अहं दां गृणते पूर्व्यं वस्वहं ब्रह्म कृणवं मह्यं वर्धनम् । अहं भुवं यजमानस्य चोदितायज्वनः साक्षि विश्वस्मिन्भरे
मी गायकाला प्राचीन धन देतो; मी माझ्यासाठी वाढ करणारी प्रार्थना निर्माण करतो; मी यजमानाला प्रेरणा देतो, प्रत्येक स्पर्धेत साक्षीदार असतो.
मां धुरिन्द्रं नाम देवता दिवश्च ग्मश्चापां च जन्तवः । अहं हरी वृषणा विव्रता रघू अहं वज्रं शवसे धृष्ण्वा ददे
देवतांनी मला इंद्र असं नाव दिलं; आकाश, पृथ्वी आणि पाण्यातील सगळ्या जीवांनीही. मी दोन वेगवान, बलवान अश्वांना जोडलं; मी बलवानासाठी वज्र दिलं.
अहमत्कं कवये शिश्नथं हथैरहं कुत्समावमाभिरूतिभिः । अहं शुष्णस्य श्नथिता वधर्यमं न यो रर आर्यं नाम दस्यवे
मी अत्काला ऋषीसाठी माझ्या सामर्थ्याने नष्ट केलं; मी कुत्साला माझ्या शक्तीने मदत केली; मी शुष्णाचा संहारक आहे, वध्र्यश्वाला आवरलं, जो आर्य नाव दस्युला देत नव्हता.
अहं पितेव वेतसूँरभिष्टये तुग्रं कुत्साय स्मदिभं च रन्धयम् । अहं भुवं यजमानस्य राजनि प्र यद्भरे तुजये न प्रियाधृषे
वडिलाप्रमाणे मी वेतसूला त्याच्या इच्छेसाठी मदत केली; मी तुग्राला कुत्सा आणि स्मदिभासाठी नमवलं. मी यजमानाचा प्रेरक आहे, राजाही, जेव्हा मी प्रिय वस्तू न लपवणाऱ्याच्या बाजूने स्पर्धा जिंकतो.
अहं रन्धयं मृगयं श्रुतर्वणे यन्माजिहीत वयुना चनानुषक् । अहं वेशं नम्रमायवेऽकरमहं सव्याय पड्गृभिमरन्धयम्
मी मृगयाला श्रुतर्वनासाठी नमवलं, जेव्हा त्याने कौशल्याने माझी मदत मागितली; मी विनम्र वेषाला नमवलं; मी सव्यासाठी पड्गृभीलाही नमवलं.
अहं स यो नववास्त्वं बृहद्रथं सं वृत्रेव दासं वृत्रहारुजम् । यद्वर्धयन्तं प्रथयन्तमानुषग्दूरे पारे रजसो रोचनाकरम्
मीच तो आहे ज्याने नववास्त्व नावाच्या दासाला आणि बृहद्रथाला, वृत्रहा जसा वृत्राला जिंकतो तसा, पराजित केले. जो कोणी स्वतःला मोठं करून दाखवू पाहतो, लोकांत आपली कीर्ती पसरवू पाहतो, त्याला मी आकाशाच्या पलीकडे, तेजस्वी प्रकाशाच्या पार दूर फेकून दिलं.
अहं सूर्यस्य परि याम्याशुभिः प्रैतशेभिर्वहमान ओजसा । यन्मा सावो मनुष आह निर्णिज ऋधक्कृषे दासं कृत्व्यं हथैः
मी सूर्याभोवती वेगवान घोड्यांवर फिरतो, सामर्थ्याने पुढे नेणाऱ्यांच्या बळावर. जेव्हा मनुष्यांनी दाबलेल्या दगडाने मला हाक मारली, तेव्हा मी त्या दासाला खाली पाडतो, त्याला जिंकतो आणि नमवतो.
