आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः
आकाशातून दूध आणि तूप मिळते; सत्याच्या नाभीत अमृत जन्मते. उदार लोक, एकत्रितपणे, त्याच्यात आनंद मानतात; हितचिंतक पुरुष त्याचे स्तवन करतात.
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे
गरजणारा थेंब लाटेसोबत एकत्र होतो; देव मानवांसाठी त्वचेचे पोषण करतो. तो अदितीच्या गर्भात बीज ठेवतो, ज्यामुळे आपल्याला संतती आणि वंश प्राप्त होतो.
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः
हजार धारांनी, ते एकत्रितपणे चालतात; तिसऱ्या प्रदेशात त्या फलदायी होऊ देत. चार नाभी आकाशात ठेवलेल्या आहेत, त्या हविर्दाने, अमृत, तूप वाहून नेतात.
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम्
तो जेव्हा इच्छितो, तेव्हा पांढरे रूप करतो; सोम, उदार असुर, पृथ्वी जाणतो. विचाराने तो शाखांशी एकत्र होतो, समत्वाने स्तुती करतो; त्याने स्वर्गाचे बंधन पाहिले, तेजस्वी आहे.
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम्
मग पांढरे पात्र, गायींच्या चिन्हांनी युक्त, दाबले जाते; वेगवान, विजयी तो पुढे सरकतो. भक्त मनाने त्याला प्रवृत्त करतात, कक्षीवानसाठी, शंभर गायींच्या संपत्तीकरिता.
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये
पाण्यांनी शुद्ध केलेल्या सोमरसाचा प्रवाह, अडथळ्यांशिवाय गाळणीतून वाहतो आहे. कवींनी स्वच्छ केलेला, अत्यंत आनंददायक असा हा रस, इंद्रासाठी प्यायला गोड होऊ दे, हे शुद्ध सोमया.
अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते । आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः
तो प्रिय, कुशलतेने तयार झालेला, विविध नावांनी ओळखला जाणारा, महान शक्तीने वाढतो. दूरदृष्टी असलेला तो, तेजस्वी सूर्याच्या उंच रथावर सर्व दिशांना फिरत चढतो.
ऋतस्य जिह्वा पवते मधु प्रियं वक्ता पतिर्धियो अस्या अदाभ्यः । दधाति पुत्रः पित्रोरपीच्यं नाम तृतीयमधि रोचने दिवः
सत्याची जीभ म्हणजे मधुर व प्रिय वाणी, ती शुद्ध होते; तो विचारांचा अभेद्य स्वामी आहे. पुत्र आपल्या आईवडिलांचे योग्य असे तिसरे नाव स्वर्गातील तेजस्वी स्थळी ठेवतो.
अव द्युतानः कलशाँ अचिक्रदन्नृभिर्येमानः कोश आ हिरण्यये । अभीमृतस्य दोहना अनूषताधि त्रिपृष्ठ उषसो वि राजति
चमकणारी पात्रे खाली वाजत आहेत, पुरुषांच्या मार्गदर्शनाखाली, सोन्याच्या भांड्यात फिरतात. अमृताच्या दुधाळणाऱ्या गायी जवळ आल्या आहेत; तीन पाठी असलेल्या उषेवर ती उजळते.
अद्रिभिः सुतो मतिभिश्चनोहितः प्ररोचयन्रोदसी मातरा शुचिः । रोमाण्यव्या समया वि धावति मधोर्धारा पिन्वमाना दिवेदिवे
दगडांनी दाबलेला, विचारांनी शुद्ध केलेला, तो कुशलतेने तयार झालेला, पृथ्वी व आकाश या दोन मातांना उजळ करतो, तो शुद्ध आहे. त्याचे वाहणारे केस एकत्र धावतात, मधाचे प्रवाह दिवसेंदिवस वाढतात.
परि सोम प्र धन्वा स्वस्तये नृभिः पुनानो अभि वासयाशिरम् । ये ते मदा आहनसो विहायसस्तेभिरिन्द्रं चोदय दातवे मघम्
हे सोमया, कलशाभोवती कल्याणासाठी वाह, पुरुषांनी शुद्ध केलेला, तुझ्या सुवासाने शिर मुकुट वेढून टाक. तुझ्या वेगवान, आनंददायक शक्तींनी इंद्राला आमच्यासाठी धन देण्यासाठी प्रेरित कर.
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा
स्वर्गाचा आधार असलेला, कुशल रस शुद्ध होतो, तो देवांना व माणसांना स्तुत्य आहे. सोनेरी रंगाचा तो, मुक्त झाल्यावर, घोड्यासारख्या सामर्थ्याने, नद्यांमध्ये आपली शक्ती वाया घालवत नाही.
