यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन
ज्याच्याकडे लोक, गायी उबदार वाड्यात जातात तसं, येतात, सर्वात तरुण; तू देवांचा आणि माणसांचा दूत आहेस, तू मोठ्या प्रकाशात वावरतोस.
शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः
मुलासारखा, तू वाढवला जातोस, आई तुला जपते, संगती शोधत; तू नदीच्या प्रवाहावरून जातोस, उत्सुक, प्रयत्नशील, जनावरासारखा सोडला जातोस.
मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन्
आम्ही मूर्ख नाही, तर ज्ञानी आहोत; तुझं मोठेपण आम्हाला माहीत आहे, अग्नी; तू वाड्यात पडलेला असतोस, जिभेने फिरतोस, घराचा स्वामी तरुणीकडे जातो.
कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः
तो घरात जन्मतो, नवा, जंगलात उभा राहतो, पांढऱ्या धुराचा ध्वज; न थकता, वृषभासारखा पुढे जातो, ज्ञानी माणसं त्याला नेतात.
तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः
शरीर चोरणाऱ्यासारखा, जंगलात लपलेला, दहा पट्ट्यांनी बांधलेला; अग्नी, ही तुझी नवीच कल्पना, तेजस्वी भागांनी रथ जोड.
ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन्
प्रार्थना आणि वंदन तुला, जन्म जाणणारा, ही गाणं नेहमी पोषण देणारी असो; आमच्या मुलांना, संततीला, अग्नी, आमचं रक्षण कर, आमच्या शरीराचं रक्षण कर, कधीही थांबू नकोस.
एकः समुद्रो धरुणो रयीणामस्मद्धृदो भूरिजन्मा वि चष्टे । सिषक्त्यूधर्निण्योरुपस्थ उत्सस्य मध्ये निहितं पदं वेः
एकच समुद्र, संपत्तीचा आधार, आपल्या अंतःकरणातून, अनेक जन्मांचा, तो पाहतो; तो जुळ्या मातांच्या स्तनाला हलवतो, स्रोताच्या कुशीत, पक्ष्याचा मार्ग निश्चित असतो.
समानं नीळं वृषणो वसानाः सं जग्मिरे महिषा अर्वतीभिः । ऋतस्य पदं कवयो नि पान्ति गुहा नामानि दधिरे पराणि
समान वस्त्र घातलेले वृषभ, मादी घोड्यांसह एकत्र येतात; कवी सत्याचा मार्ग जपतात, गुप्तपणे ते दूरची नावं ठेवतात.
ऋतायिनी मायिनी सं दधाते मित्वा शिशुं जज्ञतुर्वर्धयन्ती । विश्वस्य नाभिं चरतो ध्रुवस्य कवेश्चित्तन्तुं मनसा वियन्तः
सत्य आणि मायावी एकत्र येतात, त्यांनी मुलाला जन्म दिला, वाढवतात; सर्वांच्या केंद्रस्थानी, स्थिरतेने, कवी मनाने धागा विणतात.
ऋतस्य हि वर्तनयः सुजातमिषो वाजाय प्रदिवः सचन्ते । अधीवासं रोदसी वावसाने घृतैरन्नैर्वावृधाते मधूनाम्
सत्याच्या मार्गासाठी, उत्तम जन्माचे, आहुती बलासाठी स्वर्गातून एकत्र येतात; दोन जगं, सजलेली, तुपाने आणि मधुर अन्नाने पोसली जातात.
सप्त स्वसॄररुषीर्वावशानो विद्वान्मध्व उज्जभारा दृशे कम् । अन्तर्येमे अन्तरिक्षे पुराजा इच्छन्वव्रिमविदत्पूषणस्य
ज्ञानी पुरुषाने, दिसावे म्हणून मधासारख्या वाहत्या सात बहिणींना मुक्त केले. शोधताना त्याने आकाशाच्या मध्यभागी, पूषणाच्या लपलेल्या जागेत, प्राचीन कुंपण सापडले.
सप्त मर्यादाः कवयस्ततक्षुस्तासामेकामिदभ्यंहुरो गात् । आयोर्ह स्कम्भ उपमस्य नीळे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ
कवींनी सात सीमा ठरवल्या; त्यापैकी एक फार कठीण आहे. लोखंडाचा खांब खोल पाया आणि मार्गांच्या विस्तारात, आधारांमध्ये उभा आहे.
