कुरुश्रवणमावृणि राजानं त्रासदस्यवम् । मंहिष्ठं वाघतामृषिः
मी कुरुश्रवण या राजाला, त्रासदस्यूला, दानशूरांमध्ये सर्वात सामर्थ्यशाली, माझा ऋषी म्हणून निवडतो.
यस्य मा हरितो रथे तिस्रो वहन्ति साधुया । स्तवै सहस्रदक्षिणे
ज्याच्या रथाला तीन सुंदर, उत्तम मार्गदर्शित घोडे जोडले आहेत, ज्याच्यासाठी हजारो दानांच्या यज्ञात स्तुती केली जाते.
यस्य प्रस्वादसो गिर उपमश्रवसः पितुः । क्षेत्रं न रण्वमूचुषे
ज्याच्या मधुर गीता उपमश्रवस या वडिलांसारख्या आहेत, त्यांनी हे क्षेत्र समृद्ध असल्याचं जाहीर केलं.
अधि पुत्रोपमश्रवो नपान्मित्रातिथेरिहि । पितुष्टे अस्मि वन्दिता
मित्रातिथीच्या वंशातील उपमश्रवस या पुत्राला मी वंदन करतो; मी तुझ्या वडिलांचा सन्मान करणारा आहे.
यदीशीयामृतानामुत वा मर्त्यानाम् । जीवेदिन्मघवा मम
जर मी अमर किंवा मरणार्यांवर राज्य करू शकलो, तरी दानशूर माझ्यासाठी जिवंत राहो.
न देवानामति व्रतं शतात्मा चन जीवति । तथा युजा वि वावृते
कोणीही, अगदी शंभर आत्मा असला तरी, देवांच्या नियमापलीकडे जगू शकत नाही; अशा जड जुळणीने तो वेगळा होतो.
प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति प्रवातेजा इरिणे वर्वृतानाः । सोमस्येव मौजवतस्य भक्षो विभीदको जागृविर्मह्यमच्छान्
विभीदकाच्या मजबूत फळांनी बनवलेली फासे मला आनंदित करतात; कोरड्या जमिनीवर फेकली की मला उल्हास देतात. मुझवत सोमाच्या स्वादिष्ट अन्नासारखी ही चपळ फासे मला सतत जागृत करतात.
न मा मिमेथ न जिहीळ एषा शिवा सखिभ्य उत मह्यमासीत् । अक्षस्याहमेकपरस्य हेतोरनुव्रतामप जायामरोधम्
तिने मला कधीही दोष दिला नाही, नाकारले नाही; ती माझ्या मित्रांनाही आणि मलाही चांगली वागली. पण एका फासेसाठी मी माझ्या निष्ठावान पत्नीला सोडून दिलं आणि तिला रडवलं.
द्वेष्टि श्वश्रूरप जाया रुणद्धि न नाथितो विन्दते मर्डितारम् । अश्वस्येव जरतो वस्न्यस्य नाहं विन्दामि कितवस्य भोगम्
सासूला सून आवडत नाही, ती तिला रोखते; गरजू माणसाला कुणी आधार देत नाही. जसा जुना घोडा कामाने थकतो, तसाच मी जुगाऱ्याच्या कमाईत आनंद शोधू शकत नाही.
अन्ये जायां परि मृशन्त्यस्य यस्यागृधद्वेदने वाज्यक्षः । पिता माता भ्रातर एनमाहुर्न जानीमो नयता बद्धमेतम्
इतरजण त्या जुगाऱ्याच्या बायकोला स्पर्श करतात, कारण तो फासे फेकण्यात गुंतलेला असतो. वडील, आई आणि भाऊ म्हणतात, 'आम्ही त्याला ओळखत नाही; त्याला बांधून घेऊन जा.'
यदादीध्ये न दविषाण्येभिः परायद्भ्योऽव हीये सखिभ्यः । न्युप्ताश्च बभ्रवो वाचमक्रतँ एमीदेषां निष्कृतं जारिणीव
जेव्हा मी ठरवलं, तेव्हा मी इतरांशी स्पर्धा केली नाही; जे दूर गेले, त्यांच्या तुलनेत मी माझ्या मित्रांपासून मागे पडलो. फेकलेल्या तपकिरी फासांनी जणू काही शब्द काढले; मी त्यांच्या संगतीला जातो, जशी बायको प्रियकराकडे जाते.
