अश्वासो न ये ज्येष्ठास आशवो दिधिषवो न रथ्यः सुदानवः । आपो न निम्नैरुदभिर्जिगत्नवो विश्वरूपा अङ्गिरसो न सामभिः
ते उत्तम घोड्यांसारखे, वेगात पुढे असणारे; उत्साही सारथ्यांसारखे, उदार; पाण्यासारखे, प्रवाहात वाहणारे; आणि अंगिरस ऋषींच्या गाण्यांसारखे, अनेक रूप असलेले.
ग्रावाणो न सूरयः सिन्धुमातर आदर्दिरासो अद्रयो न विश्वहा । शिशूला न क्रीळयः सुमातरो महाग्रामो न यामन्नुत त्विषा
ते जणू उखळासारखे, वेगवान, नदीच्या माता, बळकट; दगडांसारखे, सर्वांना जिंकणारे; खेळणाऱ्या मुलांसारखे, चांगले वाढवलेले; आणि मोठ्या सैन्यासारखे, सामर्थ्याने पुढे जाणारे.
उषसां न केतवोऽध्वरश्रियः शुभंयवो नाञ्जिभिर्व्यश्वितन् । सिन्धवो न ययियो भ्राजदृष्टयः परावतो न योजनानि ममिरे
ते उषेच्या प्रकाशांसारखे, यज्ञासाठी सजलेले; जलद धावणाऱ्यांसारखे, आपल्या मार्गांनी ओळखले जाणारे; नद्यांसारखे, वाहण्यासाठी आतुर, तेजस्वी दृष्टीचे; आणि दूर प्रवास करणाऱ्यांसारखे, अंतर मोजणारे.
सुभागान्नो देवाः कृणुता सुरत्नानस्मान्स्तोतॄन्मरुतो वावृधानाः । अधि स्तोत्रस्य सख्यस्य गात सनाद्धि वो रत्नधेयानि सन्ति
देवतांनी आम्हाला भाग्यवान, संपन्न करावं; मरुतांनो, आम्ही तुमचं स्तवन करतो, तुम्ही आम्हाला वाढवा; स्तुती आणि मैत्रीच्या नात्यात, तुमची संपत्ती नेहमीच टिकून राहो.
अपश्यमस्य महतो महित्वममर्त्यस्य मर्त्यासु विक्षु । नाना हनू विभृते सं भरेते असिन्वती बप्सती भूर्यत्तः
आपण या महान, अमराच्या माणसांमध्ये असलेल्या मोठेपणाचं दर्शन केलं आहे; त्याच्या वेगवेगळ्या जबड्यांनी, जे एकत्र येतात, चावतात, खातात आणि पुष्कळ धरून ठेवतात.
गुहा शिरो निहितमृधगक्षी असिन्वन्नत्ति जिह्वया वनानि । अत्राण्यस्मै पड्भिः सं भरन्त्युत्तानहस्ता नमसाधि विक्षु
त्याचं डोकं गुप्तपणे लपलेलं, वेगवेगळ्या दिशांना फिरणारं; तो आपल्या जिभेने लाकडं चावत, खातो; येथे, त्याच्यासाठी, लोक पायांनी, उंचावलेल्या हातांनी, आदराने, जमातींमध्ये अर्पण एकत्र करतात.
प्र मातुः प्रतरं गुह्यमिच्छन्कुमारो न वीरुधः सर्पदुर्वीः । ससं न पक्वमविदच्छुचन्तं रिरिह्वांसं रिप उपस्थे अन्तः
आईचा गुप्त मार्ग शोधताना, तो मुलासारखा, झाडांमध्ये, अन्न शोधत सरपटतो; पिल्लासारखा, शिजलेलं, चमकदार अन्न शोधतो, इच्छुकपणे, शत्रूच्या कुशीत पडून राहतो.
तद्वामृतं रोदसी प्र ब्रवीमि जायमानो मातरा गर्भो अत्ति । नाहं देवस्य मर्त्यश्चिकेताग्निरङ्ग विचेताः स प्रचेताः
हे अमर, हे आकाश आणि पृथ्वी, मी तुम्हाला हे सांगतो: गर्भ जन्म घेत असताना, आपल्या मातांना खातो; मी, एक माणूस, त्या देवाला समजू शकत नाही; अग्नीच खरा जाणणारा, शहाणा, सर्वज्ञ आहे.
