तिस्रो वाचः प्र वद ज्योतिरग्रा या एतद्दुह्रे मधुदोघमूधः । स वत्सं कृण्वन्गर्भमोषधीनां सद्यो जातो वृषभो रोरवीति
तीन तेजस्वी वाणी बोल, ज्या या मधुर दुधाचं स्तन्य काढतात. त्या वाणी वासरू निर्माण करतात, वनस्पतींच्या गर्भाला जन्म देतात; जन्मताच तो वृषभ मोठ्यानं हंबरतो.
यो वर्धन ओषधीनां यो अपां यो विश्वस्य जगतो देव ईशे । स त्रिधातु शरणं शर्म यंसत्त्रिवर्तु ज्योतिः स्वभिष्ट्यस्मे
जो वनस्पतींचा, पाण्याचा आणि सगळ्या जगाचा पोशिंदा देव आहे, तो तीन प्रकारे आश्रय आणि रक्षण देतो, तीन प्रकारचं तेज देतो, आणि स्वतःच्या औषधीने आपल्याला आरोग्य देतो.
स्तरीरु त्वद्भवति सूत उ त्वद्यथावशं तन्वं चक्र एषः । पितुः पयः प्रति गृभ्णाति माता तेन पिता वर्धते तेन पुत्रः
तुझ्या बळावर सारथी बळवान होतो; तुझ्या इच्छेनुसार रथ पुढे जातो. आई वडिलांचे दूध घेते, त्याच्यामुळे वडील वाढतात, आणि त्याच्यामुळे मुलगा वाढतो.
यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुस्तिस्रो द्यावस्त्रेधा सस्रुरापः । त्रयः कोशास उपसेचनासो मध्व श्चोतन्त्यभितो विरप्शम्
ज्याच्यात सर्व जग राहते, जिथे तीन आकाशे आणि तिप्पट पाणी वाहते, तिथे तीन पात्रे मधासारखे रस सर्वत्र ओततात आणि तेजस्वी देवतेभोवती मध झरतं.
इदं वचः पर्जन्याय स्वराजे हृदो अस्त्वन्तरं तज्जुजोषत् । मयोभुवो वृष्टयः सन्त्वस्मे सुपिप्पला ओषधीर्देवगोपाः
हे वचन सूर्याचे स्वामी पर्जन्य यांना आवडो, ते त्यांच्या हृदयात राहो. पाऊस आपल्याला आनंद देओ, देवांनी राखलेल्या गोड औषधी वनस्पती आपल्यासाठी फुलो.
स रेतोधा वृषभः शश्वतीनां तस्मिन्नात्मा जगतस्तस्थुषश्च । तन्म ऋतं पातु शतशारदाय यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
तो बीजधारी वृषभ सर्व सृष्टीत शाश्वत आहे; त्याच्यात सगळ्या जड-चेतनांचा आत्मा आहे. ते सत्य आपल्याला शंभर शरदांचे रक्षण करो; तुम्ही नेहमीच आमचे कल्याण राखा.
पर्जन्याय प्र गायत दिवस्पुत्राय मीळ्हुषे । स नो यवसमिच्छतु
पर्जन्य, दिव्यपुत्र, दानशूर याचे गुणगान करा. तो आपल्याला भरपूर जव देओ.
यो गर्भमोषधीनां गवां कृणोत्यर्वताम् । पर्जन्यः पुरुषीणाम्
जो औषधी, गायी आणि घोड्यांचे बीज निर्माण करतो, तो पर्जन्य पुरुषांचा जनक आहे.
तस्मा इदास्ये हविर्जुहोता मधुमत्तमम् । इळां नः संयतं करत्
त्याला गोडात गोड हविर्दान अर्पण करा; तो आपल्याला पोषक अन्न देओ.
संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः
एक वर्ष ब्राह्मण व्रत पाळून शांत होते; आता पर्जन्याच्या प्रेरणेने बेडूक बोलू लागले.
दिव्या आपो अभि यदेनमायन्दृतिं न शुष्कं सरसी शयानम् । गवामह न मायुर्वत्सिनीनां मण्डूकानां वग्नुरत्रा समेति
स्वर्गीय पाऊस जेव्हा कोरड्या सरोवरावर पडतो, तेव्हा वासरांसह गायी जशी एकत्र येतात, तसे बेडूक एकत्र होतात.
यदीमेनाँ उशतो अभ्यवर्षीत्तृष्यावतः प्रावृष्यागतायाम् । अख्खलीकृत्या पितरं न पुत्रो अन्यो अन्यमुप वदन्तमेति
पाऊस पडल्यावर, तहानलेले आणि पावसाची वाट पाहणारे, जसे मुलगा वडिलांना हाक मारतो, तसे एकमेकांना बोलावतात.