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः
वीरासारखा तो हातात शस्त्रे घेतो, कीर्ती मिळवण्यासाठी उत्सुक, स्पर्धेत रथवान असतो. इंद्राची शक्ती सांगत, ज्ञानी लोकांनी प्रेरित केलेला, तो द्रव, दाबला गेलेला, विचारवंतांनी हलवला जातो.
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः
हे शुद्ध सोमया, तुझ्या लाटेने, सामर्थ्याने इंद्राच्या निवासात प्रवेश कर. वीजेसारखा, मेघात चमकणारा, पृथ्वी व आकाश आमच्यासाठी ओलसर कर; विचारांनी नेहमीच आम्हाला संपत्ती मिळवून दे.
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः
सर्वांचा राजा, प्रकाश पाहणारा, शुद्ध होतो, त्याने सत्याची प्रेरणा ऋषीच्या इच्छेने निवडली आहे. जो सूर्याच्या तेजाने शुद्ध होतो, तो विचारांचा पिता आहे, आपल्या बुद्धीने अद्वितीय आहे.
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः
मेंढ्यांमध्ये वळवाचा बैल जसा, तसा तू कलशाभोवती गर्जत धावतोस, पाण्याच्या कुशीत बैलासारखा. तू इंद्रासाठी शुद्ध होतोस, अत्यंत आनंददायक, जेणेकरून तुझ्या मदतीने आम्ही युद्धात जिंकू शकू.
एष प्र कोशे मधुमाँ अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टरः । अभीमृतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः
या कलशात मधुर रस गजर करतो, तो इंद्राचा वज्र, तेजस्वींमध्ये सर्वात तेजस्वी. अमृताचा उत्तम दुधाळणारा, तुपासह वाहणारा, बलवान गायीप्रमाणे दूधासाठी धावतात.
स पूर्व्यः पवते यं दिवस्परि श्येनो मथायदिषितस्तिरो रजः । स मध्व आ युवते वेविजान इत्कृशानोरस्तुर्मनसाह बिभ्युषा
तो प्राचीन, शुद्ध होतो, ज्याला गरुडाने आकाशातून आणले, मंथन करणाऱ्याने चालना दिली. तो मधुर, तरुणपणाने येतो, मनाने थरथरतो, कृश, उत्कटतेने दाबला गेलेला.
ते नः पूर्वास उपरास इन्दवो महे वाजाय धन्वन्तु गोमते । ईक्षेण्यासो अह्यो न चारवो ब्रह्मब्रह्म ये जुजुषुर्हविर्हविः
ते प्राचीन व नंतरचे सोमाचे थेंब आमच्यासाठी, मोठ्या बक्षिसासाठी, गायींनी भरलेल्या क्षेत्रात वाहू देत. पाहण्यासारखे, घोड्यांसारखे वेगवान, जे प्रार्थनेत आनंद मानतात, एकाहून एक हवीहवीशी आहुती स्वीकारतात.
अयं नो विद्वान्वनवद्वनुष्यत इन्दुः सत्राचा मनसा पुरुष्टुतः । इनस्य यः सदने गर्भमादधे गवामुरुब्जमभ्यर्षति व्रजम्
हा ज्ञानी थेंब, नेहमी विजयी, आमच्यासाठी शुद्ध होतो, अनेकांच्या मनांनी स्तुत्य. ज्याने अस्तित्वाच्या ठिकाणी गर्भ ठेवला, तो गायींच्या विशाल वाड्यातून ओसंडून वाहतो.
चक्रिर्दिवः पवते कृत्व्यो रसो महाँ अदब्धो वरुणो हुरुग्यते । असावि मित्रो वृजनेषु यज्ञियोऽत्यो न यूथे वृषयुः कनिक्रदत्
स्वर्गासाठी कुशल रस शुद्ध होतो, महान, अभेद्य, वरुणाचा आह्वान केला जातो. मित्र लोकांमध्ये उपस्थित असतो, यज्ञास योग्य, वळवातल्या बैलासारखा, सामर्थ्याने गर्जतो.
प्र राजा वाचं जनयन्नसिष्यददपो वसानो अभि गा इयक्षति । गृभ्णाति रिप्रमविरस्य तान्वा शुद्धो देवानामुप याति निष्कृतम्
राजा, वाणी उत्पन्न करीत, उगवतो, पाण्यांनी वेष्टित, तो गायींकडे जातो. तो शत्रूला पकडतो, विरोधकांच्या बंधनांना, शुद्ध होऊन, तो देवांच्या सभेकडे जातो.
