द्यावापृथिवी जनयन्नभि व्रताप ओषधीर्वनिनानि यज्ञिया । अन्तरिक्षं स्वरा पप्रुरूतये वशं देवासस्तन्वी नि मामृजुः
द्यावा-पृथ्वीने नियमाप्रमाणे पाणी, औषधी, आणि यज्ञासाठी योग्य वनस्पती निर्माण केल्या; देवांनी आधारासाठी तेजस्वी आकाश पसरवले आणि आपल्या देहाच्या रूपांना आकार दिला.
धर्तारो दिव ऋभवः सुहस्ता वातापर्जन्या महिषस्य तन्यतोः । आप ओषधीः प्र तिरन्तु नो गिरो भगो रातिर्वाजिनो यन्तु मे हवम्
आकाशाचे आधार, उत्तम हात असलेले ऋभु, वारे, पर्जन्य, बलाढ्य गडगडाट करणारे; पाणी आणि औषधी आमच्या स्तुती दूरपर्यंत पोहोचवोत; भाग्य, दाता आणि सामर्थ्यवान माझ्या आवाहनाला येवोत.
समुद्रः सिन्धू रजो अन्तरिक्षमज एकपात्तनयित्नुरर्णवः । अहिर्बुध्न्यः शृणवद्वचांसि मे विश्वे देवास उत सूरयो मम
समुद्र, नद्या, प्रदेश, आकाश, एकपाय असलेला पुत्र, गडगडाट करणारा, मोठी लाट; अहिर्बुध्न्य माझ्या शब्दांना ऐको, तसेच सर्व देव आणि श्रेष्ठजनही.
स्याम वो मनवो देववीतये प्राञ्चं नो यज्ञं प्र णयत साधुया । आदित्या रुद्रा वसवः सुदानव इमा ब्रह्म शस्यमानानि जिन्वत
मनुच्या संततीनो, आम्ही तुमच्या दैवी कृपेचे पात्र होऊ दे. आमचा यज्ञ योग्य मार्गावर पुढे न्या. आदित्य, रुद्र, वसु — हे उदार दात्या देवहो, आम्ही गात असलेली ही स्तोत्रे तुम्ही प्रेरित करा.
दैव्या होतारा प्रथमा पुरोहित ऋतस्य पन्थामन्वेमि साधुया । क्षेत्रस्य पतिं प्रतिवेशमीमहे विश्वान्देवाँ अमृताँ अप्रयुच्छतः
दैवी होतार हे पहिले पुरोहित, मी चांगल्या हेतूने सत्याच्या मार्गाने त्यांचे अनुसरण करतो. आम्ही शेताचा स्वामी, जवळचा शेजारी, याला शोधतो; सर्व अमर देवहो, तुमच्या कृपा आम्हाला मिळू देत.
वसिष्ठासः पितृवद्वाचमक्रत देवाँ ईळाना ऋषिवत्स्वस्तये । प्रीता इव ज्ञातयः काममेत्यास्मे देवासोऽव धूनुता वसु
वसिष्ठांनी पूर्वजांप्रमाणे वाणी रचली; देवांनी, स्तुतीची इच्छा ठेवून, ऋषींप्रमाणे, कल्याणासाठी स्तोत्रे केली. जसे आप्तजन आनंदी होऊन इच्छा पूर्ण करतात, तसे हे देवहो, आमच्यावरून संकटे दूर करा.
देवान्वसिष्ठो अमृतान्ववन्दे ये विश्वा भुवनाभि प्रतस्थुः । ते नो रासन्तामुरुगायमद्य यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
वसिष्ठांनी त्या अमर देवांची पूजा केली, जे सर्व विश्वात पसरले आहेत. ते आज आम्हाला व्यापक संरक्षण देवोत; तुम्ही नेहमीच आम्हाला कल्याणाने राखा.
इमां धियं सप्तशीर्ष्णीं पिता न ऋतप्रजातां बृहतीमविन्दत् । तुरीयं स्विज्जनयद्विश्वजन्योऽयास्य उक्थमिन्द्राय शंसन्
पित्याने ही सात डोकी असलेली, सत्यातून जन्मलेली, महान बुद्धी शोधली. त्याने चौथ्या, सर्वत्र व्यापणाऱ्या संततीचा निर्माण केला; त्याच्यापासून इंद्रासाठी स्तुतीचा गान निर्माण झाला.
ऋतं शंसन्त ऋजु दीध्याना दिवस्पुत्रासो असुरस्य वीराः । विप्रं पदमङ्गिरसो दधाना यज्ञस्य धाम प्रथमं मनन्त
सत्याचा उच्चार करणारे, सरळ तेजाने उजळणारे, हे दिव्यपुत्र, असुरांचे वीर, अंगिरस ऋषी ज्ञानी मार्ग धरतात, यज्ञाचे पहिले स्थान मनात ठेवतात.
