एते वदन्ति शतवत्सहस्रवदभि क्रन्दन्ति हरितेभिरासभिः । विष्ट्वी ग्रावाणः सुकृतः सुकृत्यया होतुश्चित्पूर्वे हविरद्यमाशत
हे शंभर वर्षे, हजार वर्षे बोलतात असे वाटते; ते हिरव्या पाठांनी एकत्र गर्जना करतात. सुंदर बनवलेले हे दाबणारे दगड, त्यांच्या कौशल्याने, अगदी पहिल्या होतारानेही ताजे हवन दाबले.
एते वदन्त्यविदन्नना मधु न्यूङ्खयन्ते अधि पक्व आमिषि । वृक्षस्य शाखामरुणस्य बप्सतस्ते सूभर्वा वृषभाः प्रेमराविषुः
हे बोलतात, जरी त्यांना मधाची जाणीव नसली तरी; ते शिजवलेल्या मांसावर दाब देतात. लालसर झाडाच्या फांदीवर ते विसावतात, हे बलवान वृषभ सोमासाठी आसुसलेले गर्जना करतात.
बृहद्वदन्ति मदिरेण मन्दिनेन्द्रं क्रोशन्तोऽविदन्नना मधु । संरभ्या धीराः स्वसृभिरनर्तिषुराघोषयन्तः पृथिवीमुपब्दिभिः
हे मोठ्याने बोलतात, मधुरतेने मत्त झालेले, इंद्राला हाक देतात, जरी त्यांना मध माहीत नसले तरी. जागृत झालेले हे बुद्धिमान, त्यांच्या भगिनींसह, जमिनीवर त्यांच्या गटांसह गडगडाट करीत फिरतात.
सुपर्णा वाचमक्रतोप द्यव्याखरे कृष्णा इषिरा अनर्तिषुः । न्यङ्नि यन्त्युपरस्य निष्कृतं पुरू रेतो दधिरे सूर्यश्वितः
सुंदर पंख असलेल्या त्या दगडांनी वाणी उच्चारली; वर काळ्या, वेगवान दगडांनी त्यांच्या मार्गावर गडगडाट केला. ते खाली, तळाच्या जागेकडे जातात; अनेक प्रवाह, सूर्यासारखे चमकणारे, बीज वाहून नेतात.
उग्रा इव प्रवहन्तः समायमुः साकं युक्ता वृषणो बिभ्रतो धुरः । यच्छ्वसन्तो जग्रसाना अराविषुः शृण्व एषां प्रोथथो अर्वतामिव
ते दगड प्रचंड वेगाने धावत एकत्र येतात, जणू काही बलाढ्य बैल जुळवले आहेत आणि जू ओढत आहेत. श्वास घेताना ते गडगडाट करतात, कामात उत्सुक असतात; त्यांच्या आवाजाचा गडगडाट ऐका, जणू घोड्यांचे हिणहिण.
दशावनिभ्यो दशकक्ष्येभ्यो दशयोक्त्रेभ्यो दशयोजनेभ्यः । दशाभीशुभ्यो अर्चताजरेभ्यो दश धुरो दश युक्ता वहद्भ्यः
दहा तळावर, दहा बाजूंना, दहा जूत, दहा अंतरावर; दहा चाबकांनी, जे कधीही जुने होत नाहीत, गडगडाट करा, त्या दहा जूत, दहा जुळलेल्या दगडांसाठी जे भार वाहतात.
ते अद्रयो दशयन्त्रास आशवस्तेषामाधानं पर्येति हर्यतम् । त ऊ सुतस्य सोम्यस्यान्धसोऽंशोः पीयूषं प्रथमस्य भेजिरे
हे दगड दहा पट्ट्यांनी बांधलेले, अतिशय वेगवान आहेत; त्यांची जागा फिरताना मनमोहक वाटते. त्यांनी पहिला गोड सोमरसाचा घोट घेतला, त्या पिळलेल्या रसाचा सार.
