ध्रुवा एव वः पितरो युगेयुगे क्षेमकामासः सदसो न युञ्जते । अजुर्यासो हरिषाचो हरिद्रव आ द्यां रवेण पृथिवीमशुश्रवुः
खरंच, तुमचे पूर्वज प्रत्येक युगात, सुरक्षिततेच्या इच्छेने, तुम्हाला जणू आसनाला जुळवतात. नाशरहित, सुवर्णवर्णी, सुवर्णगतीने, त्यांनी आकाश आणि पृथ्वी आपल्या गडगडाटाने भरून टाकली.
तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः
मुक्ततेच्या वेळी हे दगड बोलतात, जणू घोडे आपले लगामासह हिणहिण करतात. ते बीज ओततात, जणू धान्य पेरतात, सोमरस पिळतात, कधीही कमी न पडणारे, नेहमीच उत्सुक.
सुते अध्वरे अधि वाचमक्रता क्रीळयो न मातरं तुदन्तः । वि षू मुञ्चा सुषुवुषो मनीषां वि वर्तन्तामद्रयश्चायमानाः
पिळणीच्या वेळी, यज्ञात, त्यांनी वाणी उच्चारली, जणू खेळणारी मुले आईला स्पर्श करतात. सोडा, हे दगडांनो, ज्यांनी रस पिळला ते ज्ञानी; ते कामात उत्सुकपणे पुढे जाऊ द्या.
हये जाये मनसा तिष्ठ घोरे वचांसि मिश्रा कृणवावहै नु । न नौ मन्त्रा अनुदितास एते मयस्करन्परतरे चनाहन्
हे पत्नी, मनाने स्थिर राहा; आपण आता कठीण काळात एकत्र बोलू या. आपले मंत्र व्यर्थ गेले नाहीत; ते आपल्याला सुख देतात, अगदी पलीकडच्या काठीही.
किमेता वाचा कृणवा तवाहं प्राक्रमिषमुषसामग्रियेव । पुरूरवः पुनरस्तं परेहि दुरापना वात इवाहमस्मि
या तुझ्या शब्दांनी मी काय करू? मी निघून जाईन, जशी पहाटेची पहिली किरणे. हे पुरूरव, पुन्हा आपल्या घरी जा; मी वाऱ्यासारखी दूर, गाठता येणार नाही.
इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः । अवीरे क्रतौ वि दविद्युतन्नोरा न मायुं चितयन्त धुनयः
माझा वेग तुपट्यांतून सुटलेल्या बाणासारखा, शंभर गायींच्या धावण्यासारखा आहे. ज्याच्यात बळ नाही, त्याचा निश्चय तुटतो, जसा प्रवाह पाणी पसरवतो, अगदी ज्ञानीही त्याचा थांग लावू शकत नाहीत.
सा वसु दधती श्वशुराय वय उषो यदि वष्ट्यन्तिगृहात् । अस्तं ननक्षे यस्मिञ्चाकन्दिवा नक्तं श्नथिता वैतसेन
ती, संपत्ती घेऊन, सासऱ्याच्या घरी जाते, जर पहाटेची इच्छा असेल तर जवळच्या घरातून. मी त्या अस्ताला पोहोचलो आहे, जिथे वाट वळते, रात्री वैतस दोरीने बांधलेला.
त्रिः स्म माह्नः श्नथयो वैतसेनोत स्म मेऽव्यत्यै पृणासि । पुरूरवोऽनु ते केतमायं राजा मे वीर तन्वस्तदासीः
दिवसातून तीन वेळा वैतस दोऱ्यांनी मला बांधले, आणि तू, बदल न होणारी, मला तळमळवलेस. हे पुरूरव, तुझ्या चिन्हानंतर, हा राजा, माझा वीर, तोच माझे शरीर होते.
