वयो न वृक्षं सुपलाशमासदन्सोमास इन्द्रं मन्दिनश्चमूषदः । प्रैषामनीकं शवसा दविद्युतद्विदत्स्वर्मनवे ज्योतिरार्यम्
जसे पक्षी सुंदर पानांच्या झाडावर बसतात, तसे सोमरस पिळणारे दगड आनंदी इंद्राजवळ येतात. त्याचा चेहरा वीजेसारखा चमकतो, तो नवीन दिवसासाठी प्रकाश ओळखतो.
कृतं न श्वघ्नी वि चिनोति देवने संवर्गं यन्मघवा सूर्यं जयत् । न तत्ते अन्यो अनु वीर्यं शकन्न पुराणो मघवन्नोत नूतनः
ती जलद देवी देवांसाठी जे केले जाते ते शोधते आणि सूर्य जिंकते, हे दानशूर इंद्रा. तुझ्या शौर्याला कोणीच, ना जुना ना नवा, समजू शकत नाही.
विशंविशं मघवा पर्यशायत जनानां धेना अवचाकशद्वृषा । यस्याह शक्रः सवनेषु रण्यति स तीव्रैः सोमैः सहते पृतन्यतः
दानशूर इंद्राने सर्व लोकांमध्ये दान वाटले, वृषभाने जमातींसाठी गायी बोलावल्या. ज्या यज्ञात शक्र प्रसन्न होतो, तो तिखट सोमरसाने शत्रूंना सहज तोंड देतो.
आपो न सिन्धुमभि यत्समक्षरन्सोमास इन्द्रं कुल्या इव ह्रदम् । वर्धन्ति विप्रा महो अस्य सादने यवं न वृष्टिर्दिव्येन दानुना
जसे पाणी नदीकडे वाहते, तसे सोमरस पिळणारे दगड इंद्राजवळ येतात, जसे प्रवाह सरोवरात मिळतात. ऋषी त्याच्या आसनावर त्याची महती वाढवतात, जसे दैवी पावसाने ज्वारी वाढते.
वृषा न क्रुद्धः पतयद्रजस्स्वा यो अर्यपत्नीरकृणोदिमा अपः । स सुन्वते मघवा जीरदानवेऽविन्दज्ज्योतिर्मनवे हविष्मते
रागावलेला वृषभ जसा आकाशात धावतो, तसेच ज्याने आर्यांच्या स्त्रियांसाठी पाणी निर्माण केले तो. दानशूर इंद्र सोमरस पिळणाऱ्या यजमानासाठी, दीर्घायुष्यासाठी प्रकाश शोधतो.
उज्जायतां परशुर्ज्योतिषा सह भूया ऋतस्य सुदुघा पुराणवत् । वि रोचतामरुषो भानुना शुचिः स्वर्ण शुक्रं शुशुचीत सत्पतिः
कुऱ्हाड प्रकाशासह चमकू दे, सत्याची गाय पूर्वीसारखी भरपूर दूध देऊ दे. तेजस्वी देव आपल्या प्रकाशाने उजळू दे, शुभाचा शुद्ध स्वामी सोन्यासारख्या तेजाने झळकू दे.
गोभिष्टरेमामतिं दुरेवां यवेन क्षुधं पुरुहूत विश्वाम् । वयं राजभिः प्रथमा धनान्यस्माकेन वृजनेना जयेम
गायी, ज्वारी आणि सर्व प्रकारच्या अन्नाने, हे अनेकदा आवाहन केलेल्या, आम्ही दूरचे शत्रू जिंकू इच्छितो. आमच्या नेत्यांसह, आमच्या प्रयत्नांनी आम्ही श्रेष्ठ संपत्ती मिळवू दे.
बृहस्पतिर्नः परि पातु पश्चादुतोत्तरस्मादधरादघायोः । इन्द्रः पुरस्तादुत मध्यतो नः सखा सखिभ्यो वरिवः कृणोतु
बृहस्पतीने आमचे मागून, वरून आणि खालून, सर्व संकटांपासून रक्षण करावे. इंद्राने पुढून आणि मधून आमचे रक्षण करावे आणि मित्रांसाठी मित्रासारखा मार्ग मोकळा करावा.
आ यात्विन्द्रः स्वपतिर्मदाय यो धर्मणा तूतुजानस्तुविष्मान् । प्रत्वक्षाणो अति विश्वा सहांस्यपारेण महता वृष्ण्येन
स्वतःचा स्वामी असलेला इंद्र आनंदासाठी यावा, जो आपल्या धर्माने शक्तिमान आणि स्तुत्य आहे. विशाल दृष्टीने तो आपल्या प्रचंड सामर्थ्याने सर्व अडथळे ओलांडतो.
सुष्ठामा रथः सुयमा हरी ते मिम्यक्ष वज्रो नृपते गभस्तौ । शीभं राजन्सुपथा याह्यर्वाङ्वर्धाम ते पपुषो वृष्ण्यानि
तुझी रथ उत्तम बनलेली आहे, तुझे घोडे योग्यरीत्या जोडलं गेले आहेत, हे राजन. तुझ्या हातात वज्र चमकत आहे. हे अधिपती, चांगल्या मार्गाने ये आणि तुझे सामर्थ्य वाढू दे.