हंसैरिव सखिभिर्वावदद्भिरश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् । बृहस्पतिरभिकनिक्रदद्गा उत प्रास्तौदुच्च विद्वाँ अगायत्
राजहंसांसारखे, मित्रांसोबत बोलणारे, दगडी अडथळे फोडणारे, बृहस्पती मोठ्याने गर्जना करतो; तो गाणे पाठवतो, ज्ञानी उंच स्वरात गातो.
अवो द्वाभ्यां पर एकया गा गुहा तिष्ठन्तीरनृतस्य सेतौ । बृहस्पतिस्तमसि ज्योतिरिच्छन्नुदुस्रा आकर्वि हि तिस्र आवः
दोन द्वार उघडली, एक दूर राहिली; गायी असत्याच्या कड्यावर लपलेल्या होत्या. बृहस्पती अंधारात प्रकाश शोधत, तीन उषा उघडून दाखवतो.
विभिद्या पुरं शयथेमपाचीं निस्त्रीणि साकमुदधेरकृन्तत् । बृहस्पतिरुषसं सूर्यं गामर्कं विवेद स्तनयन्निव द्यौः
पश्चिमेकडील बलाढ्य किल्ला फोडून, त्याने एकत्र तीन अडथळे समुद्रातून छेदले. बृहस्पती आकाशासारखी गर्जना करत, उषा, सूर्य, गायी आणि तेज शोधून काढतो.
इन्द्रो वलं रक्षितारं दुघानां करेणेव वि चकर्ता रवेण । स्वेदाञ्जिभिराशिरमिच्छमानोऽरोदयत्पणिमा गा अमुष्णात्
इंद्राने गायींचा रक्षक असलेल्या वलाला, जणू हाताने, गर्जनेने फोडले. साजर्या संपत्तीची इच्छा ठेवून, त्याने पणींना रडवले आणि गायी सोडवल्या.
स ईं सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिर्गोधायसं वि धनसैरदर्दः । ब्रह्मणस्पतिर्वृषभिर्वराहैर्घर्मस्वेदेभिर्द्रविणं व्यानट्
सत्यवान, तेजस्वी मित्रांसह, त्याने लोखंडी किल्ला सामर्थ्याने फोडला. ब्रह्मणस्पती, बलाढ्य वृषभांसह आणि निवडक वीरांसह, परिश्रमाच्या घामाने संपत्ती वाटली.
ते सत्येन मनसा गोपतिं गा इयानास इषणयन्त धीभिः । बृहस्पतिर्मिथोअवद्यपेभिरुदुस्रिया असृजत स्वयुग्भिः
सत्य मनाने, त्यांनी गायींच्या स्वामीला शोधले, विचारांनी प्रयत्न केले. बृहस्पतीने परस्पर स्तुतीने, स्वतःच्या जुवांनी उषा मुक्त केल्या.
तं वर्धयन्तो मतिभिः शिवाभिः सिंहमिव नानदतं सधस्थे । बृहस्पतिं वृषणं शूरसातौ भरेभरे अनु मदेम जिष्णुम्
शुभ विचारांनी त्याची स्तुती करत, सभेत सिंहासारखा गर्जणारा, बृहस्पती बलाढ्य, युद्धात विजयी, अशा प्रत्येक स्पर्धेत आपण त्याचा सन्मान करूया.
यदा वाजमसनद्विश्वरूपमा द्यामरुक्षदुत्तराणि सद्म । बृहस्पतिं वृषणं वर्धयन्तो नाना सन्तो बिभ्रतो ज्योतिरासा
त्याने सर्व प्रकारच्या संपत्ती मिळवली, वरच्या आकाशलोकांना निनादित केले. बृहस्पती बलाढ्याची स्तुती करत, विविध रूपांनी, त्यांनी प्रकाश आपले मानले.
सत्यामाशिषं कृणुता वयोधै कीरिं चिद्ध्यवथ स्वेभिरेवैः । पश्चा मृधो अप भवन्तु विश्वास्तद्रोदसी शृणुतं विश्वमिन्वे
आम्हाला खरी आशीर्वाद, दीर्घायुष्य द्या; गायकालाही तुम्ही तुमच्या देणग्यांनी मदत करता. सर्व वैर मागे राहू देत; हे पृथ्वी आणि आकाश, आम्ही जे काही इच्छितो ते ऐका.
इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य वि मूर्धानमभिनदर्बुदस्य । अहन्नहिमरिणात्सप्त सिन्धून्देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः
इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने, महान सर्पाच्या डोक्यावर गर्जना केली. त्याने त्या दैत्याचा वध केला, सात नद्या सोडवल्या, आणि देवांसह, पृथ्वी-आकाशाने आमचे रक्षण केले.
उदप्रुतो न वयो रक्षमाणा वावदतो अभ्रियस्येव घोषाः । गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तो बृहस्पतिमभ्यर्का अनावन्
जसे पक्षी उडून जातात आणि स्वतःचे रक्षण करतात, तसे त्यांचे आवाज दुर्बलांच्या गजरासारखे घुमतात. पर्वतातून जन्मलेले, गर्जना करणारे, आनंदाने, हे स्तोत्रे बृहस्पतीकडे येतात.