या सुजूर्णिः श्रेणिः सुम्नआपिर्ह्रदेचक्षुर्न ग्रन्थिनी चरण्युः । ता अञ्जयोऽरुणयो न सस्रुः श्रिये गावो न धेनवोऽनवन्त
ती सुंदर, जोडलेली ओळ, कृपेने भरलेली, जणू हृदयातील दृष्टी, गाठी नसलेली, वेगवान — त्या तेजस्वी, लाल रंगाच्या, कीर्ती मिळवण्यासाठी धावत गेल्या, जशा गायी, जशा दूध देणाऱ्या गायी.
समस्मिञ्जायमान आसत ग्ना उतेमवर्धन्नद्यः स्वगूर्ताः । महे यत्त्वा पुरूरवो रणायावर्धयन्दस्युहत्याय देवाः
माझ्या जन्मावेळी, त्या दिव्य स्त्रिया एकत्र बसल्या, आणि स्तुत्य पाण्यांनी वाढ केली. जेव्हा देवांनी तुला, हे पुरूरव, मोठ्या युद्धासाठी, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी घडवले.
सचा यदासु जहतीष्वत्कममानुषीषु मानुषो निषेवे । अप स्म मत्तरसन्ती न भुज्युस्ता अत्रसन्रथस्पृशो नाश्वाः
जेव्हा मी त्यांच्यासोबत, माणसांत इच्छा सोडली, मी माणूस असून माणसांत राहिलो. मग, ते मद्याने भरलेले, मला आनंद देऊ शकले नाहीत; जे रथाला स्पर्श करणारे, ते घोडे नाहीसे झाले.
यदासु मर्तो अमृतासु निस्पृक्सं क्षोणीभिः क्रतुभिर्न पृङ्क्ते । ता आतयो न तन्वः शुम्भत स्वा अश्वासो न क्रीळयो दन्दशानाः
जेव्हा एखादा माणूस अमर स्त्रियांच्या मध्ये राहूनही त्यांच्याशी अनासक्त राहतो, पृथ्वीवरील लोकांसोबत त्यांच्या विधींमध्ये भाग घेत नाही, तेव्हा त्या रूपे आपल्या सौंदर्याने उजळून निघतात, जणू काही खेळणारे घोडे किंवा चंचल पाडसे आपल्या शोभेत रममाण असावेत.
विद्युन्न या पतन्ती दविद्योद्भरन्ती मे अप्या काम्यानि । जनिष्टो अपो नर्यः सुजातः प्रोर्वशी तिरत दीर्घमायुः
ती विजेसारखी चमकत पडली, गडगडाट न करता, आणि माझ्या आवडत्या इच्छा घेऊन गेली. ती उत्तम वंशातील स्त्री पाण्यात जन्मली — उर्वशी, त्या पुरुषासाठी दीर्घायुष्य दे.
जज्ञिष इत्था गोपीथ्याय हि दधाथ तत्पुरूरवो म ओजः । अशासं त्वा विदुषी सस्मिन्नहन्न म आशृणोः किमभुग्वदासि
तू असंच जन्मलीस, गाई राखणाऱ्या कर्तव्यासाठी; म्हणूनच पुरूरवा, तू तुझं बळ तिथे दिलंस. मी तुला, ज्ञानी पुरुषा, इच्छित होते, पण तू माझ्याजवळ थांबलास नाहीस; तू माझं ऐकलंस नाही — काय मिळवलंस तू?
कदा सूनुः पितरं जात इच्छाच्चक्रन्नाश्रु वर्तयद्विजानन् । को दम्पती समनसा वि यूयोदध यदग्निः श्वशुरेषु दीदयत्
नवीन जन्मलेला मुलगा केव्हा वडिलांना शोधतो, सत्य जाणून, डोळ्यांतून अश्रू आणतो? एकविचाराने राहणाऱ्या पती-पत्नीला कोण वेगळं करू शकतं, जेव्हा सासरच्या घरात अग्नी प्रज्वलित असतो?