इन्द्राय सोम परि षिच्यसे नृभिर्नृचक्षा ऊर्मिः कविरज्यसे वने । पूर्वीर्हि ते स्रुतयः सन्ति यातवे सहस्रमश्वा हरयश्चमूषदः
हे सोमया, पुरुषांनी इंद्रासाठी तुला ओतले जाते, लाटांनी दिसणारा, कवी, तू लाकडात शुद्ध होतोस. तुझ्या प्रवाहांची संख्या फार आहे, हजारो घोडे, आणि तुझे हरिद्वार सैन्य घेऊन येतात.
समुद्रिया अप्सरसो मनीषिणमासीना अन्तरभि सोममक्षरन् । ता ईं हिन्वन्ति हर्म्यस्य सक्षणिं याचन्ते सुम्नं पवमानमक्षितम्
समुद्रातील अप्सरा, ज्यांना मोठं ज्ञान आहे, त्या पाण्यात बसून सोमाला सोडतात. त्या त्याला घराच्या खांबापर्यंत नेतात आणि शुद्ध झालेल्या, कधीही न संपणाऱ्या कृपेची मागणी करतात.
गोजिन्नः सोमो रथजिद्धिरण्यजित्स्वर्जिदब्जित्पवते सहस्रजित् । यं देवासश्चक्रिरे पीतये मदं स्वादिष्ठं द्रप्समरुणं मयोभुवम्
गायी, रथ, सोनं, सूर्यप्रकाश, पाणी आणि हजारो गोष्टी जिंकणारा सोम शुद्ध होतो. देवांनी त्याला, अत्यंत मधुर, लालसर आणि आनंद देणारा असा, पिण्यासाठी तयार केलं.
एतानि सोम पवमानो अस्मयुः सत्यानि कृण्वन्द्रविणान्यर्षसि । जहि शत्रुमन्तिके दूरके च य उर्वीं गव्यूतिमभयं च नस्कृधि
हे शुद्ध सोम, ही खरी संपत्ती तू आम्हाला देतोस, आम्हाला धन मिळवून देतोस. शत्रू जवळचा असो वा दूरचा, त्याचा नाश कर. आम्हाला गायींसाठी मोठी कुरणे आणि निर्भयता दे.
अचोदसो नो धन्वन्त्विन्दवः प्र सुवानासो बृहद्दिवेषु हरयः । वि च नशन्न इषो अरातयोऽर्यो नशन्त सनिषन्त नो धियः
कोणतीही प्रेरणा न घेता, हे तेजस्वी सोमाचे थेंब आमच्यासाठी वाहू देत. पोषणाची धार आमच्यासाठी पसरू दे, शत्रू दूर जाऊ देत, आर्यांचे वैरी नष्ट होऊ देत आणि आमच्या इच्छा पूर्ण होऊ देत.
प्र णो धन्वन्त्विन्दवो मदच्युतो धना वा येभिरर्वतो जुनीमसि । तिरो मर्तस्य कस्य चित्परिह्वृतिं वयं धनानि विश्वधा भरेमहि
वाहणारे हे सोमाचे थेंब आम्हाला धन मिळवून देऊ देत, ज्यामुळे आम्ही वेगवान घोडे जोडू शकू. कोणत्याही माणसाच्या लपवणुकीवर आम्ही विजय मिळवू, सर्व प्रकारचं धन मिळवू.
उत स्वस्या अरात्या अरिर्हि ष उतान्यस्या अरात्या वृको हि षः । धन्वन्न तृष्णा समरीत ताँ अभि सोम जहि पवमान दुराध्यः
तो स्वतःच्या आणि दुसऱ्याच्या वैराचा शत्रू आहे, कारण तो लांडगा आहे. वाहताना, तहान तुला जिंकू देऊ नकोस; हे शुद्ध सोम, जिंकता येत नाहीत असे शत्रू नष्ट कर.
दिवि ते नाभा परमो य आददे पृथिव्यास्ते रुरुहुः सानवि क्षिपः । अद्रयस्त्वा बप्सति गोरधि त्वच्यप्सु त्वा हस्तैर्दुदुहुर्मनीषिणः
स्वर्गात तुझं मूळ आहे, ते सर्वोच्च आहे; पृथ्वीवर तुझ्या कोंबांनी वाढ घेतली आहे. दगडांनी तुला गायीच्या कातडीवर दाबलं जातं; पाण्यात ज्ञानी लोक हातांनी तुला काढतात.