अद्रिभिः सुतः पवसे पवित्र आꣳ इन्दव् इन्द्रस्य जठरेष्व् आविशन् । त्वꣳ नृचक्षा अभवो विचक्षण सोम गोत्रम् अङ्गिरोभ्यो ऽवृणोर् अप
दगडांनी दाबून काढलेला, हे सोम, तू गाळातून वाहतोस आणि इंद्राच्या उदरात प्रवेश करतोस. माणसांत सर्वज्ञ, चतुर असा तूच झाला आहेस; अङ्गिरस ऋषींसाठी तू गायींची वासरं उघडलीस.
त्वाꣳ सोम पवमानꣳ स्वाध्यो ऽनु विप्रासो अमदन्न् अवस्यवः । त्वाꣳ सुपर्ण आभरद् दिवस् परीन्दो विश्वाभिर् मतिभिः परिष्कृतम्
हे सोम, स्वतः शुद्ध करणारा, ऋषींनी तुझा आस्वाद घेतला, मदतीसाठी तुला हाक दिली. तेजस्वी पंख असणाऱ्याने तुला आकाशातून खाली आणले, सर्व विचारांनी सुशोभित केलेला सोम.
अव्ये पुनानम् परि वार ऊर्मिणा हरिꣳ नवन्ते अभि सप्त धेनवः । अपाम् उपस्थे अध्य् आयवः कविम् ऋतस्य योना महिषा अहेषत
शुद्ध झालेल्या त्या पिवळ्या रंगाच्या सोमासाठी सात गायी लाटांसारख्या धारांनी त्याला वेढतात. पाण्याच्या कुशीत, दगडांनी दाबणाऱ्यांनी सत्याच्या गर्भात असलेल्या त्या महान ऋषीला शोधले.
इन्दुः पुनानो अति गाहते मृधो विश्वानि कृण्वन् सुपथानि यज्यवे । गाः कृण्वानो निर्णिजꣳ हर्यतः कविर् अत्यो न क्रीळन् परि वारम् अर्षति
शुद्ध झालेला सोम सर्व विरोधांवर मात करून, यजमानासाठी शुभ मार्ग निर्माण करतो. गायी निर्माण करून, वाट मोकळी करून, आनंददायक असा तो ऋषी, खेळणाऱ्या घोड्यासारखा, कुंपणाभोवती वाहतो.
असश्चतः शतधारा अभिश्रियो हरिꣳ नवन्ते ऽव ता उदन्युवः । क्षिपो मृजन्ति परि गोभिर् आवृतꣳ तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः
सर्व बाजूंनी शंभर धारांनी, त्या तेजस्वी परमेश्वराकडे पाणी वाहतं जावं तसं, त्या सर्व धारांनी हरिला शोधत वाहतात. जलाच्या वेगाने, गायींनी वेढलेला तो, स्वच्छ केला जातो; तिसऱ्या पाठीवर, स्वर्गाच्या तेजस्वी प्रदेशात.
तवेमाः प्रजा दिव्यस्य रेतसस् त्वꣳ विश्वस्य भुवनस्य राजसि । अथेदꣳ विश्वम् पवमान ते वशे त्वम् इन्दो प्रथमो धामधा असि
हे सर्व संतती तुझ्याच दिव्य बीजापासून निर्माण झाल्या आहेत; तू सर्व जगाचा राजा आहेस. म्हणून हे संपूर्ण विश्व, पवित्र करणाऱ्या सोम्या, तुझ्या अधीन आहे; तूच सर्वप्रथम निवासस्थान धारण करणारा आहेस.
त्वꣳ समुद्रो असि विश्ववित् कवे तवेमाः पञ्च प्रदिशो विधर्मणि । त्वꣳ द्याꣳ च पृथिवीꣳ चाति जभ्रिषे तव ज्योतीꣳषि पवमान सूर्यः
तूच महासागर आहेस, सर्व जाणणारा ऋषी आहेस; तुझ्यासाठी या पाच दिशा स्थिर आहेत. तू आकाश आणि पृथ्वी दोन्हीला कवेत घेतले आहेस; तुझ्या प्रकाशांनी, पवित्र करणाऱ्या सोम्या, सूर्य उजळतो.
