ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଦୟାଳୁ ଦାନଶୀଳ ଲୋକମାନେ କେବେ ନାଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦାନଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦିଆଯାଏ। ଆରମ୍ଭରୁ ଦୟାଳୁମାନେ ଶୁଭ ଗଭର୍ଭ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସୁସଜ୍ଜିତ ବଧୂମାନେ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ମଧୁର ପାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୟାଳୁଙ୍କ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି। ଦୟାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ତିଆରି କରାଯାଏ, କନ୍ୟାମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଦୟାଳୁଙ୍କ ଘର ଏକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି, ଦେବଲୋକ ପରି ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ଭୋଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ଭଲଭାବରେ ଯୁତ, ତାଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରଥ ଦାନର ଶକ୍ତିରେ ଚଲେ। ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୋଜଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସଭାରେ ଭୋଜ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତି। ଏହି ପରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ସରମା ନାମକ ଦୂତୀ ଦୂର ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ, ନିଜ ପଥ ଛାଡ଼ି ଅଜଣା ଦିଗେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା—ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଥିଲ? କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏପରି ଦୁର୍ଗମ ଜଳରାଶି ଆଟି ଚାଲିଗଲ? ସରମା କହିଲେ—"ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତୀ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ଧନ ଖୋଜି ଆସିଛି, ଯାହା ପଣିମାନେ ଲୁଚାଇ ରଖିଛନ୍ତି। ଭୟରେ ମୁଁ ରସା ନଦୀ ଟପି ଆସିଛି।" ପଣିମାନେ ପଚାରିଲେ—"ଇନ୍ଦ୍ର କେମିତି? କେଉଁ ଦେଖାର? ତୁମେ ତାଙ୍କର ଦୂତୀ ଭାବେ ଆସିଛ?" ସରମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ସେଉଁଠି ଅଜଣା, ଭୟଙ୍କର ଜଣକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଛନ୍ତି।" ପଣିମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ—"ଏହି ଗାୟମାନେ ଦୂର ଆକାଶରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, କିଏ ଏମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ?" ସରମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମର କଥା ଅମୂଲ୍ୟ; ତୁମ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହେଉ, ତୁମ ପଥ ଅଗମ୍ୟ ହେଉ; ବୃହସ୍ପତି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।" ସରମା ଦେଖିଲେ—ଏହି ଧନ ଏକ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଗୋଠି ରଖାଯାଇଛି, ଗାୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପଣିମାନେ ଏହି ଧନକୁ ସତର୍କତାରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ସୋମରେ ପୋଷିତ ଋଷିମାନେ—ଆୟସ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସ, ନବଗ୍ୱମାନେ—ଆସି ଏହି ବିଶାଳ ଧନକୁ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପଣିମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—"ତୁମେ ବିଭାଜନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି।" ପଣିମାନେ ସରମାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ—"ତୁମେ ଦେବଶକ୍ତିରେ ଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଉଣୀ କରିଥାନ୍ତି, ଫେରିଯିଅନି, ଗାୟମାନେକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।" ସରମା କହିଲେ—"ମୁଁ କୌଣସି ଭାଇ-ଭଉଣୀ ଚିହ୍ନି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଧ୍ୟ। ପଣିମାନେ ଗାୟ ଲୁଚାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଠିକ୍ ପଥ ଦେଖିଲେ।" ପଣିମାନେ ଦୂରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ନିଜକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଥିଲେ; ଗାୟମାନେ ସତ୍ୟ ମାପି ଚାଲିଗଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ସୋମ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପାଷାଣ ଓ ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି କାଢ଼ିଥିଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ—ସଲିଳ, ମାତରିଶ୍ୱାନ, ଓ ଖନନକାରୀ—ପ୍ରଥମେ କଥା କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କରେ ଜଳବାହକ, ତୀବ୍ର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦିବ୍ୟ ଜଳମାନେ ସତ୍ୟରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରାଜା ସୋମ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଫେରାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରୁଣ ଓ ମିତ୍ର ପରେ ଆସିଥିଲେ; ଅଗ୍ନି ପୂଜାରୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ହାତଧରି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା—"ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟା ପାଇଁ କେବଳ ହାତ ଦେଇ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେବ; ଦୂତଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ। ଏହାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।" ପୁରାତନ ଦେବମାନେ ଏହି ନିୟମ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟା ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର। ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତାମାନେ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୁଅନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତି ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଖୋଜି ନେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ହବନ କୁଣ୍ଡରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଜାୟାକୁ ଫେରାଇଥିଲେ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା କରିଥିଲେ। ରାଜାମାନେ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଫେରାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଦୋଷମୁକ୍ତ କରି, ପୃଥିବୀର ଉପଜିବ୍ୟ ଭାଗ ଭୋଗ କରି, ମହା ଷ୍ଟୁତି ଗାଇଥିଲେ। ଏବେ ଆସିଲା ଯଜ୍ଞର ଶୁଭ ଅନୁଷ୍ଠାନ। ଏହି ଦିନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଅଗ୍ନି ଦୂତ ହେବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲା। ତନୂନପାତ, ମଧୁର ଭାଷାର ଅଗ୍ନି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲେ। ଅଗ୍ନି, ବସୁମାନେ ସହ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦର୍ବା ଛାଡ଼ିବା, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଆସନ ତଉରିବା, ଦ୍ୱାରମାନେ ଖୋଲା ଓ ସୁବିଧାଜନକ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଯଜ୍ଞ ଜଗାଇବା ଯଜ୍ଞିକ ଆସିବେ, ଉଷା ଓ ରାତି ଏକାସାଥି ବସିବେ, ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ। ଦେବ ପୂରୋହିତମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞ ମାପି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କରିବେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରାଚୀନ ଆଲୋକ ଦେଖାଇବେ। ଭାରତୀ, ଇଳା, ସରସ୍ୱତୀ—ଏହି ତିନି ଦେବୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିବେ, ଶୁଭ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଆଣିବେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଶୈଳୀ ଦେଇ ଶୋଭିତ କରିଥିବା ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟାର୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦେବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିୟମନୁସାରେ ହେଉ, ଅଗ୍ନି ମଧୁ ଓ ଘୃତରେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ଏକ ସମୟରେ ଜନ୍ମି, ଯଜ୍ଞ ମାପି ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ; ପୂରୋହିତଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସତ୍ୟ ଭାଷାରେ ଦେବତାମାନେ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଏବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ନିଜର ଭାବନା ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଏହି ସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାୟକ, ଗାୟକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।