यस्य त्यन्महित्वं वाताप्यमयं जनः । विप्र आ वंसद्धीतिभिश्चिकेत सुष्टुतीनाम्
ज्याचं हे मोठेपण लोक वाऱ्यासारखं गाठू पाहतात; ज्ञानी पुरुष स्तुतींनी तुम्हा दोघांना ओळखतो.
स वेद सुष्टुतीनामिन्दुर्न पूषा वृषा । अभि प्सुरः प्रुषायति व्रजं न आ प्रुषायति
इंद्र आणि पूषा हे स्तुती जाणतात; उत्सुकतेने, तो गटाला पुढे नेतो, पुन्हा पुन्हा पुढे नेतो.
मंसीमहि त्वा वयमस्माकं देव पूषन् । मतीनां च साधनं विप्राणां चाधवम्
देवा पूषन, आम्हाला तू हवा आहेस; विचारांची सिद्धी आणि ज्ञानी लोकांची मदत आम्हाला मिळो.
प्रत्यर्धिर्यज्ञानामश्वहयो रथानाम् । ऋषिः स यो मनुर्हितो विप्रस्य यावयत्सखः
यज्ञांचा विजेता, घोड्यांसारखे वेगवान रथांचा स्वामी; तो ऋषी, मनूचा निवडलेला, ज्ञानी पुरुषांचा खरा मित्र आहे.
आधीषमाणायाः पतिः शुचायाश्च शुचस्य च । वासोवायोऽवीनामा वासांसि मर्मृजत्
जो मागतो त्याचा स्वामी, शुद्ध आणि शुद्धतेचा स्वामी; वायू, तू वस्त्रे परिधान करणाऱ्यांची वस्त्रे स्वच्छ केलीस.
इनो वाजानां पतिरिनः पुष्टीनां सखा । प्र श्मश्रु हर्यतो दूधोद्वि वृथा यो अदाभ्यः
तो बक्षिसांचा स्वामी, आमचा समृद्धीचा मित्र; त्याची पिवळी दाढी वाढली आहे, जो कोणाच्याही आवाक्याबाहेर आहे.
आ ते रथस्य पूषन्नजा धुरं ववृत्युः । विश्वस्यार्थिनः सखा सनोजा अनपच्युतः
पूषन, तुझ्या रथाला शेळ्यांनी जू जोडले आहे; सर्व इच्छुकांचा मित्र, एकत्र जन्मलेला, कधीही न चुकणारा.
अस्माकमूर्जा रथं पूषा अविष्टु माहिनः । भुवद्वाजानां वृध इमं नः शृणवद्धवम्
सामर्थ्यवान पूषा आमच्या बळाचा रथ चालवो; बक्षिस वाढवणारा, आमचं हे आवाहन ऐको.
असत्सु मे जरितः साभिवेगो यत्सुन्वते यजमानाय शिक्षम् । अनाशीर्दामहमस्मि प्रहन्ता सत्यध्वृतं वृजिनायन्तमाभुम्
जे नाहीत त्यांच्यात, गायक, मीच सामर्थ्यवान आहे, जेव्हा मी यजमानासाठी सोम तयार करतो; मी शाप देणारा, सत्य राखणारा, वाईट करणाऱ्याचा नाश करणारा आहे.
यदीदहं युधये संनयान्यदेवयून्तन्वा शूशुजानान् । अमा ते तुम्रं वृषभं पचानि तीव्रं सुतं पञ्चदशं नि षिञ्चम्
जर मी युद्धासाठी, देवांची पूजा न करणाऱ्यांना एकत्र करतो, स्वतःपुरतेच पाहणाऱ्यांना; मग मी तुझ्यासाठी, बलवान वृषभा, तिखट सोम तयार करतो आणि तो ओततो.
नाहं तं वेद य इति ब्रवीत्यदेवयून्समरणे जघन्वान् । यदावाख्यत्समरणमृघावदादिद्ध मे वृषभा प्र ब्रुवन्ति
जो म्हणतो की मी युद्धात देवद्रोही मारले, त्याला मी ओळखत नाही; जेव्हा तो युद्धाला भयंकर म्हणतो, तेव्हा माझे वृषभ खरोखर बोलू लागतात.
यदज्ञातेषु वृजनेष्वासं विश्वे सतो मघवानो म आसन् । जिनामि वेत्क्षेम आ सन्तमाभुं प्र तं क्षिणां पर्वते पादगृह्य
जेव्हा मी अपरिचित लोकांत होतो, तेव्हा सर्व दानशूर माझ्यासोबत होते; मी जिंकतो, सुरक्षित असणाऱ्याला ओळखतो, त्याचा नाश करतो, पर्वतावर त्याचा पाय पकडतो.