ते सोमादो हरी इन्द्रस्य निंसतेऽंशुं दुहन्तो अध्यासते गवि । तेभिर्दुग्धं पपिवान्सोम्यं मध्विन्द्रो वर्धते प्रथते वृषायते
त्या सोमरसातून, इंद्राचे दोन हरित घोडे जवळ येतात, रस काढतात आणि गायीवर बसतात. त्यांच्याबरोबर, इंद्राने तो गोड सोमरस प्यायला आणि त्याने तो वाढतो, पसरतो आणि बलवान होतो.
वृषा वो अंशुर्न किला रिषाथनेळावन्तः सदमित्स्थनाशिताः । रैवत्येव महसा चारव स्थन यस्य ग्रावाणो अजुषध्वमध्वरम्
तुमचा भाग बळकट आहे, कधीही कमी होत नाही, नेहमीच असतो. तेजाने उजळून, रायवताच्या तेजासारखे ठाम उभे रहा, हे दगडांनो, जे यज्ञात आनंद घेतात.
तृदिला अतृदिलासो अद्रयोऽश्रमणा अशृथिता अमृत्यवः । अनातुरा अजरा स्थामविष्णवः सुपीवसो अतृषिता अतृष्णजः
हे दगड ठाम, न थकणारे, न हलणारे, अमर आहेत; त्यांना त्रास नाही, ते कधीही जुने होत नाहीत, स्थिर आहेत, विशाल आहेत, पोसलेले आहेत, त्यांना तहान लागत नाही, ते तहानरहित आहेत.
ध्रुवा एव वः पितरो युगेयुगे क्षेमकामासः सदसो न युञ्जते । अजुर्यासो हरिषाचो हरिद्रव आ द्यां रवेण पृथिवीमशुश्रवुः
खरंच, तुमचे पूर्वज प्रत्येक युगात, सुरक्षिततेच्या इच्छेने, तुम्हाला जणू आसनाला जुळवतात. नाशरहित, सुवर्णवर्णी, सुवर्णगतीने, त्यांनी आकाश आणि पृथ्वी आपल्या गडगडाटाने भरून टाकली.
तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः
मुक्ततेच्या वेळी हे दगड बोलतात, जणू घोडे आपले लगामासह हिणहिण करतात. ते बीज ओततात, जणू धान्य पेरतात, सोमरस पिळतात, कधीही कमी न पडणारे, नेहमीच उत्सुक.
सुते अध्वरे अधि वाचमक्रता क्रीळयो न मातरं तुदन्तः । वि षू मुञ्चा सुषुवुषो मनीषां वि वर्तन्तामद्रयश्चायमानाः
पिळणीच्या वेळी, यज्ञात, त्यांनी वाणी उच्चारली, जणू खेळणारी मुले आईला स्पर्श करतात. सोडा, हे दगडांनो, ज्यांनी रस पिळला ते ज्ञानी; ते कामात उत्सुकपणे पुढे जाऊ द्या.
हये जाये मनसा तिष्ठ घोरे वचांसि मिश्रा कृणवावहै नु । न नौ मन्त्रा अनुदितास एते मयस्करन्परतरे चनाहन्
हे पत्नी, मनाने स्थिर राहा; आपण आता कठीण काळात एकत्र बोलू या. आपले मंत्र व्यर्थ गेले नाहीत; ते आपल्याला सुख देतात, अगदी पलीकडच्या काठीही.
किमेता वाचा कृणवा तवाहं प्राक्रमिषमुषसामग्रियेव । पुरूरवः पुनरस्तं परेहि दुरापना वात इवाहमस्मि
या तुझ्या शब्दांनी मी काय करू? मी निघून जाईन, जशी पहाटेची पहिली किरणे. हे पुरूरव, पुन्हा आपल्या घरी जा; मी वाऱ्यासारखी दूर, गाठता येणार नाही.
इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः । अवीरे क्रतौ वि दविद्युतन्नोरा न मायुं चितयन्त धुनयः
माझा वेग तुपट्यांतून सुटलेल्या बाणासारखा, शंभर गायींच्या धावण्यासारखा आहे. ज्याच्यात बळ नाही, त्याचा निश्चय तुटतो, जसा प्रवाह पाणी पसरवतो, अगदी ज्ञानीही त्याचा थांग लावू शकत नाहीत.
सा वसु दधती श्वशुराय वय उषो यदि वष्ट्यन्तिगृहात् । अस्तं ननक्षे यस्मिञ्चाकन्दिवा नक्तं श्नथिता वैतसेन
ती, संपत्ती घेऊन, सासऱ्याच्या घरी जाते, जर पहाटेची इच्छा असेल तर जवळच्या घरातून. मी त्या अस्ताला पोहोचलो आहे, जिथे वाट वळते, रात्री वैतस दोरीने बांधलेला.
त्रिः स्म माह्नः श्नथयो वैतसेनोत स्म मेऽव्यत्यै पृणासि । पुरूरवोऽनु ते केतमायं राजा मे वीर तन्वस्तदासीः
दिवसातून तीन वेळा वैतस दोऱ्यांनी मला बांधले, आणि तू, बदल न होणारी, मला तळमळवलेस. हे पुरूरव, तुझ्या चिन्हानंतर, हा राजा, माझा वीर, तोच माझे शरीर होते.
या सुजूर्णिः श्रेणिः सुम्नआपिर्ह्रदेचक्षुर्न ग्रन्थिनी चरण्युः । ता अञ्जयोऽरुणयो न सस्रुः श्रिये गावो न धेनवोऽनवन्त
ती सुंदर, जोडलेली ओळ, कृपेने भरलेली, जणू हृदयातील दृष्टी, गाठी नसलेली, वेगवान — त्या तेजस्वी, लाल रंगाच्या, कीर्ती मिळवण्यासाठी धावत गेल्या, जशा गायी, जशा दूध देणाऱ्या गायी.
समस्मिञ्जायमान आसत ग्ना उतेमवर्धन्नद्यः स्वगूर्ताः । महे यत्त्वा पुरूरवो रणायावर्धयन्दस्युहत्याय देवाः
माझ्या जन्मावेळी, त्या दिव्य स्त्रिया एकत्र बसल्या, आणि स्तुत्य पाण्यांनी वाढ केली. जेव्हा देवांनी तुला, हे पुरूरव, मोठ्या युद्धासाठी, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी घडवले.
सचा यदासु जहतीष्वत्कममानुषीषु मानुषो निषेवे । अप स्म मत्तरसन्ती न भुज्युस्ता अत्रसन्रथस्पृशो नाश्वाः
जेव्हा मी त्यांच्यासोबत, माणसांत इच्छा सोडली, मी माणूस असून माणसांत राहिलो. मग, ते मद्याने भरलेले, मला आनंद देऊ शकले नाहीत; जे रथाला स्पर्श करणारे, ते घोडे नाहीसे झाले.
यदासु मर्तो अमृतासु निस्पृक्सं क्षोणीभिः क्रतुभिर्न पृङ्क्ते । ता आतयो न तन्वः शुम्भत स्वा अश्वासो न क्रीळयो दन्दशानाः
जेव्हा एखादा माणूस अमर स्त्रियांच्या मध्ये राहूनही त्यांच्याशी अनासक्त राहतो, पृथ्वीवरील लोकांसोबत त्यांच्या विधींमध्ये भाग घेत नाही, तेव्हा त्या रूपे आपल्या सौंदर्याने उजळून निघतात, जणू काही खेळणारे घोडे किंवा चंचल पाडसे आपल्या शोभेत रममाण असावेत.
