अञ्जते व्य् अञ्जते सम् अञ्जते क्रतुꣳ रिहन्ति मधुनाभ्य् अञ्जते । सिन्धोर् उच्छ्वासे पतयन्तम् उक्षणꣳ हिरण्यपावाः पशुम् आसु गृभ्णते
ते स्वतःला सजवतात, पुन्हा पुन्हा सजवतात, एकत्र येऊन सजतात, मधुरतेने मनाला हलवतात, मधुरतेनेच सजतात. सोन्याच्या खुरांनी, नदीच्या लाटांमध्ये पडणाऱ्या वृषभाला, त्या पशूला, ते पकडतात.
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्य् अन्धो अर्षति । अहिर् न जूर्णाम् अति सर्पति त्वचम् अत्यो न क्रीळन्न् असरद् वृषा हरिः
ज्याला सर्वकाही कळते, त्या शुद्ध करणाऱ्या सोमासाठी गा. मोठ्या प्रवाहासारखा तो सोम वाहतो. जुनी कात टाकणाऱ्या सापासारखा, आनंदाने उडणाऱ्या घोड्यासारखा, तो पिवळसर वृषभ पुढे सरकतो.
अग्रेगो राजाप्यस् तविष्यते विमानो अह्नाम् भुवनेष्व् अर्पितः । हरिर् घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः
सर्वांत पुढे, राजासारखा तेजस्वी, तो शक्तिशाली झळकतो; दिवसांच्या विश्वात तो शुद्ध करणारा स्थिर आहे. तुपाने भरलेला, सुंदर, समुद्रासारखा, प्रकाशाच्या रथावर बसलेला तो पिवळसर सोम, संपत्ती आणि आश्रयासाठी वाहतो.
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर् भुवनान्य् अर्षति । अꣳशुꣳ रिहन्ति मतयः पनिप्नतꣳ गिरा यदि निर्णिजम् ऋग्मिणो ययुः
तो आधार आकाशात उंचावला गेला आहे; तो आनंद तिन्ही जगांत पसरतो. गायकांची बुद्धी, वाहणाऱ्या सोमाला हलवते, जेव्हा गाण्यात निपुण गायक सोमपात्राजवळ पोहोचतात.
प्र ते धारा अत्य् अण्वानि मेष्यः पुनानस्य सꣳयतो यन्ति रꣳहयः । यद् गोभिर् इन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि
शुद्ध झालेल्या सोमाच्या धारां, जलद वाहणाऱ्या, तुझ्यासाठी पुढे जातात. दाबलेल्या सोमाच्या शक्ती संयमित होऊन पुढे सरकतात. हे इंदु, जेव्हा तू गायींसोबत पात्रात मिसळतोस, तेव्हा उत्तम रीतीने दाबलेला सोम, तू त्या कलशांत स्थिर होतोस.
पवस्व सोम क्रतुविन् न उक्थ्यो ऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान् रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद् वदेम विदथे सुवीराः
हे सोम, बुद्धीने युक्त आणि स्तुतीस पात्र असा वाह, निर्मळ गाळणाभोवती तुझ्या प्रिय मधुरतेने पळ. हे इंदु, सर्व राक्षसांना आणि दुष्टांना नष्ट कर. आम्ही सभेत मोठ्या बळाने बोलू दे.
प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष । अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तोऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति
पुढे धाव, कलशाभोवती बस, पुरुषांसह शुद्ध होत, विजयाकडे धाव; वेगवान घोड्यासारखा, स्वच्छ केला जातो, आणि लगामांनी तुला पवित्र कुशांवर नेतात.
स्वायुधः पवते देव इन्दुरशस्तिहा वृजनं रक्षमाणः । पिता देवानां जनिता सुदक्षो विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्याः
स्वतःच्या शक्तीने सज्ज, देव इंदू शुद्ध होतो, अनिष्टाचा नाश करणारा, लोकांचे रक्षण करणारा; देवांचा पिता, कुशल सर्जक, आकाशाचा आधार, पृथ्वीचा पाया आहे.
ऋषिर्विप्रः पुरएता जनानामृभुर्धीर उशना काव्येन । स चिद्विवेद निहितं यदासामपीच्यं गुह्यं नाम गोनाम्
ऋषी, ज्ञानी, लोकांचा पुढारी, कुशल, विचारशील, काव्याने प्रेरित; त्यानेच लपलेले, गायींचे गुप्त नाव शोधले.
एष स्य ते मधुमाँ इन्द्र सोमो वृषा वृष्णे परि पवित्रे अक्षाः । सहस्रसाः शतसा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात्
हे इंद्रा, तुझ्यासाठी हा मधुर सोम, वृषभ, सामर्थ्यवानांसाठी गाळणीतून वाहतो; हजारो, शेकडो दान देणारा, भरपूर देणारा, त्याने विजेत्यासाठी सर्वात टिकाऊ आसन स्थापन केले.
