चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत
चंद्र त्याच्या मनातून जन्मला, सूर्य त्याच्या डोळ्यातून प्रकट झाला; त्याच्या मुखातून इंद्र आणि अग्नी आले, आणि त्याच्या श्वासातून वायू निर्माण झाला.
नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयन्
त्याच्या नाभीतून आकाश निर्माण झाले, त्याच्या डोक्यातून द्युलोक घडला; त्याच्या पायांपासून पृथ्वी, त्याच्या कानांतून दिशा निर्माण झाल्या — अशा रीतीने जगांची रचना झाली.
सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम्
त्याच्या सात तोंडांभोवती सात लाकडांची वेष्टने होती, आणि तीन वेळा सात समिधा मांडल्या; देवांनी यज्ञ करताना पुरुषाला पशू म्हणून बांधले.
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः
देवांनी यज्ञाने यज्ञ केला; हेच पहिले धर्मकृत्य होते. त्यांनी त्या दिव्य उंचीला गाठले जिथे प्राचीन साध्य देव राहतात.
सं जागृवद्भिर्जरमाण इध्यते दमे दमूना इषयन्निळस्पदे । विश्वस्य होता हविषो वरेण्यो विभुर्विभावा सुषखा सखीयते
जो जागृत असतो, त्याच्याद्वारे घरात, वयस्कर असतानाही, अग्नी प्रज्वलित होतो; तो घराला प्रेरणा देतो, आपल्या जागी वास करतो; तो सर्वांचा पुरोहित, सर्वश्रेष्ठ, सर्वत्र व्यापणारा, तेजस्वी आणि चांगला मित्र आहे.
स दर्शतश्रीरतिथिर्गृहेगृहे वनेवने शिश्रिये तक्ववीरिव । जनंजनं जन्यो नाति मन्यते विश आ क्षेति विश्यो विशंविशम्
तो तेजाने शोभणारा, प्रत्येक घरात पाहुण्यासारखा येतो, प्रत्येक जंगलात कुशल कारागिरासारखा वास करतो; तो कोणालाही कमी लेखत नाही, सर्व लोकांमध्ये, जमातींमध्ये राहतो.
सुदक्षो दक्षैः क्रतुनासि सुक्रतुरग्ने कविः काव्येनासि विश्ववित् । वसुर्वसूनां क्षयसि त्वमेक इद्द्यावा च यानि पृथिवी च पुष्यतः
अग्नी, तू बुद्धीने कुशल, कर्माने चतुर, कवित्वाने जाणकार आणि सर्वज्ञ आहेस; तूच सर्व संपत्तीचा स्वामी आहेस, आणि आकाश-पृथ्वीला समृद्ध करतोस.
प्रजानन्नग्ने तव योनिमृत्वियमिळायास्पदे घृतवन्तमासदः । आ ते चिकित्र उषसामिवेतयोऽरेपसः सूर्यस्येव रश्मयः
अग्नी, तुझ्या उत्पत्तीचे, यज्ञस्थळाचे ज्ञान असलेले, तुपाने युक्त जागी बसतात; तुझ्याकडे तेजस्वी लोक उषेप्रमाणे येतात, सूर्याच्या किरणांसारखे निर्मळ.
तव श्रियो वर्ष्यस्येव विद्युतश्चित्राश्चिकित्र उषसां न केतवः । यदोषधीरभिसृष्टो वनानि च परि स्वयं चिनुषे अन्नमास्ये
अग्नी, तुझे वैभव पावसासारखे आहे, तुझे तेजस्वी ज्वाळा उषेच्या चिन्हांसारख्या आहेत; जेव्हा तू वनस्पती आणि झाडांमध्ये पोहोचतोस, तेव्हा तू स्वतःच तुझ्या तोंडात अन्न गोळा करतोस.
तमोषधीर्दधिरे गर्भमृत्वियं तमापो अग्निं जनयन्त मातरः । तमित्समानं वनिनश्च वीरुधोऽन्तर्वतीश्च सुवते च विश्वहा
वनस्पतींनी यज्ञाचा गर्भ धारण केला, पाण्यांनी अग्नीला पुत्र म्हणून जन्म दिला; तोच अग्नी, झाडे आणि वनस्पती, गाभार्यात आणि बाहेर, नेहमी सर्वत्र उत्पन्न करतात.