अहं सप्तहा नहुषो नहुष्टरः प्राश्रावयं शवसा तुर्वशं यदुम् । अहं न्यन्यं सहसा सहस्करं नव व्राधतो नवतिं च वक्षयम्
मी सातपट नहुष आहे, नहुषांमध्ये सर्वात बलवान. मी आपल्या सामर्थ्याने तुर्वश आणि यदु यांना माझी कीर्ती गात केली. दुसऱ्या एका बलाढ्याला मी सहज जिंकले आणि नव्वद नव्हे, तर एकूण नव्वद आणि नऊ गर्विष्ठांना मी हरवले.
अहं सप्त स्रवतो धारयं वृषा द्रवित्न्वः पृथिव्यां सीरा अधि । अहमर्णांसि वि तिरामि सुक्रतुर्युधा विदं मनवे गातुमिष्टये
मी वृषभासारखा पृथ्वीवर सात वाहणाऱ्या नद्यांना त्यांच्या मार्गावर थांबवले. मी कुशल बुद्धीने पाण्यांपलीकडे जातो आणि ज्ञानाने मनुच्या वंशासाठी योग्य मार्ग शोधतो.
अहं तदासु धारयं यदासु न देवश्चन त्वष्टाधारयद्रुशत् । स्पार्हं गवामूधस्सु वक्षणास्वा मधोर्मधु श्वात्र्यं सोममाशिरम्
त्या वेळी, ज्या वेळी देव तवष्टाही त्या प्रवाहांना थांबवू शकला नाही, मीच त्यांना धरून ठेवले. गायींच्या दुधात लपलेलं ते अमूल्य दूध, त्यांच्या स्तनांत असलेलं मधुर मध, आणि शुद्ध केलेला सोमरस मी मिळवून दिला.
एवा देवाँ इन्द्रो विव्ये नॄन्प्र च्यौत्नेन मघवा सत्यराधाः । विश्वेत्ता ते हरिवः शचीवोऽभि तुरासः स्वयशो गृणन्ति
अशा प्रकारे, हे देवांनो, सत्यप्रतापी, दानशूर इंद्र आपल्या पराक्रमाने माणसांत श्रेष्ठ ठरला. हे हरिव, सामर्थ्यवान असलेल्या सर्वजण आपल्या सामर्थ्याने तुझी कीर्ती गातात.
प्र वो महे मन्दमानायान्धसोऽर्चा विश्वानराय विश्वाभुवे । इन्द्रस्य यस्य सुमखं सहो महि श्रवो नृम्णं च रोदसी सपर्यतः
मदिरा घेऊन आनंद मानणाऱ्या, सर्व विश्व व्यापणाऱ्या, सर्वांचे आधार असलेल्या त्या महान इंद्रासाठी, पृथ्वी आणि आकाश ज्याच्या सामर्थ्याची आणि कीर्तीची पूजा करतात, त्याच्यासाठी तुम्ही स्तुती गा.
सो चिन्नु सख्या नर्य इन स्तुतश्चर्कृत्य इन्द्रो मावते नरे । विश्वासु धूर्षु वाजकृत्येषु सत्पते वृत्रे वाप्स्वभि शूर मन्दसे
तोच खरा मित्र, तोच खरा सहाय्यक इंद्र आहे, जो सत्कार्यांमध्ये, सर्व स्पर्धांमध्ये, आणि सर्व युद्धांत, हे वीर, तुझ्या सामर्थ्याने आनंदित होतो.
के ते नर इन्द्र ये त इषे ये ते सुम्नं सधन्यमियक्षान् । के ते वाजायासुर्याय हिन्विरे के अप्सु स्वासूर्वरासु पौंस्ये
हे इंद्र, कोणते ते पुरुष आहेत जे तुझ्या कृपेची इच्छा करतात, तुझ्या दयाळूपणासाठी, संपत्ती आणि सामर्थ्यासाठी तुझ्याकडे येतात? कोण तुझ्या सामर्थ्यासाठी, श्रेष्ठतेसाठी धडपडतात, आणि पाण्यात, उत्तम संपत्तीत, पुरुषार्थात तुला शोधतात?