विद्युन्न या पतन्ती दविद्योद्भरन्ती मे अप्या काम्यानि । जनिष्टो अपो नर्यः सुजातः प्रोर्वशी तिरत दीर्घमायुः
ती विजेसारखी चमकत पडली, गडगडाट न करता, आणि माझ्या आवडत्या इच्छा घेऊन गेली. ती उत्तम वंशातील स्त्री पाण्यात जन्मली — उर्वशी, त्या पुरुषासाठी दीर्घायुष्य दे.
जज्ञिष इत्था गोपीथ्याय हि दधाथ तत्पुरूरवो म ओजः । अशासं त्वा विदुषी सस्मिन्नहन्न म आशृणोः किमभुग्वदासि
तू असंच जन्मलीस, गाई राखणाऱ्या कर्तव्यासाठी; म्हणूनच पुरूरवा, तू तुझं बळ तिथे दिलंस. मी तुला, ज्ञानी पुरुषा, इच्छित होते, पण तू माझ्याजवळ थांबलास नाहीस; तू माझं ऐकलंस नाही — काय मिळवलंस तू?
कदा सूनुः पितरं जात इच्छाच्चक्रन्नाश्रु वर्तयद्विजानन् । को दम्पती समनसा वि यूयोदध यदग्निः श्वशुरेषु दीदयत्
नवीन जन्मलेला मुलगा केव्हा वडिलांना शोधतो, सत्य जाणून, डोळ्यांतून अश्रू आणतो? एकविचाराने राहणाऱ्या पती-पत्नीला कोण वेगळं करू शकतं, जेव्हा सासरच्या घरात अग्नी प्रज्वलित असतो?
प्रति ब्रवाणि वर्तयते अश्रु चक्रन्न क्रन्ददाध्ये शिवायै । प्र तत्ते हिनवा यत्ते अस्मे परेह्यस्तं नहि मूर मापः
मी सांगते: ती अश्रू आणते, तिने सासूला तिच्या कल्याणासाठी रडवले. म्हणून मी तुला माझ्यापासून दूर पाठवते — दुसरीकडे जा; मला स्पर्श करू नकोस, मूर्खा.
सुदेवो अद्य प्रपतेदनावृत्परावतं परमां गन्तवा उ । अधा शयीत निरृतेरुपस्थेऽधैनं वृका रभसासो अद्युः
आज तो शुभ देव अनावरपणे दूर, फार दूर निघून जावो. तिथे तो विनाशाच्या कुशीत निजो; तिथे लांडगे, लालसेने, त्याला फाडून टाको.
पुरूरवो मा मृथा मा प्र पप्तो मा त्वा वृकासो अशिवास उ क्षन् । न वै स्त्रैणानि सख्यानि सन्ति सालावृकाणां हृदयान्येता
पुरूरवा, मरू नकोस, दूर जाऊ नकोस; क्रूर, दुष्ट लांडग्यांनी तुला नष्ट करू नये. खरं तर, स्त्रियांच्या मैत्रीत काहीच स्थैर्य नाही; त्यांच्या हृदयात लांडग्यांसारखी वृत्ती असते.
यद्विरूपाचरं मर्त्येष्ववसं रात्रीः शरदश्चतस्रः । घृतस्य स्तोकं सकृदह्न आश्नां तादेवेदं तातृपाणा चरामि
माणसांत मी ज्या विचित्र वागणुकीने राहिले, चार वर्षे आणि रात्री मी तिथे काढल्या. मी रोज एकदाच थोडं तूप खाल्लं; त्यानेच आता मी तृप्त होऊन निघते.
अन्तरिक्षप्रां रजसो विमानीमुप शिक्षाम्युर्वशीं वसिष्ठः । उप त्वा रातिः सुकृतस्य तिष्ठान्नि वर्तस्व हृदयं तप्यते मे
मध्याकाशात फिरणारा वसिष्ठ उर्वशीला शोधतो, जी तेजस्वी आहे. सत्कर्माचे फळ तुझ्याजवळ उभे आहे; तू वळू नकोस — माझं हृदय जळतं आहे.