स्तोमेन हि दिवि देवासो अग्निमजीजनञ्छक्तिभी रोदसिप्राम् । तमू अकृण्वन्त्रेधा भुवे कं स ओषधीः पचति विश्वरूपाः
स्तुतीने, देवांनी आकाशात आपल्या सामर्थ्याने अग्नीची निर्मिती केली, जो दोन्ही लोकांचा स्वामी आहे. त्यांनी त्याला जगासाठी तिप्पट केला; तो सर्व प्रकारच्या वनस्पती शिजवतो.
यदेदेनमदधुर्यज्ञियासो दिवि देवाः सूर्यमादितेयम् । यदा चरिष्णू मिथुनावभूतामादित्प्रापश्यन्भुवनानि विश्वा
जेव्हा पूजनीय देवांनी त्याला आकाशात आदित्यसूर्य म्हणून ठेवले, जेव्हा हे दोघे फिरणारे प्रकट झाले, तेव्हा सर्व जग प्रकट झाले.
विश्वस्मा अग्निं भुवनाय देवा वैश्वानरं केतुमह्नामकृण्वन् । आ यस्ततानोषसो विभातीरपो ऊर्णोति तमो अर्चिषा यन्
सर्व जगासाठी देवांनी अग्नी, वैश्वानर, चिन्ह याच्या सामर्थ्याने निर्माण केला. त्याने उषा, तेजस्वी पाणी पसरवली आणि आपल्या ज्वाळेने अंधार दूर केले.
वैश्वानरं कवयो यज्ञियासोऽग्निं देवा अजनयन्नजुर्यम् । नक्षत्रं प्रत्नममिनच्चरिष्णु यक्षस्याध्यक्षं तविषं बृहन्तम्
यज्ञासाठी योग्य आणि ज्ञानी ऋषींनी वैश्वानर अग्नीला, जो कधीही नाश पावत नाही, उत्पन्न केला. तो प्राचीन तारा, सतत फिरणारा, गूढतेचा देखरेख करणारा, तेजस्वी आणि महान आहे.
वैश्वानरं विश्वहा दीदिवांसं मन्त्रैरग्निं कविमच्छा वदामः । यो महिम्ना परिबभूवोर्वी उतावस्तादुत देवः परस्तात्
आम्ही वैश्वानर अग्नीला, सर्वत्र व्यापणारा, तेजस्वी आणि ज्ञानी असलेल्या देवतेला, स्तुतीच्या गीतांनी वंदन करतो. त्याच्या महानतेमुळे त्याने सर्व विश्व व्यापले आहे आणि तो देव सगळ्यांच्या पलीकडे आहे.
द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च
मी दोन प्रवाह ऐकले—एक पितरांचा, एक देवांचा, आणि एक माणसांचा. या दोन्हीमुळे सर्व जग हलते आणि एकत्र येते, जसे वडील आणि आई यांच्या मध्ये जे काही आहे ते.
द्वे समीची बिभृतश्चरन्तं शीर्षतो जातं मनसा विमृष्टम् । स प्रत्यङ्विश्वा भुवनानि तस्थावप्रयुच्छन्तरणिर्भ्राजमानः
दोन समांतर मार्गांनी तो सतत चालणारा, डोक्यातून जन्मलेला आणि मनाने घडवलेला, वाहून नेला जातो. तो तेजाने झळाळत, कोणाच्याही आज्ञेशिवाय, सर्व जगांसमोर उभा राहतो.
यत्रा वदेते अवरः परश्च यज्ञन्योः कतरो नौ वि वेद । आ शेकुरित्सधमादं सखायो नक्षन्त यज्ञं क इदं वि वोचत्
जिथे खालचा आणि वरचा बोलतात, आपल्यात कोणाला यज्ञाची खरी ओळख आहे? मित्रांनी एकत्र येऊन एकच जागा गाठली; ते यज्ञ ओळखतात—पण हे कोण सांगेल?
कत्यग्नयः कति सूर्यासः कत्युषासः कत्यु स्विदापः । नोपस्पिजं वः पितरो वदामि पृच्छामि वः कवयो विद्मने कम्
किती अग्नी, किती सूर्य, किती उषा, आणि किती पाणी आहे? मी तुमच्या पितरांविषयी गुप्त काही बोलत नाही; पण, हे ज्ञानी लोकांनो, मी तुम्हाला विचारतो—कोणासाठी हे सर्व आहे?
यावन्मात्रमुषसो न प्रतीकं सुपर्ण्यो वसते मातरिश्वः । तावद्दधात्युप यज्ञमायन्ब्राह्मणो होतुरवरो निषीदन्
जितक्या उषा आहेत, त्यांची मोजणी न करता, झपाट्याने उडणारा मातरिश्वान तितक्याच काळ राहतो; तितक्याच काळ ब्राह्मण, जो यज्ञाचा खालचा पुरोहित आहे, यज्ञस्थळी बसतो.