वातोपधूत इषितो वशाँ अनु तृषु यदन्ना वेविषद्वितिष्ठसे । आ ते यतन्ते रथ्यो यथा पृथक्छर्धांस्यग्ने अजराणि धक्षतः
वाऱ्याने हलवला गेलेला, इच्छेने प्रेरित, अग्नी तीन प्रकारच्या अन्नामध्ये सतर्कपणे फिरतो; रथवान लोक जसे बक्षिसासाठी झगडतात, तसेच तुझ्या ज्वाळा वेगवेगळ्या ठिकाणी जळतात.
मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनमग्निं होतारं परिभूतमं मतिम् । तमिदर्भे हविष्या समानमित्तमिन्महे वृणते नान्यं त्वत्
अग्नी, तू मेधा निर्माण करणारा, सभेचे भूषण, पुरोहित आणि विचारांना प्रेरणा देणारा आहेस; त्यालाच सर्वजण हव्यांनी, मोठेपणासाठी निवडतात, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी नाही.
त्वामिदत्र वृणते त्वायवो होतारमग्ने विदथेषु वेधसः । यद्देवयन्तो दधति प्रयांसि ते हविष्मन्तो मनवो वृक्तबर्हिषः
अग्नी, इथे विद्वान लोक तुलाच पुरोहित म्हणून निवडतात; जेव्हा देवपूजक तुझ्यासाठी हव्ये ठेवतात, मनुपुत्र पवित्र कुशांवर बसून, तेव्हा.
तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे
अग्नी, तुझे पुरोहित्य, तुझे सहाय्यकपद, तुझे यज्ञकार्य, तूच नेमणारा, तूच अग्नी प्रज्वलित करणारा; तुझे निरीक्षण, तूच यज्ञाचा स्वामी, ब्रह्मा आणि आमच्या घराचा गृहस्थ आहेस.
यस्तुभ्यमग्ने अमृताय मर्त्यः समिधा दाशदुत वा हविष्कृति । तस्य होता भवसि यासि दूत्यमुप ब्रूषे यजस्यध्वरीयसि
जो मनुष्य तुला, अग्नी, अमरत्वासाठी, समिधा किंवा हव्यांनी सेवा करतो, त्याचा तू पुरोहित होतोस, त्याचा दूत होतोस, आणि यज्ञात त्याच्यावतीने बोलतोस.
इमा अस्मै मतयो वाचो अस्मदाँ ऋचो गिरः सुष्टुतयः समग्मत । वसूयवो वसवे जातवेदसे वृद्धासु चिद्वर्धनो यासु चाकनत्
ही आमची विचारधारा, ही वाणी, हे ऋचे, हे स्तोत्रे, सर्व एकत्र तुझ्यासाठी आली आहेत; संपत्तीच्या इच्छेने, सर्वज्ञ अग्नी, जो वृद्धांनाही वाढवतो आणि ज्याला हे प्रिय आहेत.
इमां प्रत्नाय सुष्टुतिं नवीयसीं वोचेयमस्मा उशते शृणोतु नः । भूया अन्तरा हृद्यस्य निस्पृशे जायेव पत्य उशती सुवासाः
ही प्राचीन, उत्तम आणि नेहमी नवी स्तुती आपण त्याच्यासाठी बोलूया, जो उदार आहे; तो आमचे ऐकू दे, तो नेहमी हृदयात वास करो, जशी सुसंस्कृत पत्नी पतीच्या घरी राहते.
यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षणो वशा मेषा अवसृष्टास आहुताः । कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मतिं जनये चारुमग्नये
ज्याच्यामध्ये घोडे, बैल, वळू, गायी आणि मेंढ्या, मुक्त करून, आहुती म्हणून अर्पण केल्या जातात — त्या सोमरस प्रिय असलेल्या ज्ञानीसाठी, मी माझ्या अंतःकरणातून अग्नीला सुंदर अशी भावना उत्पन्न करतो.
