विषूचो अश्वान्युयुजे वनेजा ऋजीतिभी रशनाभिर्गृभीतान् । चक्षदे मित्रो वसुभिः सुजातः समानृधे पर्वभिर्वावृधानः
वनात जायची इच्छा असलेल्या घोड्यांना सरळ वाटांनी, लगामांनी बांधून जोतलं. मित्र, उत्तम जन्माचा, संपत्तीने उजळतो; सांध्यांमध्ये वाढत वाढत तो पुढे जातो.
अग्निः सप्तिं वाजम्भरं ददात्यग्निर्वीरं श्रुत्यं कर्मनिष्ठाम् । अग्नी रोदसी वि चरत्समञ्जन्नग्निर्नारीं वीरकुक्षिं पुरंधिम्
अग्नी बळ आणि संपत्ती देणारा रथ देतो; अग्नी पराक्रमी, कीर्ती मिळवणारा वीर देतो. अग्नी आकाश आणि पृथ्वीमध्ये नीटपणे फिरतो; अग्नीच स्त्री, सुपोषित गर्भ असलेली, सर्वांना पोसणारी आहे.
अग्नेरप्नसः समिदस्तु भद्राग्निर्मही रोदसी आ विवेश । अग्निरेकं चोदयत्समत्स्वग्निर्वृत्राणि दयते पुरूणि
अग्नीच्या शरीराची समिधा मंगलमय असो; अग्नी या विशाल आकाश-पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो. अग्नी एकटाच युद्धांना उभारी देतो; अग्नी अनेक शत्रूंना नष्ट करतो.
अग्निर्ह त्यं जरतः कर्णमावाग्निरद्भ्यो निरदहज्जरूथम् । अग्निरत्रिं घर्म उरुष्यदन्तरग्निर्नृमेधं प्रजयासृजत्सम्
अग्नीने त्या वृद्ध माणसाला त्याच्या कानासह आणले; अग्नीने पाण्यातून रथ बाहेर काढला. अग्नीने अत्रीला आतल्या उष्णतेपासून वाचवले; अग्नीने नृमेधाला संततीसह पाठवले.
अग्निर्दाद्द्रविणं वीरपेशा अग्निरृषिं यः सहस्रा सनोति । अग्निर्दिवि हव्यमा ततानाग्नेर्धामानि विभृता पुरुत्रा
अग्नी वीरांनी शोभणारी संपत्ती देतो; अग्नी तो ऋषी घडवतो जो हजारो लोकांना देतो. अग्नीने स्वर्गात हव्याचा विस्तार केला; अग्नीची निवासस्थाने अनेक ठिकाणी पसरली आहेत.
अग्निमुक्थैरृषयो वि ह्वयन्तेऽग्निं नरो यामनि बाधितासः । अग्निं वयो अन्तरिक्षे पतन्तोऽग्निः सहस्रा परि याति गोनाम्
ऋषी अग्नीला स्तोत्रांनी बोलावतात; प्रवासाने थकलेले पुरुष अग्नीला हाक मारतात. आकाशात उडणारे पक्षीही अग्नीला पुकारतात; अग्नी हजारो गायींच्या भोवती फिरतो.
अग्निं विश ईळते मानुषीर्या अग्निं मनुषो नहुषो वि जाताः । अग्निर्गान्धर्वीं पथ्यामृतस्याग्नेर्गव्यूतिर्घृत आ निषत्ता
मानवी जमाती अग्नीची पूजा करतात; मनू आणि नहुष यांचे वंशज अग्नीकरता जन्मले आहेत. अग्नीला अमरतेचा गंधर्व मार्ग आहे; अग्नीचे गोठे तुपात बसवलेले आहे.
अग्नये ब्रह्म ऋभवस्ततक्षुरग्निं महामवोचामा सुवृक्तिम् । अग्ने प्राव जरितारं यविष्ठाग्ने महि द्रविणमा यजस्व
अग्नीकरता ऋभूंनी स्तोत्र तयार केले; महान अग्नीला आम्ही सुंदर स्तुती अर्पण केली. अग्नी, सर्वात तरुण, गायकाला पुढे ने; अग्नी, यज्ञात आम्हाला मोठी संपत्ती दे.