इन्द्रं स्तवा नृतमं यस्य मह्ना विबबाधे रोचना वि ज्मो अन्तान् । आ यः पप्रौ चर्षणीधृद्वरोभिः प्र सिन्धुभ्यो रिरिचानो महित्वा
चला आपण इंद्राची स्तुती करू, जो सर्वात श्रेष्ठ आहे आणि ज्याच्या सामर्थ्याने आकाशाचे आणि भूमीचे सीमे पार केल्या. त्याने लोकांना बळ दिले, आणि नद्यांपासून आपली महिमा सर्वत्र पसरवली.
स सूर्यः पर्युरू वरांस्येन्द्रो ववृत्याद्रथ्येव चक्रा । अतिष्ठन्तमपस्यं न सर्गं कृष्णा तमांसि त्विष्या जघान
तो सूर्याप्रमाणे विस्तीर्ण प्रदेशांना वेढतो; इंद्राने, सारथ्याप्रमाणे, चाक फिरवले. त्याने अडथळे पार करत, काळोख आणि अंधार आपल्या तेजाने नष्ट केले.
समानमस्मा अनपावृदर्च क्ष्मया दिवो असमं ब्रह्म नव्यम् । वि यः पृष्ठेव जनिमान्यर्य इन्द्रश्चिकाय न सखायमीषे
आपण सर्वजण एकत्र, कोणतीही अडथळे न येऊ देता, नवीन स्तोत्रांनी पृथ्वीवर आणि आकाशात गाऊया. इंद्राने, कुशल कारागिराप्रमाणे, सर्व सृष्टी घडवली आणि मैत्रीची इच्छा धरली.
इन्द्राय गिरो अनिशितसर्गा अपः प्रेरयं सगरस्य बुध्नात् । यो अक्षेणेव चक्रिया शचीभिर्विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्याम्
इंद्रासाठी मी निर्बंधरहित गीतं समुद्राच्या तळापासून पाठवतो; ज्याने आपल्या शक्तीने, अक्षाप्रमाणे, पृथ्वी आणि आकाश सर्वत्र स्थिर केले.
आपान्तमन्युस्तृपलप्रभर्मा धुनिः शिमीवाञ्छरुमाँ ऋजीषी । सोमो विश्वान्यतसा वनानि नार्वागिन्द्रं प्रतिमानानि देभुः
त्याचा राग शेवटपर्यंत पोहोचणारा, तिखट आणि वेगवान आहे, जणू काही प्रचंड ज्वाला. सोमाने सर्व वनं पार केली, आणि नद्यांनी इंद्राची महती मोजली.
न यस्य द्यावापृथिवी न धन्व नान्तरिक्षं नाद्रयः सोमो अक्षाः । यदस्य मन्युरधिनीयमानः शृणाति वीळु रुजति स्थिराणि
सौम्याचा प्रभाव असा आहे की, आकाश, पृथ्वी, वाळवंट, मध्यप्रदेश, पर्वत किंवा नद्या—कुठेही तो पोहोचत नाही असे नाही. जेव्हा त्याचा राग जागा होतो, तेव्हा तो ऐकतो आणि जे कठीण आहे तेही तोडतो.
जघान वृत्रं स्वधितिर्वनेव रुरोज पुरो अरदन्न सिन्धून् । बिभेद गिरिं नवमिन्न कुम्भमा गा इन्द्रो अकृणुत स्वयुग्भिः
त्याने वनेतील शक्तीप्रमाणे वृत्राचा वध केला, किल्ले फोडले, नद्यांना मुक्त केले. त्याने पर्वत फोडून नववा कुंभ उघडला आणि इंद्राने आपल्या स्वतःच्या जोडीने गायी सोडवल्या.
त्वं ह त्यदृणया इन्द्र धीरोऽसिर्न पर्व वृजिना शृणासि । प्र ये मित्रस्य वरुणस्य धाम युजं न जना मिनन्ति मित्रम्
इंद्रा, तू धैर्याने आणि सामर्थ्याने, अडथळे कुऱ्हाडीने सांध्यांना फोडावेत तशी फोडतोस. जे मित्र आणि वरुण यांच्या नियमांचे उल्लंघन करतात, त्यांना लोक मित्राला इजा करू शकत नाहीत.
प्र ये मित्रं प्रार्यमणं दुरेवाः प्र संगिरः प्र वरुणं मिनन्ति । न्यमित्रेषु वधमिन्द्र तुम्रं वृषन्वृषाणमरुषं शिशीहि
जे शत्रुत्वाने मित्र, अर्यमन्, ऋषी आणि वरुण यांना दुखावतात, अशा शत्रूंमध्ये, हे बलवान इंद्रा, तू आपल्या सामर्थ्याने दुष्ट आणि उग्रांना शिक्षा कर.
इन्द्रो दिव इन्द्र ईशे पृथिव्या इन्द्रो अपामिन्द्र इत्पर्वतानाम् । इन्द्रो वृधामिन्द्र इन्मेधिराणामिन्द्रः क्षेमे योगे हव्य इन्द्रः
इंद्र हा आकाशाचा स्वामी आहे, पृथ्वीचा स्वामी आहे, पाण्यांचा स्वामी आहे, पर्वतांचा स्वामी आहे. इंद्र बलवानांचा, ज्ञानींचा, घरातील, सभेतील आणि यज्ञातील स्वामी आहे.