एते सोमा अभि गव्या सहस्रा महे वाजायामृताय श्रवांसि । पवित्रेभिः पवमाना असृग्रञ्छ्रवस्यवो न पृतनाजो अत्याः
हे सोम, गायी मिळवण्यासाठी, हजारो संख्येने, मोठ्या सामर्थ्यासाठी, अमरत्वासाठी, कीर्ती मिळवण्यासाठी; गाळण्याने शुद्ध झालेले, प्रवाही, लढाईतील रथारूढांसारखे तेजस्वीपणे पुढे धावतात.
परि हि ष्मा पुरुहूतो जनानां विश्वासरद्भोजना पूयमानः । अथा भर श्येनभृत प्रयांसि रयिं तुञ्जानो अभि वाजमर्ष
हे बहुप्रार्थित, लोकांमध्ये शुद्ध झालेला, सर्व अन्न जिंकणारा; आता गरुडाने आणलेली अर्पणे घे, संपत्ती वाढव, आणि विजयाकडे धाव.
एष सुवानः परि सोमः पवित्रे सर्गो न सृष्टो अदधावदर्वा । तिग्मे शिशानो महिषो न शृङ्गे गा गव्यन्नभि शूरो न सत्वा
हा निघाळलेला सोम गाळणीतून वाहतो, मुक्त झालेल्या प्रवाहासारखा, अडथळ्याविना; तीक्ष्ण दात असलेला, महिषासारखा शिंगांनी, गायी शोधणारा, वीरासारखा सामर्थ्यवान.
एषा ययौ परमादन्तरद्रेः कूचित्सतीरूर्वे गा विवेद । दिवो न विद्युत्स्तनयन्त्यभ्रैः सोमस्य ते पवत इन्द्र धारा
ती दूरच्या कड्यावरून आली, जणू विस्तीर्ण कुरणे ओळखते, तिने गायी शोधल्या; आकाशातील वीज जशी मेघांमध्ये गर्जते, तसे इंद्रा, तुझ्या सोमाची धार शुद्ध होते.
उत स्म राशिं परि यासि गोनामिन्द्रेण सोम सरथं पुनानः । पूर्वीरिषो बृहतीर्जीरदानो शिक्षा शचीवस्तव ता उपष्टुत्
हे सोम, शुद्ध होऊन, इंद्रासह गायींच्या कळपाभोवती जातोस, एकत्र जुळलेला; प्राचीन, मोठ्या, विपुल देणग्या दे, सामर्थ्य दे, हे शक्तिमान, आणि त्यांना तुझी स्तुती करू दे.
अयं सोम इन्द्र तुभ्यं सुन्वे तुभ्यं पवते त्वमस्य पाहि । त्वं ह यं चकृषे त्वं ववृष इन्दुं मदाय युज्याय सोमम्
हे इंद्रा, हा सोम तुझ्यासाठी मी निघाळतो, तुझ्यासाठी तो शुद्ध होतो; तूच त्याचा पिणारा, तूच त्याचा निर्माता, तूच त्याला बळकट केलेस, आनंदासाठी, युक्तीसाठी हा सोम आहे.
स ईं रथो न भुरिषाळयोजि महः पुरूणि सातये वसूनि । आदीं विश्वा नहुष्याणि जाता स्वर्षाता वन ऊर्ध्वा नवन्त
तो रुंद आसन असलेल्या रथासारखा जुंपला गेला, मोठ्या विजयासाठी अनेक संपत्ती आणतो; नहुषाचे सर्व संतती, सूर्यापासून जन्मलेली, त्या वनात आनंदाने वर जातात.
वायुर्न यो नियुत्वाँ इष्टयामा नासत्येव हव आ शम्भविष्ठः । विश्ववारो द्रविणोदा इव त्मन्पूषेव धीजवनोऽसि सोम
वायूसारखा, आपल्या पथकासह, यज्ञात आवडता, अश्विनांसारखा हाकेला येणारा, सर्वांना आनंद देणारा; द्रव्य देणाऱ्यांसारखा, पूषणासारखा, मनाने वेगवान, असा तू सोम आहेस.
इन्द्रो न यो महा कर्माणि चक्रिर्हन्ता वृत्राणामसि सोम पूर्भित् । पैद्वो न हि त्वमहिनाम्नां हन्ता विश्वस्यासि सोम दस्योः
सोम्या, तू इंद्रासारखा आहेस, ज्याने मोठमोठी कृत्ये केली, विघ्नांचा नाश केला; तू नेहमीच पुढे असतोस. वज्रधारीसारखा, तू सर्परूपी शत्रूंचा संहार करणारा आहेस; सोम्या, तू प्रत्येक शत्रूवर विजय मिळवतोस.
