ଯ୍ୟ ଷ୍ଟୁତି ହେଲା; ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର, ଜଳର ଅଟକାଇଥିଲା, ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲା।