पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम्
पवित्र पात्रांनी ते वाणीला वेढा घालतात; त्यांच्या पित्यांचा प्राचीन देव व्रताचे रक्षण करतो. वरुणाने मोठा समुद्र दूर ठेवला आहे; ज्ञानी लोक सुरुवातीच्या आधाराचा शोध घेतात.
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः
हजार धारांनी ते जणू स्वर्गात गूंजतात; त्यांची जीभ मधुर आहे, ते एकत्रितपणे चालतात. त्याच्या किरणांना थांबा नसतो, ते नेहमी सक्रिय असतात; प्रत्येक पावलावर बांधणारे सीमारेषा आहेत.
* पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि
जे वडील-मातेपेक्षा वर गूंजतात, ऋचांनी तेजस्वी होतात, अधर्मी लोकांना जाळतात, ते मायेमुळे इंद्राचे शत्रू दूर करतात; ते काळी त्वचा पृथ्वी आणि आकाशातून दूर करतात.
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः
जे प्राचीन प्रमाणातून गूंजतात, स्तोत्राच्या यंत्राने, ते उत्सुकतेचे विचार आहेत. बहिरे आणि मूक बोलत नाहीत; दुष्कृत्य करणारे सत्याच्या मार्गावर जात नाहीत.
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुह स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः
हजार धारांनी, पवित्र पात्रातून पसरून, कवींनी वाणी शुद्ध केली, बुद्धिमान मनाने. हेच रुद्र आहेत, शक्तिमान, अजखड, किरणांसारखे, स्वतःला शुद्ध करणारे, लोकांना स्पष्ट दिसणारे.
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान्
सत्याचा रक्षक, ज्याला कोणी इजा करू शकत नाही, शुभकर्मी, त्याने हृदयात तीन पवित्र पात्रे ठेवली आहेत. जाणणारा तो सर्व जग पाहतो; तो अयोग्यांना ठार करतो आणि अधर्मींचा नाश करतो.
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः
सत्याचा धागा पवित्र पात्रातून ओढला आहे; जीभेच्या टोकावर, वरुणाच्या मायेमुळे. ज्ञानी लोक ते ओळखतात, ते इच्छितात; तिथे कर्ता पुढे पाऊल टाकतो, त्याला कोणी हरवू शकत नाही.
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः
तो बालक जन्मला, त्याने जंगलासाठी चाक तयार केले; तेजस्वी, विजयी तो जिंकण्याचा प्रयत्न करतो. तो आकाशाच्या बीजाशी एकत्र होतो, दूधाने पोसला जातो; आम्ही त्याची कृपा, त्याचे मोठे आश्रय आणि रक्षण मागतो.
दिवो य स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः
आकाशाचा आधार, स्तंभ पसरला आहे; पूर्ण थेंब सर्वत्र फिरतो. महान कवींनी विशाल पृथ्वी आणि आकाश जुळवले, त्यांना एकत्र धरले, समत्वात ठेवले.
महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेरृतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिरृग्मियः
महान प्रवाह, कुशलतेने घडवलेला, हा सोमाचा मध आहे; गायींचे कुरण, अदितीचे सत्य, हे शोधले जाते. तो पावसाचा स्वामी आहे, तेजस्वी, वृषभांचा नेता, स्तुत्य मार्गदर्शक, गर्जणारा.
आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः
आकाशातून दूध आणि तूप मिळते; सत्याच्या नाभीत अमृत जन्मते. उदार लोक, एकत्रितपणे, त्याच्यात आनंद मानतात; हितचिंतक पुरुष त्याचे स्तवन करतात.
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे
गरजणारा थेंब लाटेसोबत एकत्र होतो; देव मानवांसाठी त्वचेचे पोषण करतो. तो अदितीच्या गर्भात बीज ठेवतो, ज्यामुळे आपल्याला संतती आणि वंश प्राप्त होतो.
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः
हजार धारांनी, ते एकत्रितपणे चालतात; तिसऱ्या प्रदेशात त्या फलदायी होऊ देत. चार नाभी आकाशात ठेवलेल्या आहेत, त्या हविर्दाने, अमृत, तूप वाहून नेतात.
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम्
तो जेव्हा इच्छितो, तेव्हा पांढरे रूप करतो; सोम, उदार असुर, पृथ्वी जाणतो. विचाराने तो शाखांशी एकत्र होतो, समत्वाने स्तुती करतो; त्याने स्वर्गाचे बंधन पाहिले, तेजस्वी आहे.
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम्
मग पांढरे पात्र, गायींच्या चिन्हांनी युक्त, दाबले जाते; वेगवान, विजयी तो पुढे सरकतो. भक्त मनाने त्याला प्रवृत्त करतात, कक्षीवानसाठी, शंभर गायींच्या संपत्तीकरिता.
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये
पाण्यांनी शुद्ध केलेल्या सोमरसाचा प्रवाह, अडथळ्यांशिवाय गाळणीतून वाहतो आहे. कवींनी स्वच्छ केलेला, अत्यंत आनंददायक असा हा रस, इंद्रासाठी प्यायला गोड होऊ दे, हे शुद्ध सोमया.
अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते । आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः
तो प्रिय, कुशलतेने तयार झालेला, विविध नावांनी ओळखला जाणारा, महान शक्तीने वाढतो. दूरदृष्टी असलेला तो, तेजस्वी सूर्याच्या उंच रथावर सर्व दिशांना फिरत चढतो.
ऋतस्य जिह्वा पवते मधु प्रियं वक्ता पतिर्धियो अस्या अदाभ्यः । दधाति पुत्रः पित्रोरपीच्यं नाम तृतीयमधि रोचने दिवः
सत्याची जीभ म्हणजे मधुर व प्रिय वाणी, ती शुद्ध होते; तो विचारांचा अभेद्य स्वामी आहे. पुत्र आपल्या आईवडिलांचे योग्य असे तिसरे नाव स्वर्गातील तेजस्वी स्थळी ठेवतो.