अन्यो अन्यमनु गृभ्णात्येनोरपां प्रसर्गे यदमन्दिषाताम् । मण्डूको यदभिवृष्टः कनिष्कन्पृश्निः सम्पृङ्क्ते हरितेन वाचम्
पाणी ओसंडून वाहते आणि अजून तृप्ती मिळालेली नसते, तेव्हा एक बेडूक दुसऱ्याला धरतो; पावसात भिजलेला पांढऱ्या ठिपक्याचा बेडूक हिरव्याबरोबर आवाज मिसळतो.
यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः । सर्वं तदेषां समृधेव पर्व यत्सुवाचो वदथनाध्यप्सु
जेव्हा एक बेडूक दुसऱ्याचा आवाज शिकतो, जणू शिष्य गुरूचे अनुकरण करतो, तेव्हा त्यांच्या सर्व बोलण्यात एकसंधता दिसते, कारण ते पाण्यात गोड आवाजात बोलतात.
गोमायुरेको अजमायुरेकः पृश्निरेको हरित एक एषाम् । समानं नाम बिभ्रतो विरूपाः पुरुत्रा वाचं पिपिशुर्वदन्तः
त्यांच्यात एक तपकिरी, एक काळा, एक पांढऱ्या ठिपक्याचा, एक हिरवा आहे; नाव एकच असले तरी, रूप वेगवेगळे, पण सगळीकडे एकत्र बोलतात.
ब्राह्मणासो अतिरात्रे न सोमे सरो न पूर्णमभितो वदन्तः । संवत्सरस्य तदहः परि ष्ठ यन्मण्डूकाः प्रावृषीणं बभूव
सोमयज्ञात ब्राह्मण जसे पूर्ण सरोवराभोवती बोलतात, तसे वर्षभरानंतर त्या दिवशी बेडूक पावसाचे स्वागत करतात.
ब्राह्मणासः सोमिनो वाचमक्रत ब्रह्म कृण्वन्तः परिवत्सरीणम् । अध्वर्यवो घर्मिणः सिष्विदाना आविर्भवन्ति गुह्या न के चित्
ब्राह्मण, सोमपान करणारे, वर्षभर विधी करत बोलतात; यज्ञकर्मी अग्नीने तापलेले, काही उघड दिसतात, काही अदृश्य राहतात.
देवहितिं जुगुपुर्द्वादशस्य ऋतुं नरो न प्र मिनन्त्येते । संवत्सरे प्रावृष्यागतायां तप्ता घर्मा अश्नुवते विसर्गम्
देवाचा नियम त्यांनी जपला, बारावा ऋतू कधीही टाळला नाही; वर्षभरानंतर पावसाळा आला की, तापलेले लोक सुटका अनुभवतात.
गोमायुरदादजमायुरदात्पृश्निरदाद्धरितो नो वसूनि । गवां मण्डूका ददतः शतानि सहस्रसावे प्र तिरन्त आयुः
तपकिरीने दिले, काळ्याने दिले, पांढऱ्या ठिपक्याच्या आणि हिरव्याने आपली संपत्ती दिली; बेडूक गायींसारखे शेकडो-हजारो देतात आणि आपले आयुष्य वाढवतात.
इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः
इंद्रा-सोमा, त्या राक्षसाला जाळा, हाकला, खाली पाडा, अंधार वाढवणाऱ्या बलवानांनो. आमचे ऐका, त्याला दूर करा, मारा, हाकला, गोठवा, अत्रिपुत्रांनो.
इन्द्रासोमा समघशंसमभ्यघं तपुर्ययस्तु चरुरग्निवाँ इव । ब्रह्मद्विषे क्रव्यादे घोरचक्षसे द्वेषो धत्तमनवायं किमीदिने
इंद्रा आणि सोम, जे वाईट बोलतात, भयंकर आहेत, जणू काही जाळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे वागत आहेत, त्यांच्यावर तुमचा रोष दाखवा. जे प्रार्थनेचे शत्रू आहेत, मांसाहारी आहेत, भीषण डोळ्यांचे आहेत, द्वेष करणारे, नीतीहीन आणि कपटी आहेत, त्यांच्यावर तुमचा राग ठेवा.