सं गोभिराङ्गिरसो नक्षमाणो भग इवेदर्यमणं निनाय । जने मित्रो न दम्पती अनक्ति बृहस्पते वाजयाशूँरिवाजौ
गायींसह, अंगिरस ऋषी प्रयत्न करत, त्याला भागासारखे अर्यमणाकडे नेतात. सभेत, जसे मित्र दांपत्य एकत्र येतात, तसे मित्र एकत्र करतो; हे बृहस्पते, स्पर्धेत आम्हाला बल द्या, हे वेगवान देव.
साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः
यज्ञाच्या स्त्रिया, आदराने वागवलेल्या पाहुण्या, तेजस्वी, सोन्यासारख्या, निर्दोष रूपाच्या — बृहस्पतीने त्या पर्वतांमधून जणू काही ज्वारीच्या कोंड्यातून धान्य वेगळं काढावं तशा बाहेर काढल्या.
आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद
त्याने मधुर सत्याचा स्रोत ओतून खाली आणला, सूर्याने जणू आकाशातून ज्वाळा फेकावी तशी; बृहस्पतीने त्या गायींना दगडातून उचलून, पृथ्वीचं आवरण जसं पाणी फोडतं तसं फोडलं.
अप ज्योतिषा तमो अन्तरिक्षादुद्नः शीपालमिव वात आजत् । बृहस्पतिरनुमृश्या वलस्याभ्रमिव वात आ चक्र आ गाः
त्याने प्रकाशाने आकाशातील अंधार दूर केला, जसा वारा पाण्याजवळील मेंढपाळाला हाकलतो; बृहस्पतीने शोधून वलाला वाऱ्याने ढग उडवावा तसा उडवून दिलं आणि गायी बाहेर आणल्या.
यदा वलस्य पीयतो जसुं भेद्बृहस्पतिरग्नितपोभिरर्कैः । दद्भिर्न जिह्वा परिविष्टमाददाविर्निधीँरकृणोदुस्रियाणाम्
जेव्हा बृहस्पतीने अग्नीच्या तापाने आणि स्तोत्रांनी त्या लोभी वलाचा किल्ला फोडला, तेव्हा त्याने जणू जीभेने चाटावं तसं वेढलेलं घेतलं आणि उषेच्या लपलेल्या धनाचा उलगडा केला.
बृहस्पतिरमत हि त्यदासां नाम स्वरीणां सदने गुहा यत् । आण्डेव भित्त्वा शकुनस्य गर्भमुदुस्रियाः पर्वतस्य त्मनाजत्
बृहस्पतीलाच त्यांच्या, म्हणजे गाणाऱ्यांच्या, नावांची गुप्त जागा माहीत होती; जसा पक्ष्याच्या अंड्याचं कवच फोडावं तसा त्याने पर्वतातून उषा आपल्या सामर्थ्याने बाहेर आणली.
अश्नापिनद्धं मधु पर्यपश्यन्मत्स्यं न दीन उदनि क्षियन्तम् । निष्टज्जभार चमसं न वृक्षाद्बृहस्पतिर्विरवेणा विकृत्य
त्यांनी ते मध पाहिलं, जणू पाण्यात राहणारी, असहाय मासळी लपलेली असते तसं; बृहस्पतीने मोठ्या गर्जनेने ते जणू झाडावरून चमचा हलवावा तसं फोडून बाहेर काढलं.
सोषामविन्दत्स स्वः सो अग्निं सो अर्केण वि बबाधे तमांसि । बृहस्पतिर्गोवपुषो वलस्य निर्मज्जानं न पर्वणो जभार
त्याने प्रकाश सापडला, अग्नी सापडला, स्तोत्राने अंधार दूर केला; बृहस्पतीने वलाच्या गायीच्या देहातून जणू सांध्यातून हाड वेगळं काढावं तसं सार काढलं.
हिमेव पर्णा मुषिता वनानि बृहस्पतिनाकृपयद्वलो गाः । अनानुकृत्यमपुनश्चकार यात्सूर्यामासा मिथ उच्चरातः
जसा हिमवर्षावाने झाडांची पानं गळतात, तसा बृहस्पतीने कोणतीही दया न दाखवता वलाच्या गायी काढून घेतल्या; जसं सूर्य आणि उषा वेगवेगळ्या दिशांनी उगवतात, तसं पुन्हा न होणारे काहीतरी त्याने घडवलं.
अभि श्यावं न कृशनेभिरश्वं नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन् । रात्र्यां तमो अदधुर्ज्योतिरहन्बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः
जसा काळा घोडा पांढऱ्या पट्ट्यांनी सजवतो, तसे पितरांनी आकाश ताऱ्यांनी सजवलं; रात्री अंधार ठेवला आणि दिवसा प्रकाश, बृहस्पतीने दगड फोडून गायी उघड केल्या.