अग्निर्न यो वन आ सृज्यमानो वृथा पाजांसि कृणुते नदीषु । जनो न युध्वा महत उपब्दिरियर्ति सोमः पवमान ऊर्मिम्
सोम्या, तू अग्नीसारखा आहेस, जो जंगलात सोडला की, नद्यांमध्ये मुक्तपणे शक्ती निर्माण करतो. लोकांतल्या वीरासारखा, शुद्ध झालेला सोम्या, तू युद्धात मोठी लाट उचलतोस.
एते सोमा अति वाराण्यव्या दिव्या न कोशासो अभ्रवर्षाः । वृथा समुद्रं सिन्धवो न नीचीः सुतासो अभि कलशाँ असृग्रन्
हे सोम, तुम्ही मोठ्या अडथळ्यांना ओलांडून गेला आहात, जणू आकाशातील भांडी ढगांतून पाऊस ओततात. जसे नद्या समुद्राकडे वाहतात, तसे पिळलेले सोम कलशांकडे वाहून गेले.
शुष्मी शर्धो न मारुतं पवस्वानभिशस्ता दिव्या यथा विट् । आपो न मक्षू सुमतिर्भवा नः सहस्राप्साः पृतनाषाण्न यज्ञः
शक्तिशाली, सैन्यासारखा, शुद्ध झालेला सोम्या, तू मरुतांसारखा वेगाने धावतोस, आकाशासारखा अजेय आहेस. पाण्यासारखा जलद, आम्हाला चांगले भाग्य मिळू दे, हजार प्रवाहांचा तू, युद्धात विजयी, यज्ञस्वरूप आहेस.
राज्ञो नु ते वरुणस्य व्रतानि बृहद्गभीरं तव सोम धाम । शुचिष्ट्वमसि प्रियो न मित्रो दक्षाय्यो अर्यमेवासि सोम
राजा वरुणाची व्रते खरी तुझीच आहेत; सोम्या, तुझे स्थान विशाल आणि खोल आहे. तू अत्यंत शुद्ध, मित्रासारखा प्रिय, कुशल, आणि सोम्या, तू अर्यमनसारखा आहेस.
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः
जसा अग्नी आपल्या मार्गाने प्रज्वलित होतो, तसा शुद्ध झालेला सोम्या आकाशातून पावसासारखा वाहतो. हजार प्रवाहांनी सोम आमच्यासाठी आईच्या कुशीत, लाकडात स्थिरावला आहे.
राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम्
नद्यांचा राजा, तू उत्तम निवासस्थान निवडलेस; सत्याच्या जलद नौकेत आरूढ झाला आहेस. पाण्यातील थेंब गरुडासोबत वाढतो; वडील त्याचे दूध काढतात, वडिलांचे अपत्यही तेच दूध काढते.
सिंहं नसन्त मध्वो अयासं हरिमरुषं दिवो अस्य पतिम् । शूरो युत्सु प्रथमः पृच्छते गा अस्य चक्षसा परि पात्युक्षा
ते सिंहासारख्या, बलवान, तांबूस रंगाच्या, आकाशाच्या अधिपतीचे स्तुती करतात. युद्धात पहिला असलेला वीर गायी शोधतो; त्याच्या दृष्टीने तो वृषभ सर्व गायींचे रक्षण करतो.
* मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति
रथाला मधासारख्या पाठीचा, भयंकर, बलवान अश्व जोततात, ज्याचे चाक मोठे आणि उंच आहे. त्याच्या बहिणी आणि नातेवाईक त्याला स्वच्छ करतात; एकाच पोटी जन्मलेले त्याच्या बळात भर घालतात.
चतस्र ईं घृतदुहः सचन्ते समाने अन्तर्धरुणे निषत्ताः । ता ईमर्षन्ति नमसा पुनानास्ता ईं विश्वतः परि षन्ति पूर्वीः
चार तुपाचे दूध देणाऱ्या त्याच्या सेवेत असतात, त्या एकत्र आतल्या खोलीत बसलेल्या असतात. त्या भक्तीने त्याला शुद्ध करतात; त्या प्राचीन स्त्रिया त्याला सर्व बाजूंनी वेढून घेतात.
विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या विश्वा उत क्षितयो हस्ते अस्य । असत्त उत्सो गृणते नियुत्वान्मध्वो अंशुः पवत इन्द्रियाय
आकाशाचा आधार, पृथ्वीचा आधार, सर्व जग त्याच्या हातात आहेत. स्तुत्यांनी गौरवलेला कुंड स्थिरावला आहे; मधाचा थेंब, सोम, बळासाठी वाहतो.
वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम
जिंकणाऱ्या नव्या वाऱ्यासारखा, देवरितीकडे ये, सोम्या, शुद्ध करणारा, इंद्रासाठी, विघ्नांचा नाश करणारा. आम्हाला मोठ्या तेजस्वी संपत्तीचे दान दे; आम्ही वीरशक्तीचे स्वामी होऊ.