असच्च सच्च परमे व्योमन्दक्षस्य जन्मन्नदितेरुपस्थे । अग्निर्ह नः प्रथमजा ऋतस्य पूर्व आयुनि वृषभश्च धेनुः
अस्तित्व आणि अनस्तित्व हे दोन्ही, अदितीच्या गर्भात, दक्षाच्या जन्मावेळी, सर्वोच्च आकाशात होते. अग्नी आपल्यासाठी ऋताचा पहिला जन्मलेला, प्राचीन वृषभ आणि गाय आहे.
अयं स यस्य शर्मन्नवोभिरग्नेरेधते जरिताभिष्टौ । ज्येष्ठेभिर्यो भानुभिरृषूणां पर्येति परिवीतो विभावा
हा तो आहे, ज्याच्या आश्रयाने, नवीन स्तुतींनी, गायक अग्नीच्या कृपेने बळकट होतो; जो ऋषींच्या तेजस्वी प्रकाशांनी वेढलेला, तेजाने चमकत फिरतो.
यो भानुभिर्विभावा विभात्यग्निर्देवेभिरृतावाजस्रः । आ यो विवाय सख्या सखिभ्योऽपरिह्वृतो अत्यो न सप्तिः
जो आपल्या किरणांनी उजळतो, अग्नी, देवांबरोबर नेहमी सत्य राहतो; जो थकत नाही, आणि मित्रांमध्ये मैत्री पसरवतो, जसा घोड्यांमध्ये धावणारा असतो.
ईशे यो विश्वस्या देववीतेरीशे विश्वायुरुषसो व्युष्टौ । आ यस्मिन्मना हवींष्यग्नावरिष्टरथ स्कभ्नाति शूषैः
जो सर्व दैवी सहाय्याचा अधिपती आहे, जो सकाळच्या वेळी सर्व जीवनावर राज्य करतो; ज्याच्यात, अग्नी, मनाने आहुती दिल्या जातात, तो श्रेष्ठ सारथी आपल्या सामर्थ्याने सर्वांना आधार देतो.
शूषेभिर्वृधो जुषाणो अर्कैर्देवाँ अच्छा रघुपत्वा जिगाति । मन्द्रो होता स जुह्वा यजिष्ठः सम्मिश्लो अग्निरा जिघर्ति देवान्
स्वतःच्या सामर्थ्याने वाढलेला, स्तोत्रांमध्ये आनंद मानणारा, तो देवांकडे वेगाने जातो, आहुतीसाठी उत्सुक असतो. कोमल होतृ, सर्वात यज्ञप्रिय अग्नी, देवांमध्ये मिसळून, आहुतीचा आस्वाद घेतो.
तमुस्रामिन्द्रं न रेजमानमग्निं गीर्भिर्नमोभिरा कृणुध्वम् । आ यं विप्रासो मतिभिर्गृणन्ति जातवेदसं जुह्वं सहानाम्
त्या नेहमी जिंकणाऱ्या इंद्रासारख्या अग्नीला, शब्दांनी आणि नम्रतेने वंदन करा. ज्याला ज्ञानी आपल्या विचारांनी स्तुत करतात, सर्व जन्मांचा जाणणारा, बळवान आणि आहुती घेणारा.
सं यस्मिन्विश्वा वसूनि जग्मुर्वाजे नाश्वाः सप्तीवन्त एवैः । अस्मे ऊतीरिन्द्रवाततमा अर्वाचीना अग्न आ कृणुष्व
ज्याच्यात सर्व संपत्ती एकत्र आली, जसे सात लगामांचे घोडे स्पर्धेत एकत्र येतात; आम्हाला, अग्नी, इंद्रासारखे आणि वातासारखे सहाय्य मिळू दे, ते आमच्याजवळ आण.
अधा ह्यग्ने मह्ना निषद्या सद्यो जज्ञानो हव्यो बभूथ । तं ते देवासो अनु केतमायन्नधावर्धन्त प्रथमास ऊमाः
मग अग्नी, तुझ्या महानतेने, बसल्यावर, तू जन्मताच आहुती झाला. देवांनी तुझ्या चिन्हाचा पाठपुरावा केला, आणि पहिल्या मातांनी तुला वाढवले.
स्वस्ति नो दिवो अग्ने पृथिव्या विश्वायुर्धेहि यजथाय देव । सचेमहि तव दस्म प्रकेतैरुरुष्या ण उरुभिर्देव शंसैः
आग्ने, आम्हाला आकाश आणि पृथ्वीवरून कल्याण मिळू दे; सर्व आयुष्य यज्ञासाठी दे, देवा. तुझ्या अद्भुत ज्ञानाने आम्ही एकरूप होऊ दे; तुझ्या मोठ्या आशीर्वादांनी आम्हाला विस्तार दे.
