नाहं तं वेद य इति ब्रवीत्यदेवयून्समरणे जघन्वान् । यदावाख्यत्समरणमृघावदादिद्ध मे वृषभा प्र ब्रुवन्ति
जो म्हणतो की मी युद्धात देवद्रोही मारले, त्याला मी ओळखत नाही; जेव्हा तो युद्धाला भयंकर म्हणतो, तेव्हा माझे वृषभ खरोखर बोलू लागतात.
यदज्ञातेषु वृजनेष्वासं विश्वे सतो मघवानो म आसन् । जिनामि वेत्क्षेम आ सन्तमाभुं प्र तं क्षिणां पर्वते पादगृह्य
जेव्हा मी अपरिचित लोकांत होतो, तेव्हा सर्व दानशूर माझ्यासोबत होते; मी जिंकतो, सुरक्षित असणाऱ्याला ओळखतो, त्याचा नाश करतो, पर्वतावर त्याचा पाय पकडतो.
न वा उ मां वृजने वारयन्ते न पर्वतासो यदहं मनस्ये । मम स्वनात्कृधुकर्णो भयात एवेदनु द्यून्किरणः समेजात्
लोकांत मला कोणी थांबवू शकत नाही, पर्वतही नाही, जेव्हा मी ठरवतो; माझ्या गर्जनेच्या आवाजाने त्यांची कानं घाबरतात, आणि सूर्यकिरण एकत्र हालतात.
दर्शन्न्वत्र शृतपाँ अनिन्द्रान्बाहुक्षदः शरवे पत्यमानान् । घृषुं वा ये निनिदुः सखायमध्यू न्वेषु पवयो ववृत्युः
इथे मी पाहिलं, जे इंद्राशिवाय आहेत, जे मद्यपान करणारे आहेत, जे बाणांनी घायाळ होऊन पडतात, किंवा जे मित्राची निंदा करतात, किंवा जे आपल्या लहानग्यांकडून दूर वळतात.
अभूर्वौक्षीर्व्यु आयुरानड्दर्षन्नु पूर्वो अपरो नु दर्षत् । द्वे पवस्ते परि तं न भूतो यो अस्य पारे रजसो विवेष
बैल बाहेर पडले, प्राण निघून गेला; आधीचे आणि नंतरचे दोघेही दिसले. दोन वारे त्याच्या भोवती फिरतात, पण त्याच्या राज्याच्या पलीकडे कोणीही पोहोचले नाही.
गावो यवं प्रयुता अर्यो अक्षन्ता अपश्यं सहगोपाश्चरन्तीः । हवा इदर्यो अभितः समायन्कियदासु स्वपतिश्छन्दयाते
गायींना ज्वारीसाठी जोडलं, आर्यांनी त्यांची मोजणी केली; मी त्या गायींना त्यांच्या राखणदारांसोबत फिरताना पाहिलं. आर्य सर्वांना एकत्र बोलावतात, पण त्यात किती गायी मालक आपल्या इच्छेने निवडतो हे कोण जाणे.
सं यद्वयं यवसादो जनानामहं यवाद उर्वज्रे अन्तः । अत्रा युक्तोऽवसातारमिच्छादथो अयुक्तं युनजद्ववन्वान्
जेव्हा आपण लोकांमध्ये ज्वारी खातो, मी कुंपणाच्या आत ज्वारी खातो. इथे जो जुंपलेला आहे तो खाली आणणाऱ्याचा शोध घेतो, आणि जो अजून जुंपलेला नाही त्याला चालवायची इच्छा असलेला जोडतो.
अत्रेदु मे मंससे सत्यमुक्तं द्विपाच्च यच्चतुष्पात्संसृजानि । स्त्रीभिर्यो अत्र वृषणं पृतन्यादयुद्धो अस्य वि भजानि वेदः
इथे मी तुला खरं सांगतो, जे मांसाहारातून आहे, जे दोन पायांच्या आणि चार पायांच्या प्राण्यांपासून मिळालं आहे. जो इथे स्त्रियांबरोबर युद्धात वीर्यवान पुरुषाचा वाटा विभागतो, त्याचा हिस्सा कसा वाटावा हे मला माहीत आहे.
यस्यानक्षा दुहिता जात्वास कस्तां विद्वाँ अभि मन्याते अन्धाम् । कतरो मेनिं प्रति तं मुचाते य ईं वहाते य ईं वा वरेयात्
जिचा जन्म फासे न टाकता झाला, अशी कोणाची मुलगी आहे, तिला कोण ओळखेल, अंध असलेल्या तिला कोण इच्छील? तिच्या बंधनातून कोण सोडवेल, तिला कोण उचलून नेईल, तिला कोण पत्नी म्हणून स्वीकारेल?
कियती योषा मर्यतो वधूयोः परिप्रीता पन्यसा वार्येण । भद्रा वधूर्भवति यत्सुपेशाः स्वयं सा मित्रं वनुते जने चित्
पतीकडून पत्नीला किती प्रेम आणि दागिने मिळतात? जेव्हा वधू सुंदर सजलेली असते तेव्हा ती भाग्यवान होते; ती स्वतःच लोकांमध्ये आपला मित्र निवडते.