त्वम् पवित्रे रजसो विधर्मणि देवेभ्यः सोम पवमान पूयसे । त्वाम् उशिजः प्रथमा अगृभ्णत तुभ्येमा विश्वा भुवनानि येमिरे
पवित्र पात्रातून गाळला गेलेला सोम्या, देवांसाठी शुद्ध होतोस, आकाशाच्या व्यवस्थेत स्थान मिळवतोस. पहिल्या ऋषींनी तुला धरले, आणि तुझ्यासाठी सर्व जग जोडले गेले.
प्र रेभ एत्य् अति वारम् अव्ययꣳ वृषा वनेष्व् अव चक्रदद् धरिः । सꣳ धीतयो वावशाना अनूषत शिशुꣳ रिहन्ति मतयः पनिप्नतम्
तो बलवान गर्जत पुढे जातो, कधीही न थांबणाऱ्या अडथळ्यापलीकडे. पिवळसर रंगाचा तो वनांमध्ये आपले चाक फिरवतो. प्रेरित विचार, तळमळीने, एकत्र पाठलाग करतात; स्तुती करणाऱ्या ऋचांनी त्या शुद्ध होणाऱ्या बालकाला दाबले जाते.
स सूर्यस्य रश्मिभिः परि व्यत तन्तुꣳ तन्वानस् त्रिवृतꣳ यथा विदे । नयन्न् ऋतस्य प्रशिषो नवीयसीः पतिर् जनीनाम् उप याति निष्कृतम्
तो सूर्याच्या किरणांनी धागा विणतो, कुशलतेने, तीन भागांत पसरतो. सत्याच्या नव्या आज्ञा पुढे नेत, सर्व जीवांचा स्वामी शुद्धीच्या ठिकाणी येतो.
राजा सिन्धूनाम् पवते पतिर् दिव ऋतस्य याति पथिभिः कनिक्रदत् । सहस्रधारः परि षिच्यते हरिः पुनानो वाचꣳ जनयन्न् उपावसुः
नद्यांचा राजा, स्वर्गाचा स्वामी, सत्याच्या मार्गांनी गडगडाट करत पुढे जातो. हजार धारांनी वाहणारा पिवळसर तो, शुद्ध होत, संपत्ती देणारा आणि वाणी निर्माण करणारा, सर्वत्र ओतला जातो.
पवमान मह्य् अर्णो वि धावसि सूरो न चित्रो अव्ययानि पव्यया । गभस्तिपूतो नृभिर् अद्रिभिः सुतो महे वाजाय धन्याय धन्वसि
हे शुद्ध करणाऱ्या, मोठ्या लाटेसारखा तू धावतोस, सूर्यासारखा अद्भुत आणि कधीही न थकणारा. किरणांनी शुद्ध झालेला, पुरुषांनी दगडांनी पिळलेला, तू मोठ्या बळासाठी, समृद्धीसाठी आणि संपत्तीसाठी वाहतोस.
इषम् ऊर्जम् पवमानाभ्य् अर्षसि श्येनो न वꣳसु कलशेषु सीदसि । इन्द्राय मद्वा मद्यो मदः सुतो दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः
हे शुद्ध करणारे सोम, तू पोषण आणि बळासाठी वाहतोस; गरुड जसा आपल्या घराकडे जातो, तसा तू कलशांमध्ये स्थिर होतोस. इंद्रासाठी द्रव केलेला आनंददायक रस, हा तुझा उत्साह आहे—तो उंच, जाणकार आणि आकाशाचा आधार आहे.
सप्त स्वसारो अभि मातरः शिशुꣳ नवꣳ जज्ञानꣳ जेन्यꣳ विपश्चितम् । अपाꣳ गन्धर्वꣳ दिव्यꣳ नृचक्षसꣳ सोमꣳ विश्वस्य भुवनस्य राजसे
सात बहिणी आणि मातांनी मिळून या नव्या, अद्भुत आणि बुद्धिमान बालकाचा जन्म दिला—पाण्याचा गंधर्व, दैवी, माणसांना दिसणारा, सर्व जगाचा राजा असलेला सोम.