अव द्युतानः कलशाँ अचिक्रदन्नृभिर्येमानः कोश आ हिरण्यये । अभीमृतस्य दोहना अनूषताधि त्रिपृष्ठ उषसो वि राजति
चमकणारी पात्रे खाली वाजत आहेत, पुरुषांच्या मार्गदर्शनाखाली, सोन्याच्या भांड्यात फिरतात. अमृताच्या दुधाळणाऱ्या गायी जवळ आल्या आहेत; तीन पाठी असलेल्या उषेवर ती उजळते.
अद्रिभिः सुतो मतिभिश्चनोहितः प्ररोचयन्रोदसी मातरा शुचिः । रोमाण्यव्या समया वि धावति मधोर्धारा पिन्वमाना दिवेदिवे
दगडांनी दाबलेला, विचारांनी शुद्ध केलेला, तो कुशलतेने तयार झालेला, पृथ्वी व आकाश या दोन मातांना उजळ करतो, तो शुद्ध आहे. त्याचे वाहणारे केस एकत्र धावतात, मधाचे प्रवाह दिवसेंदिवस वाढतात.
परि सोम प्र धन्वा स्वस्तये नृभिः पुनानो अभि वासयाशिरम् । ये ते मदा आहनसो विहायसस्तेभिरिन्द्रं चोदय दातवे मघम्
हे सोमया, कलशाभोवती कल्याणासाठी वाह, पुरुषांनी शुद्ध केलेला, तुझ्या सुवासाने शिर मुकुट वेढून टाक. तुझ्या वेगवान, आनंददायक शक्तींनी इंद्राला आमच्यासाठी धन देण्यासाठी प्रेरित कर.
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा
स्वर्गाचा आधार असलेला, कुशल रस शुद्ध होतो, तो देवांना व माणसांना स्तुत्य आहे. सोनेरी रंगाचा तो, मुक्त झाल्यावर, घोड्यासारख्या सामर्थ्याने, नद्यांमध्ये आपली शक्ती वाया घालवत नाही.
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः
वीरासारखा तो हातात शस्त्रे घेतो, कीर्ती मिळवण्यासाठी उत्सुक, स्पर्धेत रथवान असतो. इंद्राची शक्ती सांगत, ज्ञानी लोकांनी प्रेरित केलेला, तो द्रव, दाबला गेलेला, विचारवंतांनी हलवला जातो.
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः
हे शुद्ध सोमया, तुझ्या लाटेने, सामर्थ्याने इंद्राच्या निवासात प्रवेश कर. वीजेसारखा, मेघात चमकणारा, पृथ्वी व आकाश आमच्यासाठी ओलसर कर; विचारांनी नेहमीच आम्हाला संपत्ती मिळवून दे.
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः
सर्वांचा राजा, प्रकाश पाहणारा, शुद्ध होतो, त्याने सत्याची प्रेरणा ऋषीच्या इच्छेने निवडली आहे. जो सूर्याच्या तेजाने शुद्ध होतो, तो विचारांचा पिता आहे, आपल्या बुद्धीने अद्वितीय आहे.
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः
मेंढ्यांमध्ये वळवाचा बैल जसा, तसा तू कलशाभोवती गर्जत धावतोस, पाण्याच्या कुशीत बैलासारखा. तू इंद्रासाठी शुद्ध होतोस, अत्यंत आनंददायक, जेणेकरून तुझ्या मदतीने आम्ही युद्धात जिंकू शकू.
एष प्र कोशे मधुमाँ अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टरः । अभीमृतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः
या कलशात मधुर रस गजर करतो, तो इंद्राचा वज्र, तेजस्वींमध्ये सर्वात तेजस्वी. अमृताचा उत्तम दुधाळणारा, तुपासह वाहणारा, बलवान गायीप्रमाणे दूधासाठी धावतात.
स पूर्व्यः पवते यं दिवस्परि श्येनो मथायदिषितस्तिरो रजः । स मध्व आ युवते वेविजान इत्कृशानोरस्तुर्मनसाह बिभ्युषा
तो प्राचीन, शुद्ध होतो, ज्याला गरुडाने आकाशातून आणले, मंथन करणाऱ्याने चालना दिली. तो मधुर, तरुणपणाने येतो, मनाने थरथरतो, कृश, उत्कटतेने दाबला गेलेला.
ते नः पूर्वास उपरास इन्दवो महे वाजाय धन्वन्तु गोमते । ईक्षेण्यासो अह्यो न चारवो ब्रह्मब्रह्म ये जुजुषुर्हविर्हविः
ते प्राचीन व नंतरचे सोमाचे थेंब आमच्यासाठी, मोठ्या बक्षिसासाठी, गायींनी भरलेल्या क्षेत्रात वाहू देत. पाहण्यासारखे, घोड्यांसारखे वेगवान, जे प्रार्थनेत आनंद मानतात, एकाहून एक हवीहवीशी आहुती स्वीकारतात.
अयं नो विद्वान्वनवद्वनुष्यत इन्दुः सत्राचा मनसा पुरुष्टुतः । इनस्य यः सदने गर्भमादधे गवामुरुब्जमभ्यर्षति व्रजम्
हा ज्ञानी थेंब, नेहमी विजयी, आमच्यासाठी शुद्ध होतो, अनेकांच्या मनांनी स्तुत्य. ज्याने अस्तित्वाच्या ठिकाणी गर्भ ठेवला, तो गायींच्या विशाल वाड्यातून ओसंडून वाहतो.