एन्द्रवाहो नृपतिं वज्रबाहुमुग्रमुग्रासस्तविषास एनम् । प्रत्वक्षसं वृषभं सत्यशुष्ममेमस्मत्रा सधमादो वहन्तु
इंद्राचा रथ, वज्रधारी राजाला, बलवान आणि पराक्रमी असणाऱ्यांना घेऊन येऊ दे. खरे सामर्थ्य असलेला वृषभ आमच्यासोबत या यज्ञात येऊ दे.
एवा पतिं द्रोणसाचं सचेतसमूर्ज स्कम्भं धरुण आ वृषायसे । ओजः कृष्व सं गृभाय त्वे अप्यसो यथा केनिपानामिनो वृधे
म्हणून तू त्या कणखर, जागरूक, सामर्थ्याचा आधार असलेल्या स्वामीशी एकरूप हो. बळ अंगीकार, ते घट्ट धर आणि आपल्या कर्तृत्वाने नाव कमावणाऱ्यांसारखे सामर्थ्यात वाढ होत जाऊ दे.
गमन्नस्मे वसून्या हि शंसिषं स्वाशिषं भरमा याहि सोमिनः । त्वमीशिषे सास्मिन्ना सत्सि बर्हिष्यनाधृष्या तव पात्राणि धर्मणा
आमच्याकडे संपत्ती घेऊन ये, कारण मी तुझी स्तुती करतो, शुभेच्छा देतो; सोम वाहणाऱ्या, पुढे ये. तू सर्वांचा अधिपती आहेस, इथे बसलेला आहेस, पवित्र कुशांवर विराजमान आहेस, तुझे पात्र धर्माने सुरक्षित आहेत.
पृथक्प्रायन्प्रथमा देवहूतयोऽकृण्वत श्रवस्यानि दुष्टरा । न ये शेकुर्यज्ञियां नावमारुहमीर्मैव ते न्यविशन्त केपयः
सुरुवातीच्या देवपूजा वेगळ्या करण्यात आल्या, त्या तेजस्वी आणि जिंकता न येणाऱ्या होत्या; जे त्या यज्ञनौकेत चढू शकले नाहीत, त्यांनी ज्ञानी लोकांत स्थान मिळवू नये.
एवैवापागपरे सन्तु दूढ्योऽश्वा येषां दुर्युज आयुयुज्रे । इत्था ये प्रागुपरे सन्ति दावने पुरूणि यत्र वयुनानि भोजना
दूर असलेले आणि जवळ असलेले एकत्र येऊ देत; त्यांचे घोडे जुळवायला कठीण असले तरी जुळवले गेले आहेत. पूर्वीचे आणि नंतरचे, जे अनेक कृत्ये आणि भोजन असतात तिथे एकत्र येतात.
गिरीँरज्रान्रेजमानाँ अधारयद्द्यौः क्रन्ददन्तरिक्षाणि कोपयत् । समीचीने धिषणे वि ष्कभायति वृष्णः पीत्वा मद उक्थानि शंसति
कांपत असलेले पर्वत स्थिर राहिले, आकाश गर्जले आणि मध्यप्रदेश संतापाने हलले. समदृष्टी असलेला ज्ञानी विस्तारतो, आणि सामर्थ्यवान, अमृत प्यायल्यावर, स्तुती गायतो.
इमं बिभर्मि सुकृतं ते अङ्कुशं येनारुजासि मघवञ्छफारुजः । अस्मिन्सु ते सवने अस्त्वोक्यं सुत इष्टौ मघवन्बोध्याभगः
हे मघवान, मी तुझ्यासाठी हा शुभ अंकुश धरतो, ज्याने तू शत्रूंचे खुर फोडतोस. या सोमपानात तुझे सामर्थ्य असू दे; या यज्ञात, मघवान, तुझा वाटा जागृत राहू दे.
गोभिष्टरेमामतिं दुरेवां यवेन क्षुधं पुरुहूत विश्वाम् । वयं राजभिः प्रथमा धनान्यस्माकेन वृजनेना जयेम
गायींनी, ज्वारीने, दूरची वैरभावना आणि सर्व उपासमार दूर कर, हे अनेकदा आळवलेला. आम्ही, श्रेष्ठ राजांसह, आपल्या समाजाच्या बळावर संपत्ती जिंकू.
बृहस्पतिर्नः परि पातु पश्चादुतोत्तरस्मादधरादघायोः । इन्द्रः पुरस्तादुत मध्यतो नः सखा सखिभ्यो वरिवः कृणोतु
बृहस्पती आमचे पाठीमागून, वरून आणि खालून, संकटांपासून रक्षण करो. इंद्र आमच्या पुढे आणि मध्ये असो; तो मित्रांसाठी मार्ग मोकळा करो.