प्राक्तुभ्य इन्द्रः प्र वृधो अहभ्यः प्रान्तरिक्षात्प्र समुद्रस्य धासेः । प्र वातस्य प्रथसः प्र ज्मो अन्तात्प्र सिन्धुभ्यो रिरिचे प्र क्षितिभ्यः
इंद्राने पूर्व दिशेपासून, बलवानांकडून, दिवसांपासून, आकाशमधून, समुद्राच्या तळापासून आपली महिमा पसरवली. वाऱ्याच्या विस्तारापासून, आकाशाच्या सीमांपासून, नद्यांपासून आणि भूमीपासून त्याचे तेज सर्वत्र पसरले.
प्र शोशुचत्या उषसो न केतुरसिन्वा ते वर्ततामिन्द्र हेतिः । अश्मेव विध्य दिव आ सृजानस्तपिष्ठेन हेषसा द्रोघमित्रान्
इंद्रा, तुझं शस्त्र उषेच्या तेजस्वी दूतासारखं झळकतंय; ते नेहमी तुझ्यासाठी विजयी होवो. आकाशातून तुझ्या धगधगत्या अस्त्राने, दगड फोडावा तसं, कपटी शत्रूंना नेस्तनाबूत कर.
अन्वह मासा अन्विद्वनान्यन्वोषधीरनु पर्वतासः । अन्विन्द्रं रोदसी वावशाने अन्वापो अजिहत जायमानम्
महिने एकमेकांनंतर येतात, औषधींना आणि पर्वतांनाही त्यांचा मागोवा असतो. पृथ्वी आणि आकाश, ही दोन जगं, सामर्थ्यशाली इंद्राच्या सेवेत असतात; आणि पाणी नव्याने जन्मलेल्या जीवाला आधार देतात.
कर्हि स्वित्सा त इन्द्र चेत्यासदघस्य यद्भिनदो रक्ष एषत् । मित्रक्रुवो यच्छसने न गावः पृथिव्या आपृगमुया शयन्ते
इंद्रा, कधी तो क्षण येईल की हा दुष्टांचा नाश करणारा पराभूत होईल? जसं गुरं चरण्यावर विखुरली जातात, तसं हे खोट्या मित्रासारखे शत्रू पृथ्वीवर पसरून पडतील का?
शत्रूयन्तो अभि ये नस्ततस्रे महि व्राधन्त ओगणास इन्द्र । अन्धेनामित्रास्तमसा सचन्तां सुज्योतिषो अक्तवस्ताँ अभि ष्युः
जे आपल्यावर वैर धरतात, जे मोठ्या संख्येने एकत्र येतात, इंद्रा, त्यांचा पूर्ण पराभव होवो. जे विश्वासघातकी आहेत, अंधार आणि अज्ञानात बुडाले आहेत, त्यांना खऱ्या प्रकाशाने वेढलं जावो.
पुरूणि हि त्वा सवना जनानां ब्रह्माणि मन्दन्गृणतामृषीणाम् । इमामाघोषन्नवसा सहूतिं तिरो विश्वाँ अर्चतो याह्यर्वाङ्
लोकांच्या असंख्य आहुती आणि ऋषींच्या स्तुती तुला आनंद देतात. ते तुझ्या आर्त हाकेला प्रतिसाद देतात; सर्वांची स्तुती ओलांडून तू जवळ ये.
एवा ते वयमिन्द्र भुञ्जतीनां विद्याम सुमतीनां नवानाम् । विद्याम वस्तोरवसा गृणन्तो विश्वामित्रा उत त इन्द्र नूनम्
इंद्रा, तुझ्या कृपेने लाभलेल्यांमध्ये आम्ही नव्या नव्या कृपा जाणू. तुझी स्तुती करताना, तुझ्या मदतीचं खजिना आम्हाला कळू दे; सर्व मित्रांनाही, इंद्रा, आता तू ओळखता यावास.
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम्
आपण या स्पर्धेत आणि सामर्थ्याच्या यज्ञात दानशूर इंद्राला, श्रेष्ठ वीराला हाक मारू. तो रणात आमच्या हाकेला ऐकणारा, शत्रूंचा नाश करणारा आणि संपत्ती जिंकणारा असो.
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम्
सहस्त्र डोकी, सहस्त्र डोळे, सहस्त्र पाय असलेला पुरुष आहे. त्याने सर्व बाजूंनी पृथ्वी व्यापली आणि दहा बोटांनी मोजता येईल इतका तिच्यापलीकडे पसरला.
पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति
हे सगळं विश्व म्हणजे तोच पुरुष—जे झालं आणि जे होणार आहे. तो अमरत्वाचा स्वामी आहे आणि अन्नामुळे तो अधिक वाढतो.