पत्तो जगार प्रत्यञ्चमत्ति शीर्ष्णा शिरः प्रति दधौ वरूथम् । आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति न्यङ्ङुत्तानामन्वेति भूमिम्
बेडूक जागा झाला, मागे वळून खातो, डोक्याने ढाल धरतो. तो बसून अंग वाळवतो, आणि पोटावर झोपून जमिनीवरून सरकतो.
बृहन्नच्छायो अपलाशो अर्वा तस्थौ माता विषितो अत्ति गर्भः । अन्यस्या वत्सं रिहती मिमाय कया भुवा नि दधे धेनुरूधः
ज्याची सावली मोठी पण पाने नाहीत, तो झाड जवळ उभा आहे; आई छिद्रित होऊन गर्भ खात आहे. दुसरी गाय वासराचं मोजमाप करते, आणि गाभिण गायीने ते आपल्या पोटात कसे ठेवले हे कोण जाणे.
सप्त वीरासो अधरादुदायन्नष्टोत्तरात्तात्समजग्मिरन्ते । नव पश्चातात्स्थिविमन्त आयन्दश प्राक्सानु वि तिरन्त्यश्नः
सात वीर खालीतून वर आले, उत्तर दिशेने हरवलेले, शेवटी एकत्र आले. पश्चिमेकडून नऊ उभे राहिले; पूर्वेकडून दहा खडकांवरून जातात, खातात.
दशानामेकं कपिलं समानं तं हिन्वन्ति क्रतवे पार्याय । गर्भं माता सुधितं वक्षणास्ववेनन्तं तुषयन्ती बिभर्ति
दहामधून एक पिवळसर आणि सर्वसामान्य आहे; त्याला विधीसाठी आणि ओलांडण्यासाठी प्रवृत्त करतात. आई आपल्या छातीमध्ये पोसलेला गर्भ आनंदाने धरते, त्याच्यात तृप्ती मानते.
पीवानं मेषमपचन्त वीरा न्युप्ता अक्षा अनु दीव आसन् । द्वा धनुं बृहतीमप्स्वन्तः पवित्रवन्ता चरतः पुनन्ता
वीरांनी जाड मेंढा शिजवला; फासे टाकले, खेळायला बसले. दोन मोठ्या धनुष्ये, शुद्धतेने, पाण्यात फिरतात, शुद्ध करत चालतात.
वि क्रोशनासो विष्वञ्च आयन्पचाति नेमो नहि पक्षदर्धः । अयं मे देवः सविता तदाह द्र्वन्न इद्वनवत्सर्पिरन्नः
ओरडणारे सर्वत्र गेले; स्वयंपाक करणारा नाही, ना पंखाचा अर्धा भाग आहे. या देव सवित्याने असं सांगितलं: 'धावणारा, तुपखाणारा, तो जाऊ द्या.'
अपश्यं ग्रामं वहमानमारादचक्रया स्वधया वर्तमानम् । सिषक्त्यर्यः प्र युगा जनानां सद्यः शिश्ना प्रमिनानो नवीयान्
मी दूरवरून एक गाव वाहून नेलं जाताना पाहिलं, स्वतःच्या नियमाने फिरतं, चाकांवर फिरतं. आर्य लोकांसाठी जू धारदार करतो, अचानक तरुण लोक आपली मोजणी करत नव्याने निर्माण होतात.
एतौ मे गावौ प्रमरस्य युक्तौ मो षु प्र सेधीर्मुहुरिन्ममन्धि । आपश्चिदस्य वि नशन्त्यर्थं सूरश्च मर्क उपरो बभूवान्
ही दोन गायी माझ्या आनंदासाठी जुंपलेल्या आहेत; त्यांना थांबवू नको, त्या मला पुन्हा पुन्हा ताजेतवाने करू देत. याच्या पाण्याही काही कारणासाठी नाहीशा होतात; सूर्य आणि माकड श्रेष्ठ झाले आहेत.
अयं यो वज्रः पुरुधा विवृत्तोऽवः सूर्यस्य बृहतः पुरीषात् । श्रव इदेना परो अन्यदस्ति तदव्यथी जरिमाणस्तरन्ति
हा वज्र अनेक ठिकाणी पसरलेला, मोठ्या सूर्याच्या मलमूत्रातून खाली आला आहे. यामुळे कीर्ती मिळते; आणखी काही पुढे आहे. यामुळे वृद्ध लोक भीती न बाळगता पार होतात.
वृक्षेवृक्षे नियता मीमयद्गौस्ततो वयः प्र पतान्पूरुषादः । अथेदं विश्वं भुवनं भयात इन्द्राय सुन्वदृषये च शिक्षत्
झाडापासून झाडापर्यंत गाय मोजणी करते; मग पिल्लं उडून जातात, माणसांना खातात. म्हणून हे सगळं जग घाबरावं; इंद्राला अर्पण करावं आणि ऋषीकडून शिकावं.