अहाव्यग्ने हविरास्ये ते स्रुचीव घृतं चम्वीव सोमः । वाजसनिं रयिमस्मे सुवीरं प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम्
अग्निदेव, हे हविर्द्रव्य तुमच्यासाठीच आहे; तुप हे जणू समिधेसारखे असो आणि सोमरस पात्रासारखा असो. आम्हाला बळकट, वीरांनी भरलेला, कीर्तीने युक्त आणि मोठ्या यशाचा संपत्ती लाभू दे.
यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत
यज्ञाचा अधिपती, रथवान, सर्व लोकांचा प्रमुख, होतार, उपासकाचा पाहुणा, तेजस्वी — कोरड्या लाकडांमध्ये प्रज्वलित होणारा, बलवान, यजमानाचा चिन्ह, जो आकाश व्यापतो — त्याला आम्ही वंदन करतो.
इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते
दोन्ही मानवजातींनी या अग्नीला धर्मनिष्ठ, सभेचे कार्य साधणारा, बलवान वृषभासारखा, उषांचा पुरोहित, तेजस्वी पुत्र, घरात बसणारा असा केला आहे.
बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन्
आम्ही बलवानाचा मार्ग आणि धनरक्षकाचा मार्ग शोधतो; त्याच्या आह्वानाने आम्ही त्याच्या अधिपत्याची इच्छा करतो. जेव्हा भयंकरांनी अमरत्व मिळवले, तेव्हा त्यांनी देवाच्या लोकांना आपल्या स्तुतीने विखुरले.
ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः
कारण सत्याचा मार्ग विशाल आहे, आकाश मोठे आहे, आणि नम्रता मोठी व भरपूर मिळवण्यासारखी आहे. इंद्र, मित्र, वरुण यांनी त्याचा विचार केला; तसेच भाग आणि सविता, शुद्ध बुद्धीचे.
प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते
रुद्राच्या नेतृत्वाखाली नद्या वाहतात, विस्तीर्ण पसरतात, भरपूर पाणी वाहून नेतात. त्यांच्याबरोबर, दूर पसरणारा, सर्वत्र फिरणारा, मोठ्या प्रमाणात संतती निर्माण करतो; त्याच्या उदरात सर्व काही मुक्त होते.
क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः
रुद्र, मरुतगण, सर्व लोक, आकाशातील गरुड, बलशाली रक्षक — यांच्यासह वरुण, मित्र, अर्यमन, इंद्र आणि देवगण, वेगवान, सर्व काही पाहतात.
इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः
इंद्राच्या भुजेला आश्रय घेणारे उत्सुक आहेत; सूर्य दृष्टीमध्ये, बलवान पुरुषार्थात. ज्यांच्यासाठी कुशलांनी योग्य वज्र तयार केला, तो पुरुषांच्या आसनात जुळवला.
सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरि स्तन्नबाधितः
सूर्यसुद्धा त्याच्या सामर्थ्यात आनंद घेतो; इंद्रापेक्षा कोणाचाही अधिक भयंकर भीती वाटत नाही. त्या भयंकर वृषभाच्या उदरातून, दररोज गडगडाटी वज्र गर्जते, शत्रूला दूर करते.
स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः
आज रुद्राला, बलवान, वीरांचे रक्षण करणारा, नम्रतेने स्तुती अर्पण करा. ज्याच्यामुळे शुभ, स्वतःची कीर्ती असलेला, आपल्या गणांसह, आपल्या तेजाने आकाशावर राज्य करतो.
ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे
त्यांनी आपल्या संततीसाठी मोठी कीर्ती मिळवून दिली — बृहस्पती, वृषभ, सोमज. यज्ञांनी अथर्वा प्रथम देवांना स्थिर केले; त्यांच्या कौशल्याने भृगुंनी विचार केला.
ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे
स्वर्ग आणि पृथ्वी, बीजाने समृद्ध, नरशंस, चतुर्भुज यम, अदिती, देवत्वष्टा, धनदाते, कुशल ऋभु — हे दोन लोक, मरुतगण, विष्णू, आह्वान केले जातात.