न वा उ मां वृजने वारयन्ते न पर्वतासो यदहं मनस्ये । मम स्वनात्कृधुकर्णो भयात एवेदनु द्यून्किरणः समेजात्
लोकांत मला कोणी थांबवू शकत नाही, पर्वतही नाही, जेव्हा मी ठरवतो; माझ्या गर्जनेच्या आवाजाने त्यांची कानं घाबरतात, आणि सूर्यकिरण एकत्र हालतात.
दर्शन्न्वत्र शृतपाँ अनिन्द्रान्बाहुक्षदः शरवे पत्यमानान् । घृषुं वा ये निनिदुः सखायमध्यू न्वेषु पवयो ववृत्युः
इथे मी पाहिलं, जे इंद्राशिवाय आहेत, जे मद्यपान करणारे आहेत, जे बाणांनी घायाळ होऊन पडतात, किंवा जे मित्राची निंदा करतात, किंवा जे आपल्या लहानग्यांकडून दूर वळतात.
अभूर्वौक्षीर्व्यु आयुरानड्दर्षन्नु पूर्वो अपरो नु दर्षत् । द्वे पवस्ते परि तं न भूतो यो अस्य पारे रजसो विवेष
बैल बाहेर पडले, प्राण निघून गेला; आधीचे आणि नंतरचे दोघेही दिसले. दोन वारे त्याच्या भोवती फिरतात, पण त्याच्या राज्याच्या पलीकडे कोणीही पोहोचले नाही.
गावो यवं प्रयुता अर्यो अक्षन्ता अपश्यं सहगोपाश्चरन्तीः । हवा इदर्यो अभितः समायन्कियदासु स्वपतिश्छन्दयाते
गायींना ज्वारीसाठी जोडलं, आर्यांनी त्यांची मोजणी केली; मी त्या गायींना त्यांच्या राखणदारांसोबत फिरताना पाहिलं. आर्य सर्वांना एकत्र बोलावतात, पण त्यात किती गायी मालक आपल्या इच्छेने निवडतो हे कोण जाणे.
सं यद्वयं यवसादो जनानामहं यवाद उर्वज्रे अन्तः । अत्रा युक्तोऽवसातारमिच्छादथो अयुक्तं युनजद्ववन्वान्
जेव्हा आपण लोकांमध्ये ज्वारी खातो, मी कुंपणाच्या आत ज्वारी खातो. इथे जो जुंपलेला आहे तो खाली आणणाऱ्याचा शोध घेतो, आणि जो अजून जुंपलेला नाही त्याला चालवायची इच्छा असलेला जोडतो.
अत्रेदु मे मंससे सत्यमुक्तं द्विपाच्च यच्चतुष्पात्संसृजानि । स्त्रीभिर्यो अत्र वृषणं पृतन्यादयुद्धो अस्य वि भजानि वेदः
इथे मी तुला खरं सांगतो, जे मांसाहारातून आहे, जे दोन पायांच्या आणि चार पायांच्या प्राण्यांपासून मिळालं आहे. जो इथे स्त्रियांबरोबर युद्धात वीर्यवान पुरुषाचा वाटा विभागतो, त्याचा हिस्सा कसा वाटावा हे मला माहीत आहे.
यस्यानक्षा दुहिता जात्वास कस्तां विद्वाँ अभि मन्याते अन्धाम् । कतरो मेनिं प्रति तं मुचाते य ईं वहाते य ईं वा वरेयात्
जिचा जन्म फासे न टाकता झाला, अशी कोणाची मुलगी आहे, तिला कोण ओळखेल, अंध असलेल्या तिला कोण इच्छील? तिच्या बंधनातून कोण सोडवेल, तिला कोण उचलून नेईल, तिला कोण पत्नी म्हणून स्वीकारेल?
कियती योषा मर्यतो वधूयोः परिप्रीता पन्यसा वार्येण । भद्रा वधूर्भवति यत्सुपेशाः स्वयं सा मित्रं वनुते जने चित्
पतीकडून पत्नीला किती प्रेम आणि दागिने मिळतात? जेव्हा वधू सुंदर सजलेली असते तेव्हा ती भाग्यवान होते; ती स्वतःच लोकांमध्ये आपला मित्र निवडते.
पत्तो जगार प्रत्यञ्चमत्ति शीर्ष्णा शिरः प्रति दधौ वरूथम् । आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति न्यङ्ङुत्तानामन्वेति भूमिम्
बेडूक जागा झाला, मागे वळून खातो, डोक्याने ढाल धरतो. तो बसून अंग वाळवतो, आणि पोटावर झोपून जमिनीवरून सरकतो.