दिवस्परि प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद्द्वितीयं परि जातवेदाः । तृतीयमप्सु नृमणा अजस्रमिन्धान एनं जरते स्वाधीः
आकाशातून अग्नी प्रथम जन्मला; आपल्याकडून दुसरा, सर्व जन्मांचा जाणणारा. तिसरा पाण्यात, अखंड प्रज्वलित होतो; स्वयंभू त्याचे पालन करतात.
विद्मा ते अग्ने त्रेधा त्रयाणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा । विद्मा ते नाम परमं गुहा यद्विद्मा तमुत्सं यत आजगन्थ
हे अग्नी, आम्ही तुला तिहेरी स्वरूपात ओळखतो; तुझे तीन निवासस्थान, सर्वत्र पसरलेली, आम्हाला माहित आहेत. तुझे श्रेष्ठ, गुप्त नाव आम्ही जाणतो; जिथून तू आला आहेस तो मूळ आम्हाला ठाऊक आहे.
समुद्रे त्वा नृमणा अप्स्वन्तर्नृचक्षा ईधे दिवो अग्न ऊधन् । तृतीये त्वा रजसि तस्थिवांसमपामुपस्थे महिषा अवर्धन्
समुद्रात, स्वयंभूंनी तुला प्रज्वलित केले; पाण्यात ऋषींनी; आकाशात, अग्नी, तूच स्तन आहेस. तिसऱ्या प्रदेशात तू उभा आहेस; पाण्याच्या कुशीत, सामर्थ्यवानांनी तुला वाढवले.
अक्रन्ददग्नि स्तनयन्निव द्यौः क्षामा रेरिहद्वीरुधः समञ्जन् । सद्यो जज्ञानो वि हीमिद्धो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः
अग्नीने गरज दिली, जणू आकाशात वीज चमकली; पृथ्वी हलली, वनस्पतींना शोभा आली. अचानक जन्मलेला, प्रज्वलित होऊन तो चमकला; त्याच्या तेजाने दोनही जग आतून उजळतात.
श्रीणामुदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः । वसुः सूनुः सहसो अप्सु राजा वि भात्यग्र उषसामिधानः
तो उदार आहे, संपत्तीचा आधार, इच्छांचा पूर्णकर्ता, सोमाचा रक्षक. बळाचा संपन्न पुत्र, पाण्यात राजा, तो उषेच्या प्रकाशाने सर्वात उजळतो.
विश्वस्य केतुर्भुवनस्य गर्भ आ रोदसी अपृणाज्जायमानः । वीळुं चिदद्रिमभिनत्परायञ्जना यदग्निमयजन्त पञ्च
तो सर्वांचा चिन्ह आहे, जगाचा गर्भ; जन्मून त्याने दोनही जग भरून टाकली. त्याने वाटेसाठी डोंगरही फोडला, जेव्हा पाच जमातींनी अग्नीची पूजा केली.
उशिक्पावको अरतिः सुमेधा मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । इयर्ति धूममरुषं भरिभ्रदुच्छुक्रेण शोचिषा द्यामिनक्षन्
शुद्ध, बुद्धिमान, तेजस्वी अग्नी, मरणाऱ्यांत अमर, स्थिर आहे. तो धूर सोडतो, तांबूस आणि वाहणारा, उजळ ज्वाळेने आकाश उजळवतो.
दृशानो रुक्म उर्विया व्यद्यौद्दुर्मर्षमायुः श्रिये रुचानः । अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौर्जनयत्सुरेताः
तेजाने झळाळणारा, सोन्यासारखा, तो सर्वत्र पसरतो; आवरता न येणारा, कीर्तीला उजळणारा. आकाशाने, बीजसमृद्ध, त्याला जन्म दिला तेव्हा अग्नी अमर झाला.
यस्ते अद्य कृणवद्भद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तमग्ने । प्र तं नय प्रतरं वस्यो अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ
आज तू जो शुभ, तेजस्वी, तुपाने युक्त नैवेद्य देतोस, हे अग्नीदेवा, तो संपन्नाकडे पोहोचव, देवांना प्रिय असलेल्या कृपेपर्यंत घेऊन जा, हे सर्वात तरुण.
आ तं भज सौश्रवसेष्वग्न उक्थउक्थ आ भज शस्यमाने । प्रियः सूर्ये प्रियो अग्ना भवात्युज्जातेन भिनददुज्जनित्वैः
हे अग्नी, ती कीर्ती मिळवणाऱ्यांना वाट, स्तुतीने जे वाखाणले जाते ते वाट. सूर्याला प्रिय, अग्नीला प्रिय तो होतो, जन्म आणि सर्जनाच्या कृत्याने तो प्रकट होतो.
त्वामग्ने यजमाना अनु द्यून्विश्वा वसु दधिरे वार्याणि । त्वया सह द्रविणमिच्छमाना व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः
अग्ने, यज्ञ करणारे लोकांनी सर्व दिवसांतले धन आणि हवेहवेसे वस्तू तुझ्याकडे सोपविल्या आहेत. तुझ्यासोबत धनाची इच्छा करणारे उशिज लोकांनी गायींनी भरलेली वाडीतली बंदी उघडली.