भुवस्त्वमिन्द्र ब्रह्मणा महान्भुवो विश्वेषु सवनेषु यज्ञियः । भुवो नॄँश्च्यौत्नो विश्वस्मिन्भरे ज्येष्ठश्च मन्त्रो विश्वचर्षणे
हे इंद्र, तू प्रार्थनेमुळे महान आहेस; सर्व यज्ञांत तुझी पूजा केली जाते. सर्व सभांमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस, आणि सर्व लोकांत तुझा सल्ला सर्वोच्च आहे.
अवा नु कं ज्यायान्यज्ञवनसो महीं त ओमात्रां कृष्टयो विदुः । असो नु कमजरो वर्धाश्च विश्वेदेता सवना तूतुमा कृषे
आता, मोठ्या यज्ञ करणाऱ्यांनी आमचे रक्षण करावे; सर्व लोक तुझ्या महानतेला ओळखतात. हा इंद्र, कधीही वृद्ध न होणारा, नेहमी वाढणारा, मी तुझ्यासाठी हे सर्व सोमरस अर्पण केले आहेत.
एता विश्वा सवना तूतुमा कृषे स्वयं सूनो सहसो यानि दधिषे । वराय ते पात्रं धर्मणे तना यज्ञो मन्त्रो ब्रह्मोद्यतं वचः
हे सामर्थ्याच्या पुत्रा, मी तुझ्यासाठी हे सर्व सोमरस अर्पण केले आहेत, जे तू स्वतः स्वीकारलेस. तुझ्या कृपेसाठी पात्र ठेवले आहे, विधी निश्चित केला आहे, स्तुती, प्रार्थना आणि उन्नत वचन अर्पण केले आहे.
ये ते विप्र ब्रह्मकृतः सुते सचा वसूनां च वसुनश्च दावने । प्र ते सुम्नस्य मनसा पथा भुवन्मदे सुतस्य सोम्यस्यान्धसः
हे ज्ञानी, जे ब्राह्मण तुझ्यासाठी स्तोत्रे रचतात, सोमरसाच्या दानासाठी, संपत्तीच्या इच्छेसाठी, ते सर्व तुझ्या कृपेच्या मार्गाने सोमरसाच्या आनंदाकडे जातात.
महत्तदुल्बं स्थविरं तदासीद्येनाविष्टितः प्रविवेशिथापः । विश्वा अपश्यद्बहुधा ते अग्ने जातवेदस्तन्वो देव एकः
ती महान, प्राचीन गर्भावस्था होती, ज्यामुळे तू पाण्यात प्रवेश केला. हे अग्ने, जातवेद, देवांमध्ये एकट्याने तू आपल्या देहाच्या अनेक रूपांना पाहिलेस.
को मा ददर्श कतमः स देवो यो मे तन्वो बहुधा पर्यपश्यत् । क्वाह मित्रावरुणा क्षियन्त्यग्नेर्विश्वाः समिधो देवयानीः
माझे हे अनेक रूप कोणी पाहिले? तो कोणता देव आहे ज्याने माझ्या देहाच्या अनेक रूपांना पाहिले? मित्र आणि वरुण कुठे आहेत? अग्नीच्या सर्व देवपूजेसाठी लावलेल्या ज्वाळा कुठे आहेत?
ऐच्छाम त्वा बहुधा जातवेदः प्रविष्टमग्ने अप्स्वोषधीषु । तं त्वा यमो अचिकेच्चित्रभानो दशान्तरुष्यादतिरोचमानम्
हे जातवेद, आम्ही तुला अनेक रूपांनी पाहिले, अग्नी, तू पाण्यात आणि वनस्पतींमध्ये प्रवेश करताना. यमाने, तेजस्वी प्रकाशमान असलेल्या तुला, दहा दिशांच्या पलीकडे ओळखले.
होत्रादहं वरुण बिभ्यदायं नेदेव मा युनजन्नत्र देवाः । तस्य मे तन्वो बहुधा निविष्टा एतमर्थं न चिकेताहमग्निः
वरुणाची भीती वाटून मी होतारूप सोडले; तिथे देवांनी मला एकत्र केले नाही. माझी रूपे अनेक ठिकाणी स्थिर आहेत, पण मी, अग्नी, या हेतूला समजू शकलो नाही.