सभामेति कितवः पृच्छमानो जेष्यामीति तन्वा शूशुजानः । अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कामं प्रतिदीव्ने दधत आ कृतानि
जुगारी सभेत जातो, विचारतो, 'मी जिंकणार का?' त्याचं शरीर थरथरतं. पण फासे त्याच्या इच्छेविरुद्ध वागतात; ते जिंकलेलं दुसऱ्याच्या पुढे ठेवतात.
अक्षास इदङ्कुशिनो नितोदिनो निकृत्वानस्तपनास्तापयिष्णवः । कुमारदेष्णा जयतः पुनर्हणो मध्वा सम्पृक्ताः कितवस्य बर्हणा
फासे, त्यांच्या हुक आणि टोचण्यांनी, छळ करतात, जाळतात; कपटी, तापदायक, ते भाजतात. खेळकर मुलांप्रमाणे, ते हरलेल्या माणसाची थट्टा करतात, मधात माखलेले, जुगाऱ्याचा गौरव करतात.
त्रिपञ्चाशः क्रीळति व्रात एषां देव इव सविता सत्यधर्मा । उग्रस्य चिन्मन्यवे ना नमन्ते राजा चिदेभ्यो नम इत्कृणोति
हे पंचावन्न जणांचे टोळके खेळत असते, जणू सत्यधर्मी सविता देवच. कितीही रागीट असला तरी जुगाऱ्याला कोणी वाकत नाही, पण राजाही यांना नमस्कार करतो.
नीचा वर्तन्त उपरि स्फुरन्त्यहस्तासो हस्तवन्तं सहन्ते । दिव्या अङ्गारा इरिणे न्युप्ताः शीताः सन्तो हृदयं निर्दहन्ति
हे फासे खाली वळतात, वर उडतात; हात नसतानाही, हात असणाऱ्याला हरवतात. हे दैवी फासे, वाळलेल्या जमिनीवर थंड पडले तरी, हृदय जाळून टाकतात.
जाया तप्यते कितवस्य हीना माता पुत्रस्य चरतः क्व स्वित् । ऋणावा बिभ्यद्धनमिच्छमानोऽन्येषामस्तमुप नक्तमेति
जुगाऱ्याची बायको दुःखी होते, सोडून दिलेली असते; फिरणाऱ्या मुलाच्या आईला वाटते, 'माझा मुलगा कुठे आहे?' कर्जबाजारी, घाबरलेला, धनाच्या शोधात तो रात्री दुसऱ्यांकडे जातो.
स्त्रियं दृष्ट्वाय कितवं ततापान्येषां जायां सुकृतं च योनिम् । पूर्वाह्णे अश्वान्युयुजे हि बभ्रून्सो अग्नेरन्ते वृषलः पपाद
जुगाऱ्याने एखादी स्त्री पाहिली की त्याचे मन पेटते; तो दुसऱ्याची बायको आणि दुसऱ्याचे भाग्य हवेसे वाटते. सकाळी तो आपल्या तपकिरी घोड्यांना जुंपतो, पण खेळाच्या शेवटी, हा उपेक्षित अग्नीसमोर पडतो.
यो वः सेनानीर्महतो गणस्य राजा व्रातस्य प्रथमो बभूव । तस्मै कृणोमि न धना रुणध्मि दशाहं प्राचीस्तदृतं वदामि
तुमच्यात जो मोठ्या टोळीचा सेनापती, सर्वांत पुढचा राजा होता, त्याला मी हे सांगतो: मी तुझे धन घेत नाही, मी काही मागत नाही; दहा दिवस मी पूर्वेला तोंड करून हे सत्य बोलतो.
अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः । तत्र गावः कितव तत्र जाया तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः
फासे खेळू नकोस; शेती कर, संपत्तीमध्ये आनंद मान, स्वतःला भाग्यवान समज. तिथे तुला गायी मिळतील, जुगाऱ्या, तिथेच तुझी बायको आहे; हे मला सविता देवाने दाखवले.
मित्रं कृणुध्वं खलु मृळता नो मा नो घोरेण चरताभि धृष्णु । नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो बभ्रूणां प्रसितौ न्वस्तु
मैत्री करा, आमच्यावर कृपा करा; रागाने आमच्याजवळ येऊ नका. तुमचा राग किंवा वैर आमच्यात येऊ नये; दुसऱ्याचा फास्यांचा मोह आमच्यापासून दूर असू दे.
