तिस्रो देवीर्बर्हिरिदं वरीय आ सीदत चकृमा वः स्योनम् । मनुष्वद्यज्ञं सुधिता हवींषीळा देवी घृतपदी जुषन्त
तीन देवता या श्रेष्ठ कुशावर बसा, आम्ही ते तुमच्यासाठी सुखकर केलं आहे. तुपाने ओतप्रोत, या देवता, माणसांनी केलेली उत्तम अर्पणं स्वीकारो.
देव त्वष्टर्यद्ध चारुत्वमानड्यदङ्गिरसामभवः सचाभूः । स देवानां पाथ उप प्र विद्वाँ उशन्यक्षि द्रविणोदः सुरत्नः
हे देव त्वष्टा, जेव्हा तू सौंदर्य धारण केलंस, तेव्हा अंगिरसांसोबत एकरूप झालास. देवांच्या मार्गांची जाण असलेला, संपत्ती देणारा, उदार असा तू आम्हाला धनसंपत्ती दे.
वनस्पते रशनया नियूया देवानां पाथ उप वक्षि विद्वान् । स्वदाति देवः कृणवद्धवींष्यवतां द्यावापृथिवी हवं मे
हे वनस्पतीच्या अधिपती, आपल्या कमरपट्ट्याने देवांना येथे घेऊन ये, मार्गांची जाण असलेला. देव अर्पणं मधुर करो, आणि द्यावा-पृथ्वी माझं आह्वान स्वीकारो.
आग्ने वह वरुणमिष्टये न इन्द्रं दिवो मरुतो अन्तरिक्षात् । सीदन्तु बर्हिर्विश्व आ यजत्राः स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम्
हे अग्ने, वरुणाला अर्पणासाठी आण, इंद्राला स्वर्गातून, मरुतांना आकाशातून. सर्व पूजनीय, अमर देवता या कुशावर बसा आणि स्वाहा म्हणत आनंद मानो.
बृहस्पते प्रथमं वाचो अग्रं यत्प्रैरत नामधेयं दधानाः । यदेषां श्रेष्ठं यदरिप्रमासीत्प्रेणा तदेषां निहितं गुहाविः
हे बृहस्पति, जेव्हा त्यांनी पहिली वाणी प्रकट केली, नावं ठेवली, त्यातलं जे श्रेष्ठ आणि तेजस्वी होतं, ते प्रेमाने त्यांच्या आत खोलवर ठेवण्यात आलं.
सक्तुमिव तितउना पुनन्तो यत्र धीरा मनसा वाचमक्रत । अत्रा सखायः सख्यानि जानते भद्रैषां लक्ष्मीर्निहिताधि वाचि
जसं पीठ चाळणीतून शुद्ध करतात, तसं ज्ञानी लोकांनी मनाने वाणी घडवली. इथे मित्रांना आपली मैत्री ओळखता येते, आणि त्यांचं शुभ सौंदर्य त्यांच्या वाणीवर वसलेलं असतं.
यज्ञेन वाचः पदवीयमायन्तामन्वविन्दन्नृषिषु प्रविष्टाम् । तामाभृत्या व्यदधुः पुरुत्रा तां सप्त रेभा अभि सं नवन्ते
यज्ञाने वाणीचा मार्ग शोधत गेले, त्यांनी तिला ऋषींमध्ये सापडलं. तिला उचलून, अनेक ठिकाणी वाटली, आणि सात गायक तिच्या संगतीने गातात.
उत त्वः पश्यन्न ददर्श वाचमुत त्वः शृण्वन्न शृणोत्येनाम् । उतो त्वस्मै तन्वं वि सस्रे जायेव पत्य उशती सुवासाः
कधी कधी एखाद्याला पाहूनही वाणी दिसत नाही; ऐकूनही ती ऐकू येत नाही. पण ती ज्या व्यक्तीला आपली होते, त्याला ती तेजस्वी, सुंदर वस्त्र घातलेल्या पत्नीप्रमाणे प्रकट होते.
उत त्वं सख्ये स्थिरपीतमाहुर्नैनं हिन्वन्त्यपि वाजिनेषु । अधेन्वा चरति माययैष वाचं शुश्रुवाँ अफलामपुष्पाम्
लोक म्हणतात, तू मैत्रीत खंबीर आहेस; स्पर्धकांमध्येही त्याला कोणी त्रास देत नाही. ही गायी मायेने भटकते; त्याने फळ नसलेली, फुल नसलेली वाणी ऐकली.
यस्तित्याज सचिविदं सखायं न तस्य वाच्यपि भागो अस्ति । यदीं शृणोत्यलकं शृणोति नहि प्रवेद सुकृतस्य पन्थाम्
जो आपला सोबती, मित्र सोडतो, त्याला वाणीचा काहीही भाग मिळत नाही. जरी तो ऐकला, तरी ते व्यर्थच; तो सत्कर्माच्या मार्गाला ओळखू शकत नाही.
अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः । आदघ्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे
डोळे आणि कान असलेले मित्र, मनाच्या वेगात एकसमान राहिले नाहीत. काही जण, जणू अंघोळ करून जवळ आले, तर काही, जणू तळ्याच्या काठी दूर दिसले.
हृदा तष्टेषु मनसो जवेषु यद्ब्राह्मणाः संयजन्ते सखायः । अत्राह त्वं वि जहुर्वेद्याभिरोहब्रह्माणो वि चरन्त्यु त्वे
मनाच्या वेगाने, हृदयाने एकत्र आलेले मित्र ब्राह्मणांसारखे एकत्र येतात; पण इथे ते ज्ञानाने वेगळे होतात; ब्राह्मण तुझ्यातच वावरतात.
इमे ये नार्वाङ्न परश्चरन्ति न ब्राह्मणासो न सुतेकरासः । त एते वाचमभिपद्य पापया सिरीस्तन्त्रं तन्वते अप्रजज्ञयः
जे ना जवळ येतात, ना दूर जातात, ना ब्राह्मण, ना सोम बनवणारे, हे वाईट हेतूने वाणीला धरतात आणि अज्ञानाने चुका विणतात.
सर्वे नन्दन्ति यशसागतेन सभासाहेन सख्या सखायः । किल्बिषस्पृत्पितुषणिर्ह्येषामरं हितो भवति वाजिनाय
सर्वजण आलेल्या कीर्तीने आनंदतात, मैत्रीच्या सभेत मित्रांसोबत हर्ष मानतात. जे पाप दूर करतात आणि पोसतात, त्यांना स्पर्धेत अमर कल्याण मिळते.
ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान्गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां वि मिमीत उ त्वः
तू ऋचांचा पोषण वाढवला आहेस; शाक्वरी ऋचांमध्ये गायत्रीचे गाणे गातोस. ब्राह्मण जन्मविद्या सांगतो; तू यज्ञाची छंद मोजतोस.
देवानां नु वयं जाना प्र वोचाम विपन्यया । उक्थेषु शस्यमानेषु यः पश्यादुत्तरे युगे
देवतांचा उगम आपण समजून सांगू या. स्तुतीच्या ऋचांमध्ये, जो नंतरच्या काळात पाहतो, त्याला हे कळते.
ब्रह्मणस्पतिरेता सं कर्मार इवाधमत् । देवानां पूर्व्ये युगेऽसतः सदजायत
बृहस्पतीने या गोष्टी लोहाराप्रमाणे घडवल्या. देवतांच्या पहिल्या युगात, अस्तित्व नसताना अस्तित्व निर्माण झाले.
देवानां युगे प्रथमेऽसतः सदजायत । तदाशा अन्वजायन्त तदुत्तानपदस्परि
देवतांच्या पहिल्या युगात, अस्तित्व नसताना अस्तित्व निर्माण झाले. मग दिशा निर्माण झाल्या; मग उंचावलेली जागा पसरली.
भूर्जज्ञ उत्तानपदो भुव आशा अजायन्त । अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः परि
उंचावलेल्या जागेतून पृथ्वी जन्मली; दिशा निर्माण झाल्या. अदितीपासून दक्ष जन्मला; दक्षापासून अदिती पसरली.