यो अस्मा अन्नं तृष्वादधात्याज्यैर्घृतैर्जुहोति पुष्यति । तस्मै सहस्रमक्षभिर्वि चक्षेऽग्ने विश्वतः प्रत्यङ्ङसि त्वम्
जो त्याला तहान लागली असता अन्न देतो, तुपाने, साजूक तुपाने होम करतो, पोसतो; त्याच्यासाठी, हजार डोळ्यांनी अग्नी सर्व दिशांना पाहतो; अग्नी, तू सर्वत्र तोंड करून असतोस.
किं देवेषु त्यज एनश्चकर्थाग्ने पृच्छामि नु त्वामविद्वान् । अक्रीळन्क्रीळन्हरिरत्तवेऽदन्वि पर्वशश्चकर्त गामिवासिः
अग्ने, देवांमध्ये तुझ्याकडून कोणता अपराध झाला हे मला माहीत नाही, म्हणून मी तुला विचारतो. खेळता किंवा गांभीर्याने, तांबडा रंगाचा तू आहुती खाल्लीस; बंधनात असतानाही, तू ते तोडलंस आणि गायीला जशी सोडवतात तशी मुक्तता केलीस.
विषूचो अश्वान्युयुजे वनेजा ऋजीतिभी रशनाभिर्गृभीतान् । चक्षदे मित्रो वसुभिः सुजातः समानृधे पर्वभिर्वावृधानः
वनात जायची इच्छा असलेल्या घोड्यांना सरळ वाटांनी, लगामांनी बांधून जोतलं. मित्र, उत्तम जन्माचा, संपत्तीने उजळतो; सांध्यांमध्ये वाढत वाढत तो पुढे जातो.
अग्निः सप्तिं वाजम्भरं ददात्यग्निर्वीरं श्रुत्यं कर्मनिष्ठाम् । अग्नी रोदसी वि चरत्समञ्जन्नग्निर्नारीं वीरकुक्षिं पुरंधिम्
अग्नी बळ आणि संपत्ती देणारा रथ देतो; अग्नी पराक्रमी, कीर्ती मिळवणारा वीर देतो. अग्नी आकाश आणि पृथ्वीमध्ये नीटपणे फिरतो; अग्नीच स्त्री, सुपोषित गर्भ असलेली, सर्वांना पोसणारी आहे.
अग्नेरप्नसः समिदस्तु भद्राग्निर्मही रोदसी आ विवेश । अग्निरेकं चोदयत्समत्स्वग्निर्वृत्राणि दयते पुरूणि
अग्नीच्या शरीराची समिधा मंगलमय असो; अग्नी या विशाल आकाश-पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो. अग्नी एकटाच युद्धांना उभारी देतो; अग्नी अनेक शत्रूंना नष्ट करतो.
अग्निर्ह त्यं जरतः कर्णमावाग्निरद्भ्यो निरदहज्जरूथम् । अग्निरत्रिं घर्म उरुष्यदन्तरग्निर्नृमेधं प्रजयासृजत्सम्
अग्नीने त्या वृद्ध माणसाला त्याच्या कानासह आणले; अग्नीने पाण्यातून रथ बाहेर काढला. अग्नीने अत्रीला आतल्या उष्णतेपासून वाचवले; अग्नीने नृमेधाला संततीसह पाठवले.
अग्निर्दाद्द्रविणं वीरपेशा अग्निरृषिं यः सहस्रा सनोति । अग्निर्दिवि हव्यमा ततानाग्नेर्धामानि विभृता पुरुत्रा
अग्नी वीरांनी शोभणारी संपत्ती देतो; अग्नी तो ऋषी घडवतो जो हजारो लोकांना देतो. अग्नीने स्वर्गात हव्याचा विस्तार केला; अग्नीची निवासस्थाने अनेक ठिकाणी पसरली आहेत.
अग्निमुक्थैरृषयो वि ह्वयन्तेऽग्निं नरो यामनि बाधितासः । अग्निं वयो अन्तरिक्षे पतन्तोऽग्निः सहस्रा परि याति गोनाम्
ऋषी अग्नीला स्तोत्रांनी बोलावतात; प्रवासाने थकलेले पुरुष अग्नीला हाक मारतात. आकाशात उडणारे पक्षीही अग्नीला पुकारतात; अग्नी हजारो गायींच्या भोवती फिरतो.
अग्निं विश ईळते मानुषीर्या अग्निं मनुषो नहुषो वि जाताः । अग्निर्गान्धर्वीं पथ्यामृतस्याग्नेर्गव्यूतिर्घृत आ निषत्ता
मानवी जमाती अग्नीची पूजा करतात; मनू आणि नहुष यांचे वंशज अग्नीकरता जन्मले आहेत. अग्नीला अमरतेचा गंधर्व मार्ग आहे; अग्नीचे गोठे तुपात बसवलेले आहे.