बृहन्नच्छायो अपलाशो अर्वा तस्थौ माता विषितो अत्ति गर्भः । अन्यस्या वत्सं रिहती मिमाय कया भुवा नि दधे धेनुरूधः
ज्याची सावली मोठी पण पाने नाहीत, तो झाड जवळ उभा आहे; आई छिद्रित होऊन गर्भ खात आहे. दुसरी गाय वासराचं मोजमाप करते, आणि गाभिण गायीने ते आपल्या पोटात कसे ठेवले हे कोण जाणे.
सप्त वीरासो अधरादुदायन्नष्टोत्तरात्तात्समजग्मिरन्ते । नव पश्चातात्स्थिविमन्त आयन्दश प्राक्सानु वि तिरन्त्यश्नः
सात वीर खालीतून वर आले, उत्तर दिशेने हरवलेले, शेवटी एकत्र आले. पश्चिमेकडून नऊ उभे राहिले; पूर्वेकडून दहा खडकांवरून जातात, खातात.
दशानामेकं कपिलं समानं तं हिन्वन्ति क्रतवे पार्याय । गर्भं माता सुधितं वक्षणास्ववेनन्तं तुषयन्ती बिभर्ति
दहामधून एक पिवळसर आणि सर्वसामान्य आहे; त्याला विधीसाठी आणि ओलांडण्यासाठी प्रवृत्त करतात. आई आपल्या छातीमध्ये पोसलेला गर्भ आनंदाने धरते, त्याच्यात तृप्ती मानते.
पीवानं मेषमपचन्त वीरा न्युप्ता अक्षा अनु दीव आसन् । द्वा धनुं बृहतीमप्स्वन्तः पवित्रवन्ता चरतः पुनन्ता
वीरांनी जाड मेंढा शिजवला; फासे टाकले, खेळायला बसले. दोन मोठ्या धनुष्ये, शुद्धतेने, पाण्यात फिरतात, शुद्ध करत चालतात.
वि क्रोशनासो विष्वञ्च आयन्पचाति नेमो नहि पक्षदर्धः । अयं मे देवः सविता तदाह द्र्वन्न इद्वनवत्सर्पिरन्नः
ओरडणारे सर्वत्र गेले; स्वयंपाक करणारा नाही, ना पंखाचा अर्धा भाग आहे. या देव सवित्याने असं सांगितलं: 'धावणारा, तुपखाणारा, तो जाऊ द्या.'
अपश्यं ग्रामं वहमानमारादचक्रया स्वधया वर्तमानम् । सिषक्त्यर्यः प्र युगा जनानां सद्यः शिश्ना प्रमिनानो नवीयान्
मी दूरवरून एक गाव वाहून नेलं जाताना पाहिलं, स्वतःच्या नियमाने फिरतं, चाकांवर फिरतं. आर्य लोकांसाठी जू धारदार करतो, अचानक तरुण लोक आपली मोजणी करत नव्याने निर्माण होतात.
एतौ मे गावौ प्रमरस्य युक्तौ मो षु प्र सेधीर्मुहुरिन्ममन्धि । आपश्चिदस्य वि नशन्त्यर्थं सूरश्च मर्क उपरो बभूवान्
ही दोन गायी माझ्या आनंदासाठी जुंपलेल्या आहेत; त्यांना थांबवू नको, त्या मला पुन्हा पुन्हा ताजेतवाने करू देत. याच्या पाण्याही काही कारणासाठी नाहीशा होतात; सूर्य आणि माकड श्रेष्ठ झाले आहेत.
अयं यो वज्रः पुरुधा विवृत्तोऽवः सूर्यस्य बृहतः पुरीषात् । श्रव इदेना परो अन्यदस्ति तदव्यथी जरिमाणस्तरन्ति
हा वज्र अनेक ठिकाणी पसरलेला, मोठ्या सूर्याच्या मलमूत्रातून खाली आला आहे. यामुळे कीर्ती मिळते; आणखी काही पुढे आहे. यामुळे वृद्ध लोक भीती न बाळगता पार होतात.
वृक्षेवृक्षे नियता मीमयद्गौस्ततो वयः प्र पतान्पूरुषादः । अथेदं विश्वं भुवनं भयात इन्द्राय सुन्वदृषये च शिक्षत्
झाडापासून झाडापर्यंत गाय मोजणी करते; मग पिल्लं उडून जातात, माणसांना खातात. म्हणून हे सगळं जग घाबरावं; इंद्राला अर्पण करावं आणि ऋषीकडून शिकावं.