साकं वदन्ति बहवो मनीषिण इन्द्रस्य सोमं जठरे यदादुहुः । यदी मृजन्ति सुगभस्तयो नरः सनीळाभिर्दशभिः काम्यं मधु
एकत्र अनेक ज्ञानी बोलतात, जेव्हा त्यांनी सोम इंद्राच्या पोटात ओतला असतो. जेव्हा पुरुष दहा हातांनी सहजतेने गोड, हव्या असलेल्या मधाचे शुद्धीकरण करतात.
अरममाणो अत्येति गा अभि सूर्यस्य प्रियं दुहितुस्तिरो रवम् । अन्वस्मै जोषमभरद्विनंगृसः सं द्वयीभिः स्वसृभिः क्षेति जामिभिः
तो न थकता गायींमध्ये फिरतो, सूर्यकन्येच्या प्रिय निनादापलीकडे जातो. गायक त्याला कृपा मिळवून देतात, तो ज्ञानी आहे; तो आपल्या दोन बहिणी आणि नातेवाईकांसोबत राहतो.
नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुरृत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते
माणसांनी हालवलेला, दगडांनी दाबलेला, पवित्र कुशावर प्रिय, गायींचा स्वामी, स्वर्गातून आलेला ऋत्विज सोम, शुद्ध विचारांनी तुझ्यासाठी, हे इंद्र, यज्ञ साधतो.
नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं पवते सोम इन्द्र ते । आप्राः क्रतून्समजैरध्वरे मतीर्वेर्न द्रुषच्चम्वोरासदद्धरिः
माणसांच्या हातांनी प्रेरित, गाळणीतून दाबलेला सोम तुझ्यासाठी, हे इंद्र, योग्य क्रमाने शुद्ध होतो. तो शक्ती आणि विचार यज्ञात भरतो; पिवळसर रंगाचा, पवित्र कुशावर बसून, शत्रू दूर करतो.
अंशुं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितं कविं कवयोऽपसो मनीषिणः । समी गावो मतयो यन्ति संयत ऋतस्य योना सदने पुनर्भुवः
ज्ञानी लोक न थकणारा, गडगडणारा सोम, ऋषी, आपल्या कौशल्याने काढतात. गायी आणि विचार एकत्र येतात, सत्याच्या गर्भात, पवित्र स्थानी परततात.
नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवोऽपामूर्मौ सिन्धुष्वन्तरुक्षितः । इन्द्रस्य वज्रो वृषभो विभूवसुः सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः
पृथ्वीच्या नाभीवर, महान आकाशाच्या आधारावर, पाण्यात, समुद्रात तो स्थिर आहे. इंद्राचा वज्र, बैल, सर्वत्र प्रकाशणारा सोम, हृदयात सुंदर आनंदासारखा शुद्ध होतो.
स तू पवस्व परि पार्थिवं रज स्तोत्रे शिक्षन्नाधून्वते च सुक्रतो । मा नो निर्भाग्वसुनः सादनस्पृशो रयिं पिशङ्गं बहुलं वसीमहि
म्हणून तू स्वतःला शुद्ध कर, पृथ्वीचे क्षेत्र व्याप, स्तुती मिळव, हे कुशल एक, जो तुला हालवतो त्याच्यासाठी. जे वाटा न मिळवणारे, आसनाला स्पर्श करणारे आहेत, त्यांनी आपल्याला संपत्तीपासून वंचित करू नये—आपण भरपूर, पिवळसर संपत्ती मिळवू.
आ तू न इन्दो शतदात्वश्व्यं सहस्रदातु पशुमद्धिरण्यवत् । उप मास्व बृहती रेवतीरिषोऽधि स्तोत्रस्य पवमान नो गहि
हे इंद्रा, आमच्याकडे शंभर घोड्यांची, हजार जनावरांची, सोन्याची आणि संपत्तीची भरभरून देणगी घेऊन ये. हे तेजस्वी आणि बलवान, मोठ्या ऐश्वर्यासह आमच्या स्तोत्राजवळ ये आणि आमच्या स्तुतिवर स्थान घे.
