ସରମା, ଏହି ଧନସମ୍ପଦ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋମାନ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ ଏକଠା ହୋଇଛି। ପଣିମାନେ ଏହି ଧନର ଚୌକସ ପାଳକ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ସରମା, ସେମାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏଠାରେ ସୋମରେ ପୋଷିତ ଋଷିମାନେ—ଆୟସ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସ, ନବଗ୍ୱାମାନେ—ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଧନ ଓ ଗୋମାନ୍ୟ ଭାଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପଣିମାନେ, ଏହି ଉପଦେଶ ସେମାନେ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଦେବଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସରମା ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ପଣିମାନେ କହିଲେ, “ତୁମକୁ ଭଉଣୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ଫେରିଯିଅନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଚଳିଥିବା ଗୋମାନ୍ୟକୁ ଆମେ ବାଣ୍ଟିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ସରମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ କୌଣସି ଭାଉଣୀ ବା ଭାଇ ଚିହ୍ନି ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ପଣିମାନେ ଲୁଚାଇ ଗୋମାନ୍ୟକୁ ରଖିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଠିକ ଉପାୟ ଖୋଜିଥିଲେ।” ପଣିମାନେ ଦୂରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ନିଜକୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଥିଲେ; ଗୋମାନ୍ୟ ସତ୍ୟର ମାପ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ସୋମ, ଶିଳା ଓ ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ସେଇ ଲୁଚିଥିବାମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଖୋଜି ପାଇଥିଲେ। ଏଠି ଆଦି ଅପରାଧ କରିଥିବାମାନେ ପ୍ରଥମେ କଥା କହିଥିଲେ—ସଲିଳ, ମାତରିଶ୍ୱାନ, ଓ ଖନନକାରୀ। ଜଳବାହିନୀ, ଦହନଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦ ଆନେ—ଦେବଜଳ, ସତ୍ୟରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସୋମ ରାଜା ଆଦିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରୁଣ୍ୟ ଓ ମିତ୍ର ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ; ଅଗ୍ନି, ରିତିବିଦ୍, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଶପଥ ନିଆଯିବ, ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଦୂତଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ହୁଏ। ପୁରୁଣା ଦେବତାମାନେ ଏଉଁଥିରେ କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ତପସ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସମ୍ପ୍ରତି ନିକଟରେ ଆଣିଦିଆଯାଇ, ଭୟଜନକ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅତି କଠିନ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷାର ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଏକତା ଲାଭ କରେ। ବୃହସ୍ପତି, ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଚମସ ଖୋଜନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ରାଜାମାନେ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଦୋଷମୁକ୍ତ କରି, ପୃଥିବୀର ଉପଜିବ୍ୟ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କରି, ମହାସ୍ତୁତି ଗାଇଥିଲେ। ଏଠି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଆଜି ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣକୁ ଆଣ, କାରଣ ତୁମେ ଦୂତ, ଋଷି, ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ। ତନୂନପାତ୍, ତ୍ରୁତିର ମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା, ମଧୁର ଭାଷା ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦ ସହ ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପୂଜା ଓ ଉପାସନାର ଯୋଗ୍ୟ, ବସୁମାନେ ସହ ଆସ, ଦେବତାଙ୍କର ମହାପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯିବାରେ ତୁମେ ବଳିଦାନର ଅଧିକାରୀ। ଅଗ୍ନି ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦର୍ଭୀ ବିଛାଅ, ଗୃହର ଆଗରେ, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ; ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଅଦିତି ପାଇଁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ। ଚମକୁଥିବା ଓ ବିଶାଳ ଆସନ ଶୋଭା ପାଉ, ଯେପରି ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ପତି ପାଇଁ ଅଳଙ୍କୃତ; ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଓ ସହଜ ହେଉ। ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ଜାଗ୍ରୁତ କରିଥାଏ, ସେ ନିକଟକୁ ଆସୁ; ଉଷା ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ; ଦେବୀମାନେ ଚମକୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଧାରିଥିଲେ। ଦେବପୁରୋହିତମାନେ, ପ୍ରଥମ ଓ ବକ୍ତା, ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, କବିମାନେ ସଭାରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି, ପୂର୍ବ ଆଲୋକ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି। ଭାରତୀ, ଇଳା, ସରସ୍ୱତୀ—ଏହି ତିନି ଦେବୀ ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଏହି ପବିତ୍ର ଦର୍ଭୀରେ ବସନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଦେଉ। ଯିଏ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ଏହି ଦୁଇ ମାଆକୁ ଶୋଭାମୟ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଦେବତା ଟ୍ୱଷ୍ଟାର୍କୁ ଆଜି ପୁରୋହିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଯଜ୍ଞ ଦିଅ। ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଅଗ୍ନି, ଅରଣ୍ୟପତି, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଏକାବାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କଲେ; ପୁରୋହିତଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସତ୍ୟ ବାଣୀରେ, ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଦେବତାମାନେ ବଳି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏବେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ସତ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ସେ ନାୟକ, ଗାୟକ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ସତ୍ୟର ପ୍ରେରଣା ସତ୍ୟ ଆସନରୁ ଉଦିତ; ବୃଷ, ଘରର ପୁତ୍ର, ଗୋମାନ୍ୟ ସହ ଆସିଛି; ଶକ୍ତି ଓ ଧ୍ୱନି ସହ ଉତ୍ଥିତ, ବିଶାଳତାକୁ ବି ଭେଦିଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହା ଜାଣନ୍ତି, ସେ ବିଜୟୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲନ୍ତି; ସେ ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଦୃଢ଼ କରି, ଅଜୟ, ଗୋମାନ୍ୟର ନାଥ, ସ୍ୱର୍ଗର ଆଦିପତି ହେଲେ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ସମୁଦ୍ରର ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଅନେକ ଦିଗ ଚାଲି, ଧର୍ମର ଆଧାରକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ମାପ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜାଣି, ଶୁଷ୍ଣକୁ ଦଳନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ମହା ଆକାଶ ବିସ୍ତାରିତ କରି, ତାଙ୍କର ସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରକୁ ଉପରେ ଧରିଛନ୍ତି। ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବୃତ୍ର ଘାତକ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଧର୍ମୀଙ୍କର ମାୟାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ; ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଯଦୁମାନେର ଧ୍ୱଜ ଉଷା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ; ତାରା ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, କେଉଁଠି ଗଲା, କେହି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ ଜଳ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପ୍ରେରଣାରେ ତାହା ଆସିଥିଲା; ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ କେଉଁଠି, ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି, ଶେଷ କେଉଁଠି—ଏହା ଅଜଣା।