शशः क्षुरं प्रत्यञ्चं जगाराद्रिं लोगेन व्यभेदमारात् । बृहन्तं चिदृहते रन्धयानि वयद्वत्सो वृषभं शूशुवानः
सशाने धारदार वस्तरा उलटवला, पायाने दगड दूरून फोडला. मोठ्यालाही, जखमी करून, मी छिद्र पाडतो, जशी वासरू वृषभाला चाटते.
सुपर्ण इत्था नखमा सिषायावरुद्धः परिपदं न सिंहः । निरुद्धश्चिन्महिषस्तर्ष्यावान्गोधा तस्मा अयथं कर्षदेतत्
गरुडाने आपले नख असेच धारदार केले, सिंह जसा वाटेवर अडवला जातो तसा. म्हैस जरी बांधलेली असली तरी धावण्याची इच्छा करते; म्हणून गोह त्याला ओढून नेतो.
तेभ्यो गोधा अयथं कर्षदेतद्ये ब्रह्मणः प्रतिपीयन्त्यन्नैः । सिम उक्ष्णोऽवसृष्टाँ अदन्ति स्वयं बलानि तन्वः शृणानाः
त्यांच्याकडूनच गोह हे ओढून नेतो—जे वेदवचनाला विरोध करून अन्न खातात. वासरेही, बैलापासून सोडवलेली, चावत राहतात, आपली ताकद आपोआप वाढवतात.
एते शमीभिः सुशमी अभूवन्ये हिन्विरे तन्वः सोम उक्थैः । नृवद्वदन्नुप नो माहि वाजान्दिवि श्रवो दधिषे नाम वीरः
हे शमीच्या फांद्यांनी छायायुक्त झाले, काहींनी सोमाच्या स्तोत्रांनी आपले शरीर सजवले. पुरुषांसारखे बोलत, बळ घेऊन आमच्याकडे ये; स्वर्गात, वीर, तुझी कीर्ती आणि नाव स्थिर झाले आहे.
वने न वा यो न्यधायि चाकञ्छुचिर्वां स्तोमो भुरणावजीगः । यस्येदिन्द्रः पुरुदिनेषु होता नृणां नर्यो नृतमः क्षपावान्
जसा एखादा वृक्ष जंगलात लावला जातो, तसा तुझा स्तोत्र तेजस्वी आणि उत्साही वाढला आहे. ज्याच्यासाठी इंद्र पुरुषांमध्ये पुरोहित आहे, तो श्रेष्ठ, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, रात्रांचा स्वामी आहे.
प्र ते अस्या उषसः प्रापरस्या नृतौ स्याम नृतमस्य नृणाम् । अनु त्रिशोकः शतमावहन्नॄन्कुत्सेन रथो यो असत्ससवान्
तुझ्यासाठी आम्ही त्या दूरच्या उषेला पोहोचू; पुरुषांमध्ये श्रेष्ठाच्या नृत्यात आम्ही असू. त्रिशोकाचा पाठलाग करत, शंभर पुरुष घेऊन, कुत्सासोबत ज्याचा रथ जिंकला.
कस्ते मद इन्द्र रन्त्यो भूद्दुरो गिरो अभ्युग्रो वि धाव । कद्वाहो अर्वागुप मा मनीषा आ त्वा शक्यामुपमं राधो अन्नैः
इंद्रा, तुझ्या कोणत्या आनंदात मला सर्वाधिक गोडी वाटते? पराक्रमी, आमच्या स्तोत्रांकडे दूरून धावून ये. कोणता मदतगार जवळ येईल, माझी प्रार्थना तुला तुझ्या सर्वोच्च कृपेपर्यंत पोहोचवेल?