स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन्
माळ घातलेल्या त्या थेंबातून, दाबल्यावर, सत्याच्या गर्भातून, नाभीतून आवाज उमटतात. असुराने सुरुवातीला तीन शिरं निर्माण केली; सत्याच्या पात्रांनी, कुशलतेने ते भरले आहेत.
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन्
योग्य मार्गाने चालणारे बलाढ्य जन हलले; नदीच्या लाटा दूरवर पसरल्या, ऋषी वाहू लागला. मधुर धारांनी ते स्तोत्र निर्माण करतात आणि इंद्राचा प्रिय रूप वाढवतात.
पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम्
पवित्र पात्रांनी ते वाणीला वेढा घालतात; त्यांच्या पित्यांचा प्राचीन देव व्रताचे रक्षण करतो. वरुणाने मोठा समुद्र दूर ठेवला आहे; ज्ञानी लोक सुरुवातीच्या आधाराचा शोध घेतात.
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः
हजार धारांनी ते जणू स्वर्गात गूंजतात; त्यांची जीभ मधुर आहे, ते एकत्रितपणे चालतात. त्याच्या किरणांना थांबा नसतो, ते नेहमी सक्रिय असतात; प्रत्येक पावलावर बांधणारे सीमारेषा आहेत.
* पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि
जे वडील-मातेपेक्षा वर गूंजतात, ऋचांनी तेजस्वी होतात, अधर्मी लोकांना जाळतात, ते मायेमुळे इंद्राचे शत्रू दूर करतात; ते काळी त्वचा पृथ्वी आणि आकाशातून दूर करतात.
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः
जे प्राचीन प्रमाणातून गूंजतात, स्तोत्राच्या यंत्राने, ते उत्सुकतेचे विचार आहेत. बहिरे आणि मूक बोलत नाहीत; दुष्कृत्य करणारे सत्याच्या मार्गावर जात नाहीत.
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुह स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः
हजार धारांनी, पवित्र पात्रातून पसरून, कवींनी वाणी शुद्ध केली, बुद्धिमान मनाने. हेच रुद्र आहेत, शक्तिमान, अजखड, किरणांसारखे, स्वतःला शुद्ध करणारे, लोकांना स्पष्ट दिसणारे.
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान्
सत्याचा रक्षक, ज्याला कोणी इजा करू शकत नाही, शुभकर्मी, त्याने हृदयात तीन पवित्र पात्रे ठेवली आहेत. जाणणारा तो सर्व जग पाहतो; तो अयोग्यांना ठार करतो आणि अधर्मींचा नाश करतो.
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः
सत्याचा धागा पवित्र पात्रातून ओढला आहे; जीभेच्या टोकावर, वरुणाच्या मायेमुळे. ज्ञानी लोक ते ओळखतात, ते इच्छितात; तिथे कर्ता पुढे पाऊल टाकतो, त्याला कोणी हरवू शकत नाही.
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः
तो बालक जन्मला, त्याने जंगलासाठी चाक तयार केले; तेजस्वी, विजयी तो जिंकण्याचा प्रयत्न करतो. तो आकाशाच्या बीजाशी एकत्र होतो, दूधाने पोसला जातो; आम्ही त्याची कृपा, त्याचे मोठे आश्रय आणि रक्षण मागतो.
दिवो य स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः
आकाशाचा आधार, स्तंभ पसरला आहे; पूर्ण थेंब सर्वत्र फिरतो. महान कवींनी विशाल पृथ्वी आणि आकाश जुळवले, त्यांना एकत्र धरले, समत्वात ठेवले.
महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेरृतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिरृग्मियः
महान प्रवाह, कुशलतेने घडवलेला, हा सोमाचा मध आहे; गायींचे कुरण, अदितीचे सत्य, हे शोधले जाते. तो पावसाचा स्वामी आहे, तेजस्वी, वृषभांचा नेता, स्तुत्य मार्गदर्शक, गर्जणारा.
आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः
आकाशातून दूध आणि तूप मिळते; सत्याच्या नाभीत अमृत जन्मते. उदार लोक, एकत्रितपणे, त्याच्यात आनंद मानतात; हितचिंतक पुरुष त्याचे स्तवन करतात.
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे
गरजणारा थेंब लाटेसोबत एकत्र होतो; देव मानवांसाठी त्वचेचे पोषण करतो. तो अदितीच्या गर्भात बीज ठेवतो, ज्यामुळे आपल्याला संतती आणि वंश प्राप्त होतो.
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः
हजार धारांनी, ते एकत्रितपणे चालतात; तिसऱ्या प्रदेशात त्या फलदायी होऊ देत. चार नाभी आकाशात ठेवलेल्या आहेत, त्या हविर्दाने, अमृत, तूप वाहून नेतात.
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम्
तो जेव्हा इच्छितो, तेव्हा पांढरे रूप करतो; सोम, उदार असुर, पृथ्वी जाणतो. विचाराने तो शाखांशी एकत्र होतो, समत्वाने स्तुती करतो; त्याने स्वर्गाचे बंधन पाहिले, तेजस्वी आहे.
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम्
मग पांढरे पात्र, गायींच्या चिन्हांनी युक्त, दाबले जाते; वेगवान, विजयी तो पुढे सरकतो. भक्त मनाने त्याला प्रवृत्त करतात, कक्षीवानसाठी, शंभर गायींच्या संपत्तीकरिता.
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये
पाण्यांनी शुद्ध केलेल्या सोमरसाचा प्रवाह, अडथळ्यांशिवाय गाळणीतून वाहतो आहे. कवींनी स्वच्छ केलेला, अत्यंत आनंददायक असा हा रस, इंद्रासाठी प्यायला गोड होऊ दे, हे शुद्ध सोमया.
अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते । आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः
तो प्रिय, कुशलतेने तयार झालेला, विविध नावांनी ओळखला जाणारा, महान शक्तीने वाढतो. दूरदृष्टी असलेला तो, तेजस्वी सूर्याच्या उंच रथावर सर्व दिशांना फिरत चढतो.
ऋतस्य जिह्वा पवते मधु प्रियं वक्ता पतिर्धियो अस्या अदाभ्यः । दधाति पुत्रः पित्रोरपीच्यं नाम तृतीयमधि रोचने दिवः
सत्याची जीभ म्हणजे मधुर व प्रिय वाणी, ती शुद्ध होते; तो विचारांचा अभेद्य स्वामी आहे. पुत्र आपल्या आईवडिलांचे योग्य असे तिसरे नाव स्वर्गातील तेजस्वी स्थळी ठेवतो.
अव द्युतानः कलशाँ अचिक्रदन्नृभिर्येमानः कोश आ हिरण्यये । अभीमृतस्य दोहना अनूषताधि त्रिपृष्ठ उषसो वि राजति
चमकणारी पात्रे खाली वाजत आहेत, पुरुषांच्या मार्गदर्शनाखाली, सोन्याच्या भांड्यात फिरतात. अमृताच्या दुधाळणाऱ्या गायी जवळ आल्या आहेत; तीन पाठी असलेल्या उषेवर ती उजळते.
अद्रिभिः सुतो मतिभिश्चनोहितः प्ररोचयन्रोदसी मातरा शुचिः । रोमाण्यव्या समया वि धावति मधोर्धारा पिन्वमाना दिवेदिवे
दगडांनी दाबलेला, विचारांनी शुद्ध केलेला, तो कुशलतेने तयार झालेला, पृथ्वी व आकाश या दोन मातांना उजळ करतो, तो शुद्ध आहे. त्याचे वाहणारे केस एकत्र धावतात, मधाचे प्रवाह दिवसेंदिवस वाढतात.