ଗଭୀରତାରେ ଯେପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ପାଦରେ ଯେପରି ଦୃଢତା ରହିଛି, ସେପରି ଆପଣ ଆମକୁ କଠିନତା ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଶ୍ରୋତା ପାଇଁ ଯେପରି କାନ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ, ଆମକୁ ସେପରି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ। ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଂଶ ମିଳେ। ମଧୁର ପାତ୍ର ପରି ଆପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ନିମ୍ନ ଚରାଗାହରେ ଗାଈ ପରି ଆପଣ ଅଛନ୍ତି, ସୀମାନ୍ତରେ ଘମ ଭିଜାଯାଇଛନ୍ତି, ଉପଜାଉ ଭୂମିର ଶକ୍ତି ପରି ପୋଷଣରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି। ଆମେ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ପୁରସ୍କାର ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ହେ ରଥାରୁଢ଼ ଦେବ, ଆମ ଷ୍ଟୁତିରେ ଆସନ୍ତୁ। ଆମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମଧୁର ପରି ପକ୍କ ହେଉ, ଆମେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲାଭ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉ। ଏହି ଦାନଶୀଳମାନଙ୍କର ଉପକାର ଏତେ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରକାଶମାନ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇଛି। ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେ ମହାଲୋକ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ଆଲୋକ ଆସିଛି; ଦାନର ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଖୋଲିଯାଇଛି। ଉପରେ ଆକାଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସୋମଦେବ, ଧନ ଓ ଅଲଂକାର ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଦାନ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକଙ୍କୁ ଭଲ କରି ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟିଶୀଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ସମାବେଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ ଦୁଧ ଦୋହନ କରନ୍ତି, ସାତ ମାଆଁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗାଈ ପରି। ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଡାକାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଭାରେ ସର୍ବୋପରି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ମନେ କରେ, ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଦାନ କରନ୍ତି। ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଋଷି, ପୁରୋହିତ, ସ୍ତୁତିକାର, ମନ୍ତ୍ରପାଠକ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ; ତିନି ଆକୃତି ଜାଣିଥିବା ସେ, ଦାନରେ ପ୍ରଥମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଦାନ ଦେଉଥିଲେ ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୁନା ମିଳେ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦାନକୁ ନିଜର କବଚ କରିଥାନ୍ତି। ଦାନଶୀଳମାନେ କଦାପି ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସବୁ ଜଗତ, ସବୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଦାନଶୀଳଙ୍କୁ ମିଳେ। ଦାନଶୀଳମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗର୍ଭ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି, ଶୋଭିତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ପାନୀୟ ଓ ଅତିଥିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନଶୀଳଙ୍କୁ ମିଳେ। ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ସଜାଯାଏ, ଦାନଶୀଳଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁବତୀମାନେ ଅଲଂକୃତ ହୁଅନ୍ତି; ଦାନଶୀଳଙ୍କ ଘର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବସ୍ଥାନ ପରି ଶୋଭାମୟ। ଭୋଜଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥକୁ ଚଳାନ୍ତି; ଦାନରେ ତାଙ୍କର ରଥ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ ହୁଏ। ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୋଜଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସଭାରେ ଭୋଜ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ସରମା ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, ପଥ ଛାଡ଼ି ଅଜଣା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା? କେମିତି ସେ ରସା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ? ସରମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତି ଭାବେ ଆସିଛି, ପଣିମାନେ ଲୁଚାଇଥିବା ଧନ ଚାହିଁ। ଭୟରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ରସା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।" ପଣିମାନେ ପଚାରିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର କେମିତି? ତାଙ୍କ ଦେଖା କେମିତି? ତୁମେ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କ ଦୂତି ଭାବେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଆମେ ଏକ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ମାଲିକ କରିଦେବା।" ସରମା କହିଲେ, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ପଣିମାନେ ଲୁଚାଇଥିବା ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଛନ୍ତି।" ପଣିମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ଗାଈମାନେ ଆକାଶର ସୀମାରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। କିଏ ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିବ? ଆମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାର୍ମିକ।" ସରମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପଣିମାନେ, ତୁମର କଥା ଅନୁଚିତ। ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉ, ତୁମର ପଥ ଅଗମ୍ୟ ହେଉ, ବୃହସ୍ପତି ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।" ପଣିମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ଧନ ଶିଳା ତଳେ ଗୋମାନ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ଧନ ସହିତ ରହିଛି। ପଣିମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।" ଏଠିକୁ ଆୟସ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସ, ନବଗ୍ବା ଋଷିମାନେ ସୋମରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ପଣିମାନେ, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ପଣିମାନେ କହିଲେ, "ସରମା, ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଉଣୀ କରିଥାନ୍ତି, ଫେରିଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଗାଈମାନେ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ସରମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଭାଇ ବା ଭଉଣୀକୁ ଚିହ୍ନି ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଜାଣନ୍ତି। ପଣିମାନେ ଗାଈ ଲୁଚାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଠିକ୍ ଉପାୟ ଖୋଜିଥିଲେ।" ପଣିମାନେ ଦୂରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ମନେ କରିଲେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଖୋଜିପାରିବେ ନାହିଁ। ଗାଈମାନେ ନ୍ୟାୟରେ ଚାଲିଯାଇଛି। ବୃହସ୍ପତି, ସୋମ, ଶିଳା ଓ ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ଲୁଚିଥିବା ପଣିମାନେକୁ ଖୋଜିପାଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଅପରାଧ କରିଥିବା ମାନେ ପ୍ରଥମେ କଥା କହିଥିଲେ—ସଲିଳ, ମାତରିଶ୍ୱାନ, ଖୋଦକ। ଜଳବାହକ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆନନ୍ଦଦାୟି—ଏହି ଦେବୀୟ ଜଳମାନେ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସୋମ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଫେରାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଥିଲେ; ଅଗ୍ନି ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଦେଇ ଶପଥ ନେଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଦୂତକୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବମାନେ ଏହି ନାରୀ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ, ସପ୍ତ ଋଷି ତାପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ବିରୋଧ ଟାଳି ଚାଲିଥାଏ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ହେଉଥାଏ। ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ହବନପାତ୍ର ନେଇଥାନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଓ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଥିଲେ। ରାଜାମାନେ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜାୟାକୁ ଫେରାଇଥିଲେ।