ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ସୋମଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଡାକୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ସୋମ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ତୁମ ସାଙ୍ଗତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ସଜ୍ଜନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଦକ୍ଷତାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ହେ ଦୟାମୟ, ଆମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅପଶପ, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳକୁ ଦୂରେ ପେଲାଇଦିଅ। ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଆମର ସୁମଙ୍ଗଳ ମିଳୁ। ତୁମେ ଆମ ସ୍ନେହିତ ହେଉ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ। ସୋମ, ତୁମ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିସ୍ତାର କର, ଆମର ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ମୂଳ ହେଉ। ତୁମ ସମସ୍ତ ଧାରା ସହ ବିସ୍ତୃତ ହୁଅ, ଆମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନ୍ଧୁ ହେଉ। ତୁମର ପୋଷଣ କ୍ଷମତା ଓ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଉ, ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଏକତ୍ରିତ ହେଉ। ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ହୁଅ, ଏବଂ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଖ୍ୟାତିକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିସ୍ତାର କର। ଯେଉଁ ଶକ୍ତିମାନ୍ ବଳ ତୁମେ ହବି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେଗୁଡିକ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଚାରିପଟେ ଆବୃତ କରୁ। ବୃହତ୍ ଜୀବନ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର ସୋମ, ଅଶୁଭ ଦୂର କର। ସୋମ ଗାଈ ଦିଅନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି, କ୍ରିୟାଶୀଳ ବୀର ପୁରୁଷ ଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଉପକୃତି, ଜ୍ଞାନ, ଆଲୋଚନା ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଦରକାର, ସେ ସମସ୍ତକୁ ତୁମେ ଦେଉଛ। ଯୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହେ ସୋମ। ତୁମେ ଆଲୋକର ନାୟକ, ଜଳର ରକ୍ଷକ, ଲୋକମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ। ସଂଘର୍ଷରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବାସସ୍ଥାନ, ଖ୍ୟାତି ଓ ବିଜୟ ଆଣ। ଆମେ ତୁମେ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ସୋମ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ, ଜଳ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛ, ଗାଈ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ। ତୁମେ ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ପ୍ରସାର କରିଛ, ତୁମ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଛ। ଦିବ୍ୟ ମନସ୍କ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ, ଆମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ତୁମେ ଲଢ଼। ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଶକ୍ତି କୌଣସି ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା କମିଯିଅନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ଆକାଶରେ ଉଷା ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଉଦିତ ହେଲେ। ସେ, ଯେପରିକି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଲାଲ ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଉଷାର ରକ୍ତିମ କିରଣମାନେ ଅଅବରୋଧ ଛାଡ଼ି ଉଦିତ ହେଲେ, ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ଗତିରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଉଷାମାନେ ପୁରୁଣା ପଥ ଅନୁସରି, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜଳଧାରା ପରି ଗୀତ ଗାଇଲେ, ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ଚଳିଲେ। ସେମାନେ ଦାନଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପୋଷଣ ଆଣିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ସମସ୍ତେ ଆସିଲେ। ଉଷା ତାଙ୍କର ଅଂଶୁକ ପରିଧାନ କରିଥିବା ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି, ଗୋମାତା ପରି ଛାତି ଢାକିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଦେଲେ, ଉଷାମାନେ ଗାଈମାନେ ପରି ଗୋଶାଳାକୁ ଫେରିଲେ। ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଦେଖାଦେଲେ, ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ, କଳା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କଲେ। ସଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଳଙ୍କାର ପରି, ଦିବ୍ୟକନ୍ୟା ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଇଲେ। ଆମେ ଅନ୍ଧକାରର ଅପାର ପାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ। ଉଷା ଉଦୟ ହୋଇ, ନୂତନ ପଥ ତିଆରି କଲେ। ସେ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୋଭାର ପାଇଁ ହସିଲେ, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣୀର ନେତୃତ୍ୱକାରୀ, ଦିବ୍ୟକନ୍ୟା ଉଷା, ଏହି ସ୍ତୁତିଗୀତରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଉଷା, ସମୃଦ୍ଧି, ପୁତ୍ର, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ ଓ ଶକ୍ତି ଆଣ। ଉଷା, ଆମକୁ ଖ୍ୟାତି, ବୀର ପୁତ୍ର, ଘୋଡ଼ା ଓ ଧନ ଦିଅ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ତୁମେ ଆମକୁ ବିଶେଷ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଦେବୀ ଉଷା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚଳି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଉଠାନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କର ବାଣୀ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀ ଉଷା ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ରଙ୍ଗରେ ଆଲଂକୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଦକ୍ଷ ନାରୀ ପରି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ମଣିଷଙ୍କ ଆୟୁକୁ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି। ସେ ଆକାଶର ସୀମା ଖୋଲି, ଜଗାଇ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବୋନ ରାତିକୁ ଦୂର କଲେ। ମଣିଷଙ୍କର ଆୟୁ ମାପି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣା ପରି ଚାହାଁ ଦେଲେ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ, ଉଷା ଗାଈ ପରି ବିସ୍ତୃତ ହେଲେ, ନଦୀ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ ନୀତି ଅନୁସରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହ ଚଳିଲେ, ସଦା ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହିଲେ। ଉଷା, ଆମକୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ଦିଅ, ଯାହା ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆମ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିପାରିବା। ଉଷା, ଆଜି ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ଧନୀ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଉଦୟ ହୁଅ। ଆମ ପାଇଁ ଧନ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀ ଆଣ। ଉଷା, ତୁମ ଘୋଡ଼ାଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ଯୋଡ଼, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ସହ ଆସ। ତାପରେ ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଆଣ। ହେ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା, ଆମ ପଥର ନେତୃତ୍ୱକାରୀ, ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାତା, ଏକତା ମନସ୍କରେ ତୁମ ରଥକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ। ଯେପରି ତୁମେ ଜନମାନେ ପାଇଁ ଗୀତ ଓ ଆଲୋକ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାର କରିଛ, ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା, ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅ। ଏଠି, ହେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ହେବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରବାଳା, ଉଷାମାନେ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଜଗାଇ ଦେଉନ୍ତୁ। ଏହି ଭାବେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଡାକିଲେ: “ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ଆମ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣ, ଏହି ଷ୍ଟୁତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଅ, ଆମ ପୂଜାରେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ଏହି ଦିନ ଯିଏ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ତାକୁ ବୀରତା, ଗାଈ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦିଅ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ହବି ବା ଦାନ ଦିଅଯାଏ, ସେଠି ଓଁଠି ଅନ୍ତସ୍ଥାନ, ବୀରତା ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅ। ଏହା ତୁମର ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ: ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପଣି ଦାନବଙ୍କ ଠାରୁ ଗାଈ ଉଦ୍ଧାର କଲ, ଶେଷ ଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କଲ, ଅନେକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଲୋକ ଖୋଜିଲ। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଗମାନେ ଆକାଶରେ ସ୍ଥାପନ କଲ, ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିବା ନଦୀମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସେଗୁଡିକୁ ରକ୍ଷା କଲ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମାତରିଶ୍ୱାନ ଆକାଶରୁ ନମାଇଲେ, ଅନ୍ୟଟିକୁ ଶ୍ୟେନ ପାହାଡ଼ରୁ ଆଣିଲେ। ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କଲ।