प्रति ब्रवाणि वर्तयते अश्रु चक्रन्न क्रन्ददाध्ये शिवायै । प्र तत्ते हिनवा यत्ते अस्मे परेह्यस्तं नहि मूर मापः
मी सांगते: ती अश्रू आणते, तिने सासूला तिच्या कल्याणासाठी रडवले. म्हणून मी तुला माझ्यापासून दूर पाठवते — दुसरीकडे जा; मला स्पर्श करू नकोस, मूर्खा.
सुदेवो अद्य प्रपतेदनावृत्परावतं परमां गन्तवा उ । अधा शयीत निरृतेरुपस्थेऽधैनं वृका रभसासो अद्युः
आज तो शुभ देव अनावरपणे दूर, फार दूर निघून जावो. तिथे तो विनाशाच्या कुशीत निजो; तिथे लांडगे, लालसेने, त्याला फाडून टाको.
पुरूरवो मा मृथा मा प्र पप्तो मा त्वा वृकासो अशिवास उ क्षन् । न वै स्त्रैणानि सख्यानि सन्ति सालावृकाणां हृदयान्येता
पुरूरवा, मरू नकोस, दूर जाऊ नकोस; क्रूर, दुष्ट लांडग्यांनी तुला नष्ट करू नये. खरं तर, स्त्रियांच्या मैत्रीत काहीच स्थैर्य नाही; त्यांच्या हृदयात लांडग्यांसारखी वृत्ती असते.
यद्विरूपाचरं मर्त्येष्ववसं रात्रीः शरदश्चतस्रः । घृतस्य स्तोकं सकृदह्न आश्नां तादेवेदं तातृपाणा चरामि
माणसांत मी ज्या विचित्र वागणुकीने राहिले, चार वर्षे आणि रात्री मी तिथे काढल्या. मी रोज एकदाच थोडं तूप खाल्लं; त्यानेच आता मी तृप्त होऊन निघते.
अन्तरिक्षप्रां रजसो विमानीमुप शिक्षाम्युर्वशीं वसिष्ठः । उप त्वा रातिः सुकृतस्य तिष्ठान्नि वर्तस्व हृदयं तप्यते मे
मध्याकाशात फिरणारा वसिष्ठ उर्वशीला शोधतो, जी तेजस्वी आहे. सत्कर्माचे फळ तुझ्याजवळ उभे आहे; तू वळू नकोस — माझं हृदय जळतं आहे.
इति त्वा देवा इम आहुरैळ यथेमेतद्भवसि मृत्युबन्धुः । प्रजा ते देवान्हविषा यजाति स्वर्ग उ त्वमपि मादयासे
देव असे म्हणतात, अयिला: तू जसा आहेस, मृत्यूचा आप्त आहेस. तुझे संतती देवांना होम अर्पण करतात; तूही स्वर्गात आनंद मानतोस.
प्र ते महे विदथे शंसिषं हरी प्र ते वन्वे वनुषो हर्यतं मदम् । घृतं न यो हरिभिश्चारु सेचत आ त्वा विशन्तु हरिवर्पसं गिरः
हे महाबळवान, तुझ्या स्तुतिसभेत मी तुझं गुणगान करतो; तुझ्यासाठी मी आनंद शोधतो, बलवानांचा उमेद शोधतो. जसं सुंदर तूप हरिंनी ओतलं जातं, तसंच तुझ्या सुवर्णरूपाने सुशोभित स्तोत्रं तुझ्यापर्यंत पोहोचो.
हरिं हि योनिमभि ये समस्वरन्हिन्वन्तो हरी दिव्यं यथा सदः । आ यं पृणन्ति हरिभिर्न धेनव इन्द्राय शूषं हरिवन्तमर्चत
हरि हाच तो आहे, ज्याला आवाहन करणारे, जणू स्वर्गातील आसनावर, ओततात. हरिंनी त्याला गायी दूध देतात तसं भरतात — इंद्राला, बलवानाला, हरिंच्या सोबतीने स्तुती अर्पण करा.