कदु द्युम्नमिन्द्र त्वावतो नॄन्कया धिया करसे कन्न आगन् । मित्रो न सत्य उरुगाय भृत्या अन्ने समस्य यदसन्मनीषाः
इंद्रा, तू पुरुषांना कोणती कीर्ती देतोस, कोणत्या बुद्धीने कृती करतोस, कोण येतो? मित्रासारखा, खरा सेवक, तू सर्वत्र प्रसिद्ध आहेस, जेव्हा आमच्या इच्छा अन्नात एकत्र येतात.
प्रेरय सूरो अर्थं न पारं ये अस्य कामं जनिधा इव ग्मन् । गिरश्च ये ते तुविजात पूर्वीर्नर इन्द्र प्रतिशिक्षन्त्यन्नैः
सूर्याला पुढे पाठव, जसा कोणी दूरचा ध्येय शोधतो, त्यांच्यासाठी जे त्याच्या इच्छेने संततीसारखे मागे लागतात. आणि तुझे असंख्य स्तोत्र, हे इंद्रा, तुझ्या सामर्थ्याने जन्मलेले पुरुष अन्नाने उत्तर देतात.
मात्रे नु ते सुमिते इन्द्र पूर्वी द्यौर्मज्मना पृथिवी काव्येन । वराय ते घृतवन्तः सुतासः स्वाद्मन्भवन्तु पीतये मधूनि
इंद्रा, तुझ्या आईसाठी, तुझ्यासाठी आणि सुमित्रासाठी, प्राचीन आकाश आपली शक्ती घेऊन आणि पृथ्वी आपली बुद्धी घेऊन उपस्थित राहो. तुझ्या आनंदासाठी, तुपाने युक्त केलेले आणि मधुर पेय तयार राहो, जे तू पिऊ शकशील.
आ मध्वो अस्मा असिचन्नमत्रमिन्द्राय पूर्णं स हि सत्यराधाः । स वावृधे वरिमन्ना पृथिव्या अभि क्रत्वा नर्यः पौंस्यैश्च
इंद्रासाठी मधुर पेयाचा पूर्ण भाग ओतला गेला आहे, कारण तो खरोखर उदार आहे. पृथ्वीच्या विस्तीर्ण पटलावर, आपल्या उत्तम कर्तृत्वाने आणि शौर्याने तो मोठा झाला आहे.
व्यानळिन्द्रः पृतनाः स्वोजा आस्मै यतन्ते सख्याय पूर्वीः । आ स्मा रथं न पृतनासु तिष्ठ यं भद्रया सुमत्या चोदयासे
इंद्र आपल्या स्वतःच्या बळावर युद्धातील सैन्ये पांगवतो; त्याच्या मैत्रीसाठी अनेक जण प्रयत्न करतात. युद्धात, रथासारखा ठाम उभा राहा, ज्याला तू आपल्या कृपादृष्टीने पुढे नेतोस.
प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्वपो अच्छा मनसो न प्रयुक्ति । महीं मित्रस्य वरुणस्य धासिं पृथुज्रयसे रीरधा सुवृक्तिम्
देवतांसाठी हे स्तोत्र इथे जावो, जसे मनाच्या वेगाने जाणारे अर्पण. मित्र आणि वरुण यांचा महान धर्म ज्यांच्याकडे आहे, त्यांनी आम्हाला मोठी आणि उज्ज्वल कीर्ती द्यावी.
अध्वर्यवो हविष्मन्तो हि भूताच्छाप इतोशतीरुशन्तः । अव याश्चष्टे अरुणः सुपर्णस्तमास्यध्वमूर्मिमद्या सुहस्ताः
यजमानांनो, आपल्या अर्पणांसह तयार राहा, श्रद्धेने आणि उत्साही मनाने या. पिवळसर सुंदर पंख असलेला तो तुम्हांला पाहतो; आपल्या मजबूत हातांनी त्या पेयाचा लाटा ओता.