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिर्होता न्यसीदत्पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ आ विवेश
जो या सर्व जगांवर यज्ञ करताना ऋषी आणि होतारूपाने बसला, तो आमचा पिता—तो, आशीर्वादाने संपत्तीची इच्छा करत, पहिल्यांदा आणि शेवटी प्रवेश करतो.
किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः
काय ते मूळ होते? काय आधार होते? कोणते ते वचन होते? कुठून सर्वज्ञ कर्त्याने, पृथ्वी निर्माण करत, आपल्या सामर्थ्याने आकाश पसरवले?
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः
सर्व बाजूंनी डोळे, सर्व बाजूंनी चेहरे, सर्व बाजूंनी हात, सर्व बाजूंनी पाय—तो दोन्ही हातांनी, दोन्ही पंखांनी फुंकरतो; एक देव आकाश आणि पृथ्वी निर्माण करतो.
किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन्
काय ते वन होते? कोण तो वृक्ष होता, ज्यापासून आकाश आणि पृथ्वी घडवली गेली? ज्ञानी लोक आपल्या मनाने शोधतात, ज्यावर सर्व जग टिकून आहे ते.
या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः
हे सर्वकर्त्या, तुझी ती उच्च, ती नीच आणि ती मधली निवासस्थाने—ती यज्ञात आपल्या मित्रांना शिकव; स्वतःच्या शक्तीने स्वतःची पूजा कर.
विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व पृथिवीमुत द्याम् । मुह्यन्त्वन्ये अभितो जनास इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु
हे सर्वकर्त्या, यज्ञाने वाढत, स्वतःची पूजा कर, पृथ्वी आणि आकाश दोन्हीची. आमच्याभोवती इतर लोक गोंधळलेले राहो; येथे, उदार आणि ज्ञानी आपला असो.
वाचस्पतिं विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा
आज आपण वाणीचा स्वामी, सर्वकर्त्या, वेगवान मनाचा, स्पर्धेत मदतीसाठी बोलावू या. तो आमच्या सर्व आहुती स्वीकारो; सर्वांना कल्याणकारी, उत्तम कर्म करणारा, आमच्या सहाय्यासाठी असो.
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेने अजनन्नम्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्व आदिद्द्यावापृथिवी अप्रथेताम्
दृष्टीचा पिता, बुद्धिमान, त्याने आपल्या मनाने वाहणारे तूप निर्माण केले, नम्रपणे वाकून. जेव्हा दोन टोकं आधी स्थिर केली, तेव्हा आकाश आणि पृथ्वी विस्तारले.
विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन्पर एकमाहुः
सर्वकर्त्याने, आपल्या मनाने, नीच सोडून, सृष्टीकर्ता, व्यवस्था लावणारा, सर्वोच्च, सर्वदृष्टी असलेला. त्यांच्या इच्छा, आहुतींसह, तिथे आनंदित होतात जिथे सात ऋषी आणि एक श्रेष्ठ असल्याचे सांगितले जाते.
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या
जो आपला पिता आहे, आपल्याला जन्म देणारा आणि सर्व जगांचे नियमन करणारा आहे, जो सर्व देवांची नावे जाणतो आणि सर्व लोकांच्या वासस्थानांचा जाणकार आहे, तो एकच देव आहे — त्याच्याकडे इतर सर्व जग शोध घेण्यासाठी वळतात.
त आयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि
त्याच्यासाठी प्राचीन ऋषी आणि पूर्वीचे गायक यांनी धन अर्पण केले, जणू काही उदार दात्यासारखे. प्रकाश नसलेल्या आणि प्रकाश असलेल्या आकाशात, त्यांनी ही सर्व सृष्टी एकत्र स्थापन केली.
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कं स्विद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे
तो आकाशाच्या पलीकडे आहे, या पृथ्वीच्या पलीकडे आहे, देव आणि बलवान यांच्यात जे काही आहे त्याच्याही पलीकडे आहे. पाण्यांनी सर्वात आधी कोणत्या गर्भाला धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र आले होते?
तमिद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुः
त्याच गर्भाला पाण्यांनी सर्वात आधी धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र जमले. तो अजन्म्याच्या नाभीत स्थिर आहे, ज्यात सर्व जग स्थित आहेत.