सो अस्य वज्रो हरितो य आयसो हरिर्निकामो हरिरा गभस्त्योः । द्युम्नी सुशिप्रो हरिमन्युसायक इन्द्रे नि रूपा हरिता मिमिक्षिरे
त्याचं शस्त्र हे पिवळसर, लोखंडी वज्र आहे; हरि, मुक्त, त्याच्या हातात हरि आहे. तेजस्वी, सुंदर गालांचा, हरिच्या क्रोधाने, इंद्रात हरिंची रूपं घडवली गेली आहेत.
दिवि न केतुरधि धायि हर्यतो विव्यचद्वज्रो हरितो न रंह्या । तुददहिं हरिशिप्रो य आयसः सहस्रशोका अभवद्धरिम्भरः
आकाशातील दीपासारखा पिवळसराचा चिन्ह ठेवले गेले आहे; वज्र, पिवळसरासारखा, तेजाने चमकतो. त्याने नागाला, लोखंडी जबड्याच्या, हजार टोकांनी घायाळ केले — त्याने हरिचं बळ धारण केलं.
त्वंत्वमहर्यथा उपस्तुतः पूर्वेभिरिन्द्र हरिकेश यज्वभिः । त्वं हर्यसि तव विश्वमुक्थ्यमसामि राधो हरिजात हर्यतम्
हे पिवळसर केसांचे इंद्रा, तुला पूर्वीच्या यजमानांनी स्तुती केली आहे. तू पिवळसर आहेस, तुझं सर्व सामर्थ्य पिवळसर आहे; तुझं वरदान पिवळसर जन्माचं, अत्यंत प्रिय आहे.
ता वज्रिणं मन्दिनं स्तोम्यं मद इन्द्रं रथे वहतो हर्यता हरी । पुरूण्यस्मै सवनानि हर्यत इन्द्राय सोमा हरयो दधन्विरे
ते दोन पिवळसर घोडे रथाला जोडलेले, वज्रधारी, आनंदी, स्तुत्य इंद्राला सोमरसाच्या दाबणीला नेतात. त्याच्यासाठी अनेक पिवळसर सोमरस तयार केले आहेत; इंद्रासाठी, पिवळसरांनी सोम ओतला आहे.
अरं कामाय हरयो दधन्विरे स्थिराय हिन्वन्हरयो हरी तुरा । अर्वद्भिर्यो हरिभिर्जोषमीयते सो अस्य कामं हरिवन्तमानशे
इच्छेसाठी, पिवळसरांनी सोम ओतला आहे; स्थिरासाठी, पिवळसर घोडे, वेगवान, जुंपले आहेत. जो पिवळसर घोड्यांवर तृप्त होतो, तो आपली इच्छा, पिवळसर आनंदाने भरलेली, पूर्ण करतो.
हरिश्मशारुर्हरिकेश आयसस्तुरस्पेये यो हरिपा अवर्धत । अर्वद्भिर्यो हरिभिर्वाजिनीवसुरति विश्वा दुरिता पारिषद्धरी
पिवळसर दाढी, पिवळसर केस, लोखंडी कवच असलेला, जो पिवळसराच्या रक्षणात बळकट झाला — जो घोड्यांवर तृप्त होतो, जो बलवान, सैन्याचा पुढारी आहे, तो पिवळसरांच्या सहाय्याने सर्व संकटांवर मात करतो.
स्रुवेव यस्य हरिणी विपेततुः शिप्रे वाजाय हरिणी दविध्वतः । प्र यत्कृते चमसे मर्मृजद्धरी पीत्वा मदस्य हर्यतस्यान्धसः
जशासारख्या त्याच्या पिवळ्या दोन चमच्यांसारख्या वेगळ्या ठेवलेल्या आहेत; वेगवान त्या बक्षिसासाठी दोन भागांत विभागलेल्या आहेत. यज्ञासाठी त्या पिवळ्या, स्वच्छ केलेल्या, पात्रात ठेवून, आनंददायक, मादक सोम प्यायल्या आहेत.