एहि मनुर्देवयुर्यज्ञकामोऽरंकृत्या तमसि क्षेष्यग्ने । सुगान्पथः कृणुहि देवयानान्वह हव्यानि सुमनस्यमानः
हे मनु, यज्ञाची इच्छा असणाऱ्या देवमित्रा, योग्य मार्गाने अग्नीला अंधारातून बाहेर काढ. देवांच्या वाटा सोप्या कर, आणि प्रसन्न मनाने हव्य अर्पण कर.
अग्नेः पूर्वे भ्रातरो अर्थमेतं रथीवाध्वानमन्वावरीवुः । तस्माद्भिया वरुण दूरमायं गौरो न क्षेप्नोरविजे ज्यायाः
अग्नीच्या पूर्वीच्या भावांनी हा हेतू साध्य केला, जसा रथवान आपला मार्ग चालतो. म्हणून, वरुणा, भीतीने मी फार दूर आलो आहे, जसा पांढरा, जिंकता न झालेल्यांमध्ये सर्वात मंद असतो.
कुर्मस्त आयुरजरं यदग्ने यथा युक्तो जातवेदो न रिष्याः । अथा वहासि सुमनस्यमानो भागं देवेभ्यो हविषः सुजात
अग्ने, आम्ही तुझे आयुष्य कधीही न संपणारे केले आहे, जेणेकरून, सर्व जन्मांचा जाणणारा, तू जुंपलेला असताना कधीही नष्ट होऊ नये. मग, प्रसन्न होऊन, तू देवांसाठी चांगल्या प्रकारे तयार केलेला भाग वाहून नेतोस.
प्रयाजान्मे अनुयाजाँश्च केवलानूर्जस्वन्तं हविषो दत्त भागम् । घृतं चापां पुरुषं चौषधीनामग्नेश्च दीर्घमायुरस्तु देवाः
माझ्यासाठी प्रारंभिक आणि समाप्तीच्या दोन्ही हविर्भागांची, केवळ बलदायी असलेली, वाटणी कर. तूप, पाण्याचा सार, औषधींचा सार, आणि अग्ने, तुझे दीर्घायुष्य देवांनी द्यावे.
तव प्रयाजा अनुयाजाश्च केवल ऊर्जस्वन्तो हविषः सन्तु भागाः । तवाग्ने यज्ञोऽयमस्तु सर्वस्तुभ्यं नमन्तां प्रदिशश्चतस्रः
तुझे प्रारंभिक आणि समाप्तीचे हविर्भाग नेहमीच बलदायी असावेत. हा यज्ञ पूर्णपणे तुझाच असो, आणि चारही दिशा तुला वंदन करोत.
विश्वे देवाः शास्तन मा यथेह होता वृतो मनवै यन्निषद्य । प्र मे ब्रूत भागधेयं यथा वो येन पथा हव्यमा वो वहानि
सर्व देवांनो, मला येथे शिकवा, जसा निवडलेला होतार विधीसाठी बसतो. माझ्या योग्य वाटणीबद्दल सांगा, म्हणजे मी तुमच्या पसंतीच्या मार्गाने तुमचे हविर्भाग वाहून नेऊ शकेन.
अहं होता न्यसीदं यजीयान्विश्वे देवा मरुतो मा जुनन्ति । अहरहरश्विनाध्वर्यवं वां ब्रह्मा समिद्भवति साहुतिर्वाम्
मी होतार म्हणून यज्ञासाठी बसलो आहे; सर्व देव आणि मरुत मला साथ देतात. दररोज, अश्विनीद्वय, तुमचा पुरोहित अर्घ्य अर्पण करणारा होतो, आणि ती अर्पण तुम्हाला समर्पित केली जाते.
अयं यो होता किरु स यमस्य कमप्यूहे यत्समञ्जन्ति देवाः । अहरहर्जायते मासिमास्यथा देवा दधिरे हव्यवाहम्
हा होतार, जो कोणी असो, यमाकडे नेला जातो; देवांना जे आवडते ते तो मनाशी विचारतो. दररोज तो जन्म घेतो, महिन्यागणिक, कारण देवांनी हविर्भाग वाहणारा असा ठरवला आहे.