इमा अग्ने मतयस्तुभ्यं जाता गोभिरश्वैरभि गृणन्ति राधः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानड्वसो दधानो मतिभिः सुजात
हे अग्नी, तुझ्यासाठी निर्माण झालेल्या या भावना, गायी आणि घोड्यांच्या रूपाने तुला स्तुती करतात. जेव्हा मनुष्य, दयाळू, तुझ्या आनंदात सहभागी होतो, विचारांनी आधार देतो, हे सुजाता.
अग्निं मन्ये पितरमग्निमापिमग्निं भ्रातरं सदमित्सखायम् । अग्नेरनीकं बृहतः सपर्यं दिवि शुक्रं यजतं सूर्यस्य
मी अग्नीला वडील, आई, भाऊ आणि नेहमीचा मित्र मानतो. मी त्या महान अग्नीचे तेजस्वी, पूज्य रूप, आकाशातील सूर्यासारखे, उपासना करतो.
सिध्रा अग्ने धियो अस्मे सनुत्रीर्यं त्रायसे दम आ नित्यहोता । ऋतावा स रोहिदश्वः पुरुक्षुर्द्युभिरस्मा अहभिर्वाममस्तु
आग्ने, आमच्या भावना यशस्वी होऊ देत, तू रक्षण करणारा, घराचे संरक्षण करणारा आणि नित्य होतृ आहेस. ऋताचा पालन करणारा, लाल घोड्यांवर आरूढ, बहुप्रशंसित, तेजस्वी दिवसांनी आम्हाला शुभ लाभ मिळू दे.
द्युभिर्हितं मित्रमिव प्रयोगं प्रत्नमृत्विजमध्वरस्य जारम् । बाहुभ्यामग्निमायवोऽजनन्त विक्षु होतारं न्यसादयन्त
प्रकाशमय दिवसांत मित्रासारखा, प्राचीन ऋत्विज, यज्ञाचा पती म्हणून अग्नी स्थापन झाला. याजकांनी आपल्या हातांनी अग्नी निर्माण केला आणि कुलांमध्ये होतृ म्हणून बसवला.
स्वयं यजस्व दिवि देव देवान्किं ते पाकः कृणवदप्रचेताः । यथायज ऋतुभिर्देव देवानेवा यजस्व तन्वं सुजात
स्वतः यज्ञ कर, हे देवांमधला देव, आकाशात; अज्ञानी शिजवणाऱ्याने तुला काय मिळणार? ऋतूंच्या योग्य वेळी देवांना यज्ञ कर, हे देव; अशा प्रकारे, हे सुजाता, स्वतःला अर्पण कर.
भवा नो अग्नेऽवितोत गोपा भवा वयस्कृदुत नो वयोधाः । रास्वा च नः सुमहो हव्यदातिं त्रास्वोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन्
आग्ने, आमचा रक्षक आणि राखणारा हो. आम्हाला तरुण ठेव आणि दीर्घायुष्य दे. हे सर्वात उदार, आम्हाला उत्तम आहुतीची देणगी दे; आमचे रक्षण कर आणि आमचे शरीर कधीही दुर्बल होऊ देऊ नको.
प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति । दिवश्चिदन्ताँ उपमाँ उदानळपामुपस्थे महिषो ववर्ध
महान तेजाने अग्नी पुढे जातो, वृषभ आकाश आणि पृथ्वी दरम्यान गर्जतो. अगदी आकाशाच्या टोकांवरही, तो बलाढ्य महिष जलांच्या कुशीत वाढतो.
मुमोद गर्भो वृषभः ककुद्मानस्रेमा वत्सः शिमीवाँ अरावीत् । स देवतात्युद्यतानि कृण्वन्स्वेषु क्षयेषु प्रथमो जिगाति
गर्भातील वृषभ आनंदाने हर्षावला, कडकडीत कळप असलेला तेजस्वी वासरू मोठ्याने हंबरला. तो देवत्वांना जागृत करून, आपल्या घरात नेहमी पहिला विजय मिळवतो.
आ यो मूर्धानं पित्रोररब्ध न्यध्वरे दधिरे सूरो अर्णः । अस्य पत्मन्नरुषीरश्वबुध्ना ऋतस्य योनौ तन्वो जुषन्त
ज्याने आपल्या आई-वडिलांच्या डोक्याला धरले, तो बलवान यज्ञात स्थिर झाला. त्याच्या अवतरणावर, घोड्यांनी जोडलेल्या लाल रंगाच्या घोड्या आनंदित झाल्या, सत्याच्या गर्भात, आपल्या देहात.