अध्वर्यवोऽप इता समुद्रमपां नपातं हविषा यजध्वम् । स वो दददूर्मिमद्या सुपूतं तस्मै सोमं मधुमन्तं सुनोत
यजमानांनो, पाण्याकडे, समुद्राकडे जा, पाण्याचा पुत्राला अर्पणांनी पूजा करा. तो तुम्हांला शुद्ध, फेसाळणारी लाट देईल; त्याच्यासाठी मधुर, मधयुक्त सोम पिळा.
यो अनिध्मो दीदयदप्स्वन्तर्यं विप्रास ईळते अध्वरेषु । अपां नपान्मधुमतीरपो दा याभिरिन्द्रो वावृधे वीर्याय
जो इंधन नसतानाही पाण्यात प्रकाशतो, त्याला ज्ञानी यज्ञात बोलावतात. पाण्याच्या पुत्रा, आम्हाला ती मधुर धार द्या, ज्यामुळे इंद्राची शक्ती वाढली.
याभिः सोमो मोदते हर्षते च कल्याणीभिर्युवतिभिर्न मर्यः । ता अध्वर्यो अपो अच्छा परेहि यदासिञ्चा ओषधीभिः पुनीतात्
ज्यामुळे सोम आनंदित होतो आणि हर्षित होतो, जणू सुंदर तरुणींसोबत तरुणासारखा—यजमानांनो, त्या पाण्याकडे जा, जेणेकरून तुम्ही ओतलेला सोम औषधींसह शुद्ध होईल.
एवेद्यूने युवतयो नमन्त यदीमुशन्नुशतीरेत्यच्छ । सं जानते मनसा सं चिकित्रेऽध्वर्यवो धिषणापश्च देवीः
इथे त्या तरुणी वाकतात, जेव्हा त्यांना बोलावले जाते, त्या उत्साहाने येतात. त्या मनाने आणि हेतूने एकत्र येतात—यजमानांनो आणि देवी ज्ञान व पाण्याच्या देवता.
यो वो वृताभ्यो अकृणोदु लोकं यो वो मह्या अभिशस्तेरमुञ्चत् । तस्मा इन्द्राय मधुमन्तमूर्मिं देवमादनं प्र हिणोतनापः
ज्याने तुमच्यासाठी बंद जागांमधून मार्ग केला, ज्याने तुम्हांला मोठ्या शापातून सोडवले—त्या इंद्रासाठी मधुर लाट, दैवी आनंददायक पेय अर्पण करा, हे पाण्यांनो.
प्रास्मै हिनोत मधुमन्तमूर्मिं गर्भो यो वः सिन्धवो मध्व उत्सः । घृतपृष्ठमीड्यमध्वरेष्वापो रेवतीः शृणुता हवं मे
त्याच्यासाठी मधुर लाट ओता, जी तुमच्या नद्यांचा गर्भ आहे, मधाचा झरा आहे. तुपाने युक्त, यज्ञात स्तुत्य अशा पाण्यांनो, माझ्या हाकेला प्रतिसाद द्या.
तं सिन्धवो मत्सरमिन्द्रपानमूर्मिं प्र हेत य उभे इयर्ति । मदच्युतमौशानं नभोजां परि त्रितन्तुं विचरन्तमुत्सम्
ती आनंददायक, इंद्रपानासाठी योग्य लाट, हे नद्यांनो, प्रवाहित करा, जी दोन्ही जग पाठवतात—मदाने भरलेली, आकाशातून जन्मलेली, स्रोताभोवती फिरणारी, तंतू विणणारी.
आवर्वृततीरध नु द्विधारा गोषुयुधो न नियवं चरन्तीः । ऋषे जनित्रीर्भुवनस्य पत्नीरपो वन्दस्व सवृधः सयोनीः
सतत वाहणाऱ्या, आता दोन प्रवाहात विभागलेल्या, जणू गायी गोठ्यात जातात तशा—हे नद्यांनो, ऋषींच्या जननी, जगाच्या पत्नी, त्या एकत्र बसणाऱ्या शक्तींचे स्तवन कर.