ईशान इमा भुवनानि वीयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः । तास् ते क्षरन्तु मधुमद् घृतम् पयस् तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः
हे सोम, वाढीसाठी तू या सर्व जगावर राज्य करतोस, हिरव्या पंखांच्या घोड्यांना जोडतोस. ते तुझ्यासाठी मधुर तूप आणि दूध ओतू देत. तुझ्या इच्छेने, सोम, लोक स्थिर राहू देत.
त्वꣳ नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि । स नः पवस्व वसुमद् धिरण्यवद् वयꣳ स्याम भुवनेषु जीवसे
हे सोम, तू सर्वत्र माणसांमध्ये पाहणारा आहेस; शुद्ध करणारा वृषभ, तू सर्वदिशांनी धावतोस. आमच्यासाठी धन आणि सोने घेऊन वाह. आपण या जगात दीर्घायुषी होऊ.
गोवित् पवस्व वसुविद् धिरण्यविद् रेतोधा इन्दो भुवनेष्व् अर्पितः । त्वꣳ सुवीरो असि सोम विश्ववित् तꣳ त्वा विप्रा उप गिरेम आसते
गायींनी समृद्ध, संपत्ती देणारा, सोनं शोधणारा, बीजधारी सोमदेवा, तू सर्व जगांत प्रतिष्ठित आहेस. तू पराक्रमी आणि सर्वज्ञ आहेस, सोमदेवा; तुझ्या स्तुतीसाठी ज्ञानी लोक तुझ्याकडे येतात.
उन् मध्व ऊर्मिर् वनना अतिष्ठिपद् अपो वसानो महिषो वि गाहते । राजा पवित्ररथो वाजम् आरुहत् सहस्रभृष्टिर् जयति श्रवो बृहत्
मधुर लाट, पाण्यांनी सुशोभित होऊन, उगवली आहे; पाण्यात न्हालेला बलवान वृषभ गर्जना करतो. ज्याचा रथ गाळणी आहे असा राजा, बळावर आरूढ होतो; हजार धारांनी तो मोठं यश मिळवतो.
स भन्दना उद् इयर्ति प्रजावतीर् विश्वायुर् विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद् रयिम् अश्वपस्त्यम् पीत इन्दव् इन्द्रम् अस्मभ्यꣳ याचतात्
तो बंधने उचलतो, संतती देतो, सर्वांना आयुष्य आणि रोजच्या रोज सर्व सुखदायक गोष्टी देतो. सोमदेवा, इंद्रासह आम्हाला संततीसह धन, घोडे आणि गायी, या वेदपठणाने दे.
सो अग्रे अह्नाꣳ हरिर् हर्यतो मदः प्र चेतसा चेतयते अनु द्युभिः । द्वा जना यातयन्न् अन्तर् ईयते नरा च शꣳसꣳ दैव्यꣳ च धर्तरि
तो आनंददायक, पिवळसर, क्रियाशील सोम, दिवसांच्या अग्रभागी, तेजस्वी देवांनंतर जागृत होतो. दोन लोकांमध्ये जातो, पुरुषांची स्तुती आणि दैवी नीती दोन्ही सांभाळतो.
अञ्जते व्य् अञ्जते सम् अञ्जते क्रतुꣳ रिहन्ति मधुनाभ्य् अञ्जते । सिन्धोर् उच्छ्वासे पतयन्तम् उक्षणꣳ हिरण्यपावाः पशुम् आसु गृभ्णते
ते स्वतःला सजवतात, पुन्हा पुन्हा सजवतात, एकत्र येऊन सजतात, मधुरतेने मनाला हलवतात, मधुरतेनेच सजतात. सोन्याच्या खुरांनी, नदीच्या लाटांमध्ये पडणाऱ्या वृषभाला, त्या पशूला, ते पकडतात.