देवानां माने प्रथमा अतिष्ठन्कृन्तत्रादेषामुपरा उदायन् । त्रयस्तपन्ति पृथिवीमनूपा द्वा बृबूकं वहतः पुरीषम्
देवतांच्या प्रमाणात पहिले उभे राहिले; कापणारे त्यांच्या वर गेले. तिघे पृथ्वी आणि दलदलीला तापवतात; दोन तोंडात मलमूत्र वाहतात.
सा ते जीवातुरुत तस्य विद्धि मा स्मैतादृगप गूहः समर्ये । आविः स्वः कृणुते गूहते बुसं स पादुरस्य निर्णिजो न मुच्यते
तोच तुझा जीव देणारा आहे, हे जाणून ठेव. युद्धात अशा कुणापासून स्वतःला लपवू नकोस. तो सूर्य प्रकट करतो, अंधार लपवतो; तो उघड झाला तरी, मुक्त न झालेल्यांच्या बंधनातून सुटत नाही.
विश्वो ह्यन्यो अरिराजगाम ममेदह श्वशुरो ना जगाम । जक्षीयाद्धाना उत सोमं पपीयात्स्वाशितः पुनरस्तं जगायात्
इतर सर्व शत्रू निघून गेले, पण माझा सासरा अजून गेला नाही. त्याने अन्न खावे, सोम प्यावे; पोटभर खाऊन पुन्हा आपल्या घरी परत जावे.
स रोरुवद्वृषभस्तिग्मशृङ्गो वर्ष्मन्तस्थौ वरिमन्ना पृथिव्याः । विश्वेष्वेनं वृजनेषु पामि यो मे कुक्षी सुतसोमः पृणाति
तो गडगडणारा, तीक्ष्ण शिंगांचा वृषभ पावसात उभा राहतो, पृथ्वीचा मार्ग ठरवतो. सर्व जमावांमध्ये, जो माझ्या पोटात सोम ओततो, त्याचे मी रक्षण करू दे.
अद्रिणा ते मन्दिन इन्द्र तूयान्सुन्वन्ति सोमान्पिबसि त्वमेषाम् । पचन्ति ते वृषभाँ अत्सि तेषां पृक्षेण यन्मघवन्हूयमानः
अद्रीने तुझे आनंददायक सोम द्रव तयार करतात, हे इंद्रा; तू ते पितोस. वृषभ तुझ्यासाठी शिजवतात, तू त्यांचे अन्न खातोस, जेव्हा, दानशूरा, तुपाच्या चमच्याने तुला बोलावतात.
इदं सु मे जरितरा चिकिद्धि प्रतीपं शापं नद्यो वहन्ति । लोपाशः सिंहं प्रत्यञ्चमत्साः क्रोष्टा वराहं निरतक्त कक्षात्
हे गायक, हे मला नीट समजावे—नद्या उलट वाहणारा शाप वाहून नेतात. लांडगा सिंहाकडून, मासा मगराकडून, कोल्हा रानडुकराकडून, जळलेल्या गुहेतून मागे फिरतो.
कथा त एतदहमा चिकेतं गृत्सस्य पाकस्तवसो मनीषाम् । त्वं नो विद्वाँ ऋतुथा वि वोचो यमर्धं ते मघवन्क्षेम्या धूः
मी हे कसे ओळखले, गृत्साचा पिकलेला विचार? तू जाणणारा आहेस, योग्य वेळी आम्हाला सांग, दानशूरा, तुझ्यासाठी कोणता हिस्सा राखावा हे.
एवा हि मां तवसं वर्धयन्ति दिवश्चिन्मे बृहत उत्तरा धूः । पुरू सहस्रा नि शिशामि साकमशत्रुं हि मा जनिता जजान
अगदी आकाशात वर असलेलेही माझे बळ वाढवतात. मी हजारो एकत्र ठेवतो; कारण माझ्या जन्मदात्याने मला अजिंक्य जन्म दिला आहे.
एवा हि मां तवसं जज्ञुरुग्रं कर्मन्कर्मन्वृषणमिन्द्र देवाः । वधीं वृत्रं वज्रेण मन्दसानोऽप व्रजं महिना दाशुषे वम्
देवतांनी मला असे बलवान केले, हे इंद्रा, कृत्यांनी धाडसी, नेहमी पुरुषार्थी. मी वज्राने वृत्राचा वध केला, आनंदाने, आणि माझ्या शक्तीने भक्तासाठी गोठा उघडला.
देवास आयन्परशूँरबिभ्रन्वना वृश्चन्तो अभि विड्भिरायन् । नि सुद्र्वं दधतो वक्षणासु यत्रा कृपीटमनु तद्दहन्ति
देवता कुऱ्हाडी घेऊन आले, जंगल तोडू लागले, शस्त्रांनी जवळ आले. त्यांनी घट्ट ठेवलेले आपल्या छातीशी ठेवले, जिथे फाळाच्या मागे ते जाळतात.