न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति
ज्याने ही सृष्टी निर्माण केली, त्याला तुम्ही ओळखत नाही; तुमच्यात काही वेगळेच घडले आहे. धुक्याने झाकलेले आणि गोंधळलेल्या भाषेत बोलणारे, जीवनात न तृप्त झालेले लोक स्तोत्रे म्हणत भटकतात.
यस्ते मन्योऽविधद्वज्र सायक सह ओजः पुष्यति विश्वमानुषक् । साह्याम दासमार्यं त्वया युजा सहस्कृतेन सहसा सहस्वता
हे मन्यु, तुझ्या वज्र आणि बाणाच्या शस्त्रांनी, तुझ्या अपार सामर्थ्याने आणि शक्तीने, आम्ही तुझ्या मदतीने शत्रू आणि मित्र दोघांवरही विजय मिळवू दे.
मन्युरिन्द्रो मन्युरेवास देवो मन्युर्होता वरुणो जातवेदाः । मन्युं विश ईळते मानुषीर्याः पाहि नो मन्यो तपसा सजोषाः
मन्यु म्हणजे इंद्र, मन्युच खरा देव आहे; मन्युच होतार, वरुण आणि सर्वज्ञ अग्नी आहे. लोक मन्युला पूजतात; हे मन्यु, तुझ्या तपश्चर्येसह आम्हाला रक्षण कर.
अभीहि मन्यो तवसस्तवीयान्तपसा युजा वि जहि शत्रून् ।* अमित्रहा वृत्रहा दस्युहा च विश्वा वसून्या भरा त्वं नः
हे मन्यु, तू सर्वांत बलवान आहेस, तुझ्या तपश्चर्येच्या सहाय्याने आमच्या शत्रूंना नष्ट कर. तू शत्रूंचा, विघ्नांचा आणि दुष्टांचा संहारक आहेस, आम्हाला सर्व संपत्ती मिळवून दे.
त्वं हि मन्यो अभिभूत्योजाः स्वयम्भूर्भामो अभिमातिषाहः । विश्वचर्षणिः सहुरिः सहावानस्मास्वोजः पृतनासु धेहि
हे मन्यु, तू अपराजित सामर्थ्याचा आहेस, स्वयंभू, तेजस्वी आणि विरोधकांचा पराभव करणारा आहेस. तू सर्व लोकांचा रक्षक आणि विजयी आहेस — तुझी शक्ती आमच्या लढाईत आमच्यासोबत असू दे.
अभागः सन्नप परेतो अस्मि तव क्रत्वा तविषस्य प्रचेतः । तं त्वा मन्यो अक्रतुर्जिहीळाहं स्वा तनूर्बलदेयाय मेहि
मी सधन नसून, भाग्यापासून दूर आहे; तुझ्या इच्छेने, हे ज्ञानी आणि बलवान मन्यु, मी तुला शरण आलो आहे. मी निर्धारहीन आहे, म्हणून तुला विनंती करतो — माझ्या अंगात बळ दे.
अयं ते अस्म्युप मेह्यर्वाङ्प्रतीचीनः सहुरे विश्वधायः । मन्यो वज्रिन्नभि मामा ववृत्स्व हनाव दस्यूँरुत बोध्यापेः
हे विजयी आणि सर्वज्ञ मन्यु, मी इथे आहे, माझ्याजवळ ये. वज्रधारी मन्यु, माझ्याकडे वळ. आपण दोघे मिळून शत्रूंना पराभूत करू — उठ, जागा हो.
अभि प्रेहि दक्षिणतो भवा मेऽधा वृत्राणि जङ्घनाव भूरि । जुहोमि ते धरुणं मध्वो अग्रमुभा उपांशु प्रथमा पिबाव
उजव्या बाजूने पुढे ये, माझा सहकारी हो; आपण अनेक विघ्ने नष्ट करू. मी तुला मधुर पेयाचा पहिला भाग अर्पण करतो — आपण दोघे गुप्तपणे प्रथम त्याचा आस्वाद घेऊ.
त्वया मन्यो सरथमारुजन्तो हर्षमाणासो धृषिता मरुत्वः । तिग्मेषव आयुधा संशिशाना अभि प्र यन्तु नरो अग्निरूपाः
हे मन्यु, तुझ्यासोबत रथावर आरूढ होऊन, आनंदित आणि धाडसी होऊन, मरुतांसह, तीक्ष्ण बाण आणि शस्त्रांनी सज्ज पुरुष अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होऊन पुढे जाऊ देत.