अबुध्रमु त्य इन्द्रवन्तो अग्नयो ज्योतिर्भरन्त उषसो व्युष्टिषु । मही द्यावापृथिवी चेततामपोऽद्या देवानामव आ वृणीमहे
इंद्राच्या शक्तीने तेजस्वी असलेले हे अग्नी, उषःकाळी प्रकाश आणतात. हे महान आकाश आणि पृथ्वी, जागृत व्हा; आज आम्ही देवांची कृपा मागतो.
दिवस्पृथिव्योरव आ वृणीमहे मातॄन्सिन्धून्पर्वताञ्छर्यणावतः । अनागास्त्वं सूर्यमुषासमीमहे भद्रं सोमः सुवानो अद्या कृणोतु नः
आम्ही आकाश आणि पृथ्वीची कृपा मागतो, आईसारख्या नद्या, पर्वत आणि आश्रयस्थानांचीही. आम्ही सूर्य आणि उषेची कृपा मागतो; आज पिळलेला सोम आमच्यासाठी कल्याण करो.
द्यावा नो अद्य पृथिवी अनागसो मही त्रायेतां सुविताय मातरा । उषा उच्छन्त्यप बाधतामघं स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
हे आकाश आणि पृथ्वी, आमच्या महान माता, आज आमचे रक्षण करा, आम्हाला सुखसमृद्धी मिळू दे. उषा उगवताना वाईट दूर करो; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
इयं न उस्रा प्रथमा सुदेव्यं रेवत्सनिभ्यो रेवती व्युच्छतु । आरे मन्युं दुर्विदत्रस्य धीमहि स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
ही पहिली, सुंदर आणि शुभ उषा आमच्यासाठी उजळू दे, दानशूरांसाठी समृद्धी घेऊन येवो. दुष्टांचा राग आमच्यापासून दूर राहो; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
प्र याः सिस्रते सूर्यस्य रश्मिभिर्ज्योतिर्भरन्तीरुषसो व्युष्टिषु । भद्रा नो अद्य श्रवसे व्युच्छत स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
सूर्याच्या किरणांसह जे उषेच्या वेळी प्रकाश आणतात, ते आज आमच्या कीर्तीकरता उजळू देत; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
अनमीवा उषस आ चरन्तु न उदग्नयो जिहतां ज्योतिषा बृहत् । आयुक्षातामश्विना तूतुजिं रथं स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
उषा आमच्यासाठी रोगरहित फिरू दे; अग्नी मोठ्या तेजाने प्रज्वलित होवो. अश्विनांनी आपली रथयात्रा दीर्घायुष्यासाठी सुरू करावी; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
श्रेष्ठं नो अद्य सवितर्वरेण्यं भागमा सुव स हि रत्नधा असि । रायो जनित्रीं धिषणामुप ब्रुवे स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
हे सविता, आज आम्हाला सर्वांत उत्तम, श्रेष्ठ भाग दे, कारण तूच धन देणारा आहेस. मी धनाची माता धिषणा हिला हाक मारतो; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
पिपर्तु मा तदृतस्य प्रवाचनं देवानां यन्मनुष्या अमन्महि । विश्वा इदुस्रा स्पळुदेति सूर्यः स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
देवतांचे जे सत्य वचन आपण माणसांनी दुर्लक्ष केले, ते आपल्याला बाधू नये. सर्व उषा उजळतात, सूर्य उगवतो; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
अद्वेषो अद्य बर्हिष स्तरीमणि ग्राव्णां योगे मन्मनः साध ईमहे । आदित्यानां शर्मणि स्था भुरण्यसि स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
आज आपण वैर न ठेवता कुशाचं आसन अंथरूया; दगडांच्या सभेत मनाने एकत्र होऊया. आदित्यांच्या संरक्षणात ठाम उभे राहा; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.
आ नो बर्हिः सधमादे बृहद्दिवि देवाँ ईळे सादया सप्त होतॄन् । इन्द्रं मित्रं वरुणं सातये भगं स्वस्त्यग्निं समिधानमीमहे
हे देवहो, आमच्या सभेत या आणि या कुशावर बसा, सात पुरोहितांना स्थान द्या. आम्ही इंद्र, मित्र, वरुण, भग यांना सहाय्यासाठी पुजतो; कल्याणासाठी आम्ही प्रज्वलित अग्नीला पुजतो.