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः
अदिती खरीच जन्मली; दक्ष, जी तुझी कन्या आहे. तिच्यापासून देवता जन्मले, शुभ आणि अमरत्वाचे नातेवाईक.
यद्देवा अदः सलिले सुसंरब्धा अतिष्ठत । अत्रा वो नृत्यतामिव तीव्रो रेणुरपायत
जेव्हा देवता पाण्यात उभे होते, गहिर्या भावनेने, तेव्हा जणू नाचल्यासारखा तीव्र धूर दूर गेला.
यद्देवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रा समुद्र आ गूळ्हमा सूर्यमजभर्तन
जेव्हा देवता, तपस्वी, सगळ्या जगात भरले, तेव्हा समुद्रात लपलेला सूर्य तुम्ही वाहून नेलात.
अष्टौ पुत्रासो अदितेर्ये जातास्तन्वस्परि । देवाँ उप प्रैत्सप्तभिः परा मार्ताण्डमास्यत्
अदितीच्या शरीरातून आठ पुत्र जन्मले. देवता सात जणांसोबत गेले; त्यांनी मार्ताण्डाला दूर केला.
सप्तभिः पुत्रैरदितिरुप प्रैत्पूर्व्यं युगम् । प्रजायै मृत्यवे त्वत्पुनर्मार्ताण्डमाभरत्
सात पुत्रांसह अदिती पूर्वीच्या युगात गेली. संतती आणि मृत्यूसाठी तिने मार्ताण्डाला पुन्हा आणले.
जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा
पराक्रमी, सामर्थ्यासाठी, शक्तीसाठी, आनंददायक, सर्वात बलवान आणि अभिमानाने भरलेला जन्मला. इथे मरुतांनी इंद्राला वाढवले, जेव्हा मातेनं वीराला गर्भात ठेवले.
द्रुहो निषत्ता पृशनी चिदेवैः पुरू शंसेन वावृधुष्ट इन्द्रम् । अभीवृतेव ता महापदेन ध्वान्तात्प्रपित्वादुदरन्त गर्भाः
जे दुष्ट लपून बसले, कितीही युक्त्या वापरल्या, त्यांनी इंद्राची भरपूर स्तुती केली आणि बळकट झाले; पण इंद्राच्या प्रचंड पावलांनी जशी प्रसूती होताना बाई अंधारातून बाहेर येते, तशीच ते अडथळ्यांतून सुटतात आणि त्यांच्या संततीचा जन्म होतो.
ऋष्वा ते पादा प्र यज्जिगास्यवर्धन्वाजा उत ये चिदत्र । त्वमिन्द्र सालावृकान्सहस्रमासन्दधिषे अश्विना ववृत्याः
इंद्रा, जेव्हा तू जिंकण्यासाठी निघतोस, तुझे पाय उंचावतात; इथले बलवानही वाढतात. तू हजार साळावृकांचा नाश केलास, आणि अश्विनांसोबत तुझे सामर्थ्य वाढले.
समना तूर्णिरुप यासि यज्ञमा नासत्या सख्याय वक्षि । वसाव्यामिन्द्र धारयः सहस्राश्विना शूर ददतुर्मघानि
तू एकाच मनाने यज्ञाकडे धावतोस आणि दोन्ही अश्विनांना मित्र म्हणून सोबत घेतोस. इंद्रा, दोन पात्रांत तू हजार ठेवतोस, आणि शूर अश्विनांनी मोठ्या दानांची बरसात केली.
मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि
सत्यात आनंद मानत, संततीसाठी, इंद्रा, तू तुझ्या मित्रांसह हवेलेले साध्य मिळवलेस. या सामर्थ्यांनी तू दस्यूंकडे जादूने गेला, आणि लाल धुकं अडथळ्यांतून दूर झालं.
सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः । ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ
ज्यांची नावे जुनी आहेत, असे रहिवासीही इंद्रा, तू खाली पाडलेस, जशी उषा दूर करतोस. ऋषी आणि मित्रांसह, उत्साहाने तू पुढे गेला, आणि त्यांच्या मदतीने शत्रूंचा पराभव केलास.