हिनोता नो अध्वरं देवयज्या हिनोत ब्रह्म सनये धनानाम् । ऋतस्य योगे वि ष्यध्वमूधः श्रुष्टीवरीर्भूतनास्मभ्यमापः
आमच्यासाठी देवांना प्रिय असा यज्ञ ओता; संपत्ती मिळवण्यासाठी प्रार्थना ओता. सत्याच्या संगतीत, चुका टाळा; आमच्या हाकेला तयार रहा, हे पाण्यांनो.
आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं बिभृथामृतं च । रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीः सरस्वती तद्गृणते वयो धात्
हे तेजस्वी पाण्यांनो, खरोखरच तुम्ही संपत्तीची मालकीण आहात; शुभ सल्ला आणि अमरत्व धरा. तुम्ही संपत्तीच्या स्वामीच्या पत्नी आहात; सरस्वती, आम्हांला ती कीर्ती दे, जी स्तुत्य आहे.
प्रति यदापो अदृश्रमायतीर्घृतं पयांसि बिभ्रतीर्मधूनि । अध्वर्युभिर्मनसा संविदाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तीः
जेव्हा तुपाने, दुधाने आणि मधाने युक्त पाण्ये प्रकट होतात, वाहतात—यजमानांबरोबर मनाने एकत्र येऊन, त्या इंद्रासाठी पिळलेला सोम आणतात.
एमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या अध्वर्यवः सादयता सखायः । नि बर्हिषि धत्तन सोम्यासोऽपां नप्त्रा संविदानास एनाः
आता तेजस्वी, जीवनदायी पाण्ये आली आहेत; यजमानांनो, त्या आसनावर बसा, मित्रांनो. सोम अर्पण पवित्र कुशावर ठेवा, पाण्याच्या पुत्रासोबत एकत्र.
आग्मन्नाप उशतीर्बर्हिरेदं न्यध्वरे असदन्देवयन्तीः । अध्वर्यवः सुनुतेन्द्राय सोममभूदु वः सुशका देवयज्या
उत्साही पाण्ये या पवित्र कुशावर आली आहेत, त्या यज्ञात बसल्या आहेत, देवांची सेवा करण्याची इच्छा बाळगून. यजमानांनो, इंद्रासाठी सोम पिळा; तुमचा देवांना प्रिय यज्ञ यशस्वी झाला आहे.
आ नो देवानामुप वेतु शंसो विश्वेभिस्तुरैरवसे यजत्रः । तेभिर्वयं सुषखायो भवेम तरन्तो विश्वा दुरिता स्याम
देवतांची कृपा आमच्याजवळ यावी, त्यांच्या सर्व सामर्थ्याने आमचे रक्षण व्हावे. त्यांच्या सोबत आम्ही खरे मित्र होऊ, सर्व दुःखांवर मात करू.
परि चिन्मर्तो द्रविणं ममन्यादृतस्य पथा नमसा विवासेत् । उत स्वेन क्रतुना सं वदेत श्रेयांसं दक्षं मनसा जगृभ्यात्
माणसाने अन्यायाने संपत्तीची इच्छा करू नये; तो नेहमी सत्याच्या मार्गाने, नम्रतेने ती मिळवावी. स्वतःच्या निर्धाराने तो बोलावा आणि उत्तम बुद्धी मनाने स्वीकारावी.
अधायि धीतिरससृग्रमंशास्तीर्थे न दस्ममुप यन्त्यूमाः । अभ्यानश्म सुवितस्य शूषं नवेदसो अमृतानामभूम
प्रेरित विचार प्रकट झाले; स्तोत्रे जणू पवित्र स्थळी वाहणाऱ्या नद्यांसारखी वाहतात, त्या कृपावंताकडे जातात. आम्ही उदार, ज्ञानी यांच्याकडे पोहोचलो आणि जणू अमर झालो.