इन्द्रासोमा दुष्कृतो वव्रे अन्तरनारम्भणे तमसि प्र विध्यतम् । यथा नातः पुनरेकश्चनोदयत्तद्वामस्तु सहसे मन्युमच्छवः
इंद्रा आणि सोम, वाईट कर्म करणाऱ्यांना खोल खड्ड्यात, आधार नसलेल्या अंधारात फेकून द्या. त्यातील एकही पुन्हा वर येऊ नये—तुमचा कोप आणि शक्ती असेच असो.
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवो वधं सं पृथिव्या अघशंसाय तर्हणम् । उत्तक्षतं स्वर्यं पर्वतेभ्यो येन रक्षो वावृधानं निजूर्वथः
इंद्रा आणि सोम, आकाशातील वज्र खाली आणा, पृथ्वीवरील नाशही वाईट बोलणाऱ्यांना शिक्षा म्हणून द्या. पर्वतांवरून दिव्य तेज उचलून त्या द्वेषी राक्षसाचा नाश करा.
इन्द्रासोमा वर्तयतं दिवस्पर्यग्नितप्तेभिर्युवमश्महन्मभिः । तपुर्वधेभिरजरेभिरत्रिणो नि पर्शाने विध्यतं यन्तु निस्वरम्
इंद्रा आणि सोम, आकाशातून दगड खाली आणा, तुमच्या अग्नीने तापलेल्या आणि दगड फोडणाऱ्या शस्त्रांनी. अमर आणि तीक्ष्ण शस्त्रांनी वाईट करणाऱ्यांना ठेचून टाका, ते कायमचे शांत व्हावेत.
इन्द्रासोमा परि वां भूतु विश्वत इयं मतिः कक्ष्याश्वेव वाजिना । यां वां होत्रां परिहिनोमि मेधयेमा ब्रह्माणि नृपतीव जिन्वतम्
इंद्रा आणि सोम, माझी ही प्रार्थना सर्व बाजूंनी तुम्हाला वेढून राहो, जशी शर्यतीतील वेगवान घोडा. मी अर्पण केलेली ही वेदीची भेट, राजासारखी तुम्ही स्वीकारा आणि आम्हाला ज्ञान व फळ द्या.
प्रति स्मरेथां तुजयद्भिरेवैर्हतं द्रुहो रक्षसो भङ्गुरावतः । इन्द्रासोमा दुष्कृते मा सुगं भूद्यो नः कदा चिदभिदासति द्रुहा
तुमच्या विजयी शस्त्रांनी कपटी, राक्षस आणि तोडफोड करणाऱ्यांचा नाश करा, हे लक्षात ठेवा. इंद्रा आणि सोम, वाईट करणाऱ्यांना कधीच सोपी वाट मिळू नये, त्यांनी आम्हाला कधीच त्रास देऊ नये.
यो मा पाकेन मनसा चरन्तमभिचष्टे अनृतेभिर्वचोभिः । आप इव काशिना संगृभीता असन्नस्त्वासत इन्द्र वक्ता
जो मला वाईट मनाने किंवा खोट्या शब्दांनी पाहतो, जणू काही चालत्या पाण्याला जाळीने पकडतो—तो मागे पडो, इंद्रा, त्याला बोलता येऊ नये.
ये पाकशंसं विहरन्त एवैर्ये वा भद्रं दूषयन्ति स्वधाभिः । अहये वा तान्प्रददातु सोम आ वा दधातु निरृतेरुपस्थे
जे वाईट बोलण्यात आनंद मानतात किंवा स्वतःच्या स्वभावाने चांगल्याला बिघडवतात—त्यांना सोमाने सर्पाकडे सोपवावे किंवा ते विनाशाच्या कुशीत जावोत.
यो नो रसं दिप्सति पित्वो अग्ने यो अश्वानां यो गवां यस्तनूनाम् । रिपु स्तेन स्तेयकृद्दभ्रमेतु नि ष हीयतां तन्वा तना च
जो आमच्या रसाला, पेयाला, अग्नी, आमच्या घोड्यांना, गायींना किंवा लोकांना हानी पोहोचवू पाहतो—तो शत्रू असो, चोर असो, त्याचा पूर्ण नाश होवो, त्याचे शरीर आणि वंश संपो.
परः सो अस्तु तन्वा तना च तिस्रः पृथिवीरधो अस्तु विश्वाः । प्रति शुष्यतु यशो अस्य देवा यो नो दिवा दिप्सति यश्च नक्तम्
तो आमच्यापासून शरीराने आणि वंशाने दूर जावो; तो तिन्ही पृथ्वीखाली टाकला जावो; त्याचे यश कोमेजो, देवहो, जो दिवसा किंवा रात्री आम्हाला हानी पोहोचवू पाहतो.