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्य् अन्धो अर्षति । अहिर् न जूर्णाम् अति सर्पति त्वचम् अत्यो न क्रीळन्न् असरद् वृषा हरिः
ज्याला सर्वकाही कळते, त्या शुद्ध करणाऱ्या सोमासाठी गा. मोठ्या प्रवाहासारखा तो सोम वाहतो. जुनी कात टाकणाऱ्या सापासारखा, आनंदाने उडणाऱ्या घोड्यासारखा, तो पिवळसर वृषभ पुढे सरकतो.
अग्रेगो राजाप्यस् तविष्यते विमानो अह्नाम् भुवनेष्व् अर्पितः । हरिर् घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः
सर्वांत पुढे, राजासारखा तेजस्वी, तो शक्तिशाली झळकतो; दिवसांच्या विश्वात तो शुद्ध करणारा स्थिर आहे. तुपाने भरलेला, सुंदर, समुद्रासारखा, प्रकाशाच्या रथावर बसलेला तो पिवळसर सोम, संपत्ती आणि आश्रयासाठी वाहतो.
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर् भुवनान्य् अर्षति । अꣳशुꣳ रिहन्ति मतयः पनिप्नतꣳ गिरा यदि निर्णिजम् ऋग्मिणो ययुः
तो आधार आकाशात उंचावला गेला आहे; तो आनंद तिन्ही जगांत पसरतो. गायकांची बुद्धी, वाहणाऱ्या सोमाला हलवते, जेव्हा गाण्यात निपुण गायक सोमपात्राजवळ पोहोचतात.
प्र ते धारा अत्य् अण्वानि मेष्यः पुनानस्य सꣳयतो यन्ति रꣳहयः । यद् गोभिर् इन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि
शुद्ध झालेल्या सोमाच्या धारां, जलद वाहणाऱ्या, तुझ्यासाठी पुढे जातात. दाबलेल्या सोमाच्या शक्ती संयमित होऊन पुढे सरकतात. हे इंदु, जेव्हा तू गायींसोबत पात्रात मिसळतोस, तेव्हा उत्तम रीतीने दाबलेला सोम, तू त्या कलशांत स्थिर होतोस.
पवस्व सोम क्रतुविन् न उक्थ्यो ऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान् रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद् वदेम विदथे सुवीराः
हे सोम, बुद्धीने युक्त आणि स्तुतीस पात्र असा वाह, निर्मळ गाळणाभोवती तुझ्या प्रिय मधुरतेने पळ. हे इंदु, सर्व राक्षसांना आणि दुष्टांना नष्ट कर. आम्ही सभेत मोठ्या बळाने बोलू दे.
प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष । अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तोऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति
पुढे धाव, कलशाभोवती बस, पुरुषांसह शुद्ध होत, विजयाकडे धाव; वेगवान घोड्यासारखा, स्वच्छ केला जातो, आणि लगामांनी तुला पवित्र कुशांवर नेतात.
स्वायुधः पवते देव इन्दुरशस्तिहा वृजनं रक्षमाणः । पिता देवानां जनिता सुदक्षो विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्याः
स्वतःच्या शक्तीने सज्ज, देव इंदू शुद्ध होतो, अनिष्टाचा नाश करणारा, लोकांचे रक्षण करणारा; देवांचा पिता, कुशल सर्जक, आकाशाचा आधार, पृथ्वीचा पाया आहे.
ऋषिर्विप्रः पुरएता जनानामृभुर्धीर उशना काव्येन । स चिद्विवेद निहितं यदासामपीच्यं गुह्यं नाम गोनाम्
ऋषी, ज्ञानी, लोकांचा पुढारी, कुशल, विचारशील, काव्याने प्रेरित; त्यानेच लपलेले, गायींचे गुप्त नाव शोधले.
एष स्य ते मधुमाँ इन्द्र सोमो वृषा वृष्णे परि पवित्रे अक्षाः । सहस्रसाः शतसा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात्
हे इंद्रा, तुझ्यासाठी हा मधुर सोम, वृषभ, सामर्थ्यवानांसाठी गाळणीतून वाहतो; हजारो, शेकडो दान देणारा, भरपूर देणारा, त्याने विजेत्यासाठी सर्वात टिकाऊ आसन स्थापन केले.