अग्नये ब्रह्म ऋभवस्ततक्षुरग्निं महामवोचामा सुवृक्तिम् । अग्ने प्राव जरितारं यविष्ठाग्ने महि द्रविणमा यजस्व
अग्नीकरता ऋभूंनी स्तोत्र तयार केले; महान अग्नीला आम्ही सुंदर स्तुती अर्पण केली. अग्नी, सर्वात तरुण, गायकाला पुढे ने; अग्नी, यज्ञात आम्हाला मोठी संपत्ती दे.
य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिर्होता न्यसीदत्पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ आ विवेश
जो या सर्व जगांवर यज्ञ करताना ऋषी आणि होतारूपाने बसला, तो आमचा पिता—तो, आशीर्वादाने संपत्तीची इच्छा करत, पहिल्यांदा आणि शेवटी प्रवेश करतो.
किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः
काय ते मूळ होते? काय आधार होते? कोणते ते वचन होते? कुठून सर्वज्ञ कर्त्याने, पृथ्वी निर्माण करत, आपल्या सामर्थ्याने आकाश पसरवले?
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः
सर्व बाजूंनी डोळे, सर्व बाजूंनी चेहरे, सर्व बाजूंनी हात, सर्व बाजूंनी पाय—तो दोन्ही हातांनी, दोन्ही पंखांनी फुंकरतो; एक देव आकाश आणि पृथ्वी निर्माण करतो.
किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन्
काय ते वन होते? कोण तो वृक्ष होता, ज्यापासून आकाश आणि पृथ्वी घडवली गेली? ज्ञानी लोक आपल्या मनाने शोधतात, ज्यावर सर्व जग टिकून आहे ते.
या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः
हे सर्वकर्त्या, तुझी ती उच्च, ती नीच आणि ती मधली निवासस्थाने—ती यज्ञात आपल्या मित्रांना शिकव; स्वतःच्या शक्तीने स्वतःची पूजा कर.
विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व पृथिवीमुत द्याम् । मुह्यन्त्वन्ये अभितो जनास इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु
हे सर्वकर्त्या, यज्ञाने वाढत, स्वतःची पूजा कर, पृथ्वी आणि आकाश दोन्हीची. आमच्याभोवती इतर लोक गोंधळलेले राहो; येथे, उदार आणि ज्ञानी आपला असो.
वाचस्पतिं विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजे अद्या हुवेम । स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा
आज आपण वाणीचा स्वामी, सर्वकर्त्या, वेगवान मनाचा, स्पर्धेत मदतीसाठी बोलावू या. तो आमच्या सर्व आहुती स्वीकारो; सर्वांना कल्याणकारी, उत्तम कर्म करणारा, आमच्या सहाय्यासाठी असो.
चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेने अजनन्नम्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्व आदिद्द्यावापृथिवी अप्रथेताम्
दृष्टीचा पिता, बुद्धिमान, त्याने आपल्या मनाने वाहणारे तूप निर्माण केले, नम्रपणे वाकून. जेव्हा दोन टोकं आधी स्थिर केली, तेव्हा आकाश आणि पृथ्वी विस्तारले.
विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन्पर एकमाहुः
सर्वकर्त्याने, आपल्या मनाने, नीच सोडून, सृष्टीकर्ता, व्यवस्था लावणारा, सर्वोच्च, सर्वदृष्टी असलेला. त्यांच्या इच्छा, आहुतींसह, तिथे आनंदित होतात जिथे सात ऋषी आणि एक श्रेष्ठ असल्याचे सांगितले जाते.
यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या
जो आपला पिता आहे, आपल्याला जन्म देणारा आणि सर्व जगांचे नियमन करणारा आहे, जो सर्व देवांची नावे जाणतो आणि सर्व लोकांच्या वासस्थानांचा जाणकार आहे, तो एकच देव आहे — त्याच्याकडे इतर सर्व जग शोध घेण्यासाठी वळतात.
त आयजन्त द्रविणं समस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि
त्याच्यासाठी प्राचीन ऋषी आणि पूर्वीचे गायक यांनी धन अर्पण केले, जणू काही उदार दात्यासारखे. प्रकाश नसलेल्या आणि प्रकाश असलेल्या आकाशात, त्यांनी ही सर्व सृष्टी एकत्र स्थापन केली.
परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कं स्विद्गर्भं प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे
तो आकाशाच्या पलीकडे आहे, या पृथ्वीच्या पलीकडे आहे, देव आणि बलवान यांच्यात जे काही आहे त्याच्याही पलीकडे आहे. पाण्यांनी सर्वात आधी कोणत्या गर्भाला धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र आले होते?