इन्द्राविष्णू दृंहिताः शम्बरस्य नव पुरो नवतिं च श्नथिष्टम् । शतं वर्चिनः सहस्रं च साकं हथो अप्रत्यसुरस्य वीरान्
इंद्रा आणि विष्णू, तुम्ही शंबराच्या नऊ नव्वद किल्ल्यांचा नाश केला. तुम्ही वर्चिनच्या शंभर आणि हजार वीरांना एकत्र ठार केलं, जो कुणालाही थांबवता येत नव्हता.
इयं मनीषा बृहती बृहन्तोरुक्रमा तवसा वर्धयन्ती । ररे वां स्तोमं विदथेषु विष्णो पिन्वतमिषो वृजनेष्विन्द्र
ही मोठी स्तुती, तुमच्या महान पावलांचं गौरव वाढवणारी, तुमच्या सामर्थ्याने वाढते. मी तुझी स्तुती सभांमध्ये करतो, हे विष्णू; माझ्या गाण्यांनी, हे इंद्रा, स्पर्धांमध्ये समृद्धी लाभो.
वषट् ते विष्णवास आ कृणोमि तन्मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्यम् । वर्धन्तु त्वा सुष्टुतयो गिरो मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
हे विष्णू, तुझ्यासाठी मी 'वषट्' म्हणतो; हे विशाल पावलांनी चालणाऱ्या, माझं हे हवन स्वीकार. माझ्या सुंदर स्तुत्या तुला वाढवोत; तुम्ही सर्वजण नेहमी आमचं कल्याण राखा.
नू मर्तो दयते सनिष्यन्यो विष्णव उरुगायाय दाशत् । प्र यः सत्राचा मनसा यजात एतावन्तं नर्यमाविवासात्
आता माणसाने विष्णूच्या विशाल कीर्तीची भक्तीने सेवा करावी. जो स्थिर मनाने आणि यज्ञाने उपासना करतो, अशा माणसाला विष्णू कधीच सोडत नाही.
त्वं विष्णो सुमतिं विश्वजन्यामप्रयुतामेवयावो मतिं दाः । पर्चो यथा नः सुवितस्य भूरेरश्वावतः पुरुश्चन्द्रस्य रायः
हे विष्णू, तू सर्व लोकांना कृपा देतोस, कधीही न संपणारी, नेहमी प्रवाही अशी बुद्धी देतोस. आम्हाला भरपूर भाग्य, घोडे आणि तेजस्वी संपत्ती मिळू दे.
त्रिर्देवः पृथिवीमेष एतां वि चक्रमे शतर्चसं महित्वा । प्र विष्णुरस्तु तवसस्तवीयान्त्वेषं ह्यस्य स्थविरस्य नाम
या विष्णूने, शंभर स्तुत्यांचा, आपल्या महिमेने पृथ्वीवर तीन पावलं टाकली. विष्णू, सर्वात बलवान, पुढे जावो; कारण त्याचं नाव प्राचीन आणि अढळ आहे.
वि चक्रमे पृथिवीमेष एतां क्षेत्राय विष्णुर्मनुषे दशस्यन् । ध्रुवासो अस्य कीरयो जनास उरुक्षितिं सुजनिमा चकार
विष्णूने ही पृथ्वी मानवांसाठी क्षेत्र म्हणून विस्तारली. त्याच्या स्तुत्या अढळ आहेत, त्याचे लोकही स्थिर आहेत; त्याने विशाल आणि भक्कम निवास निर्माण केला.
प्र तत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् । तं त्वा गृणामि तवसमतव्यान्क्षयन्तमस्य रजसः पराके
हे विशाल पावलांनी चालणाऱ्या, आज मी तुझं पावन नाव आणि तुझे कृत्य जाणून गौरवाने सांगतो. मी तुझी स्तुती करतो, हे बलाढ्य, ज्या जंगली प्रदेशात तू वसतोस, त्या क्षेत्राच्या टोकापर्यंत तू उभा आहेस.
किमित्ते विष्णो परिचक्ष्यं भूत्प्र यद्ववक्षे शिपिविष्टो अस्मि । मा वर्पो अस्मदप गूह एतद्यदन्यरूपः समिथे बभूथ
हे विष्णू, तुझ्यापासून काय लपवता येईल, जेव्हा मी, विशाल पावलांनी चालणारा, ते जाहीर केलं आहे? तू तुझं रूप आमच्यापासून लपवू नकोस, जसं की सभेत दुसऱ्या रूपात प्रकट झाला असशील.
वषट् ते विष्णवास आ कृणोमि तन्मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्यम् । वर्धन्तु त्वा सुष्टुतयो गिरो मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
हे विष्णू, तुझ्यासाठी मी 'वषट्' म्हणतो; हे विशाल पावलांनी चालणाऱ्या, माझं हे हवन स्वीकार. माझ्या सुंदर स्तुत्या तुला वाढवोत; तुम्ही सर्वजण नेहमी आमचं कल्याण राखा.
तिस्रो वाचः प्र वद ज्योतिरग्रा या एतद्दुह्रे मधुदोघमूधः । स वत्सं कृण्वन्गर्भमोषधीनां सद्यो जातो वृषभो रोरवीति
तीन तेजस्वी वाणी बोल, ज्या या मधुर दुधाचं स्तन्य काढतात. त्या वाणी वासरू निर्माण करतात, वनस्पतींच्या गर्भाला जन्म देतात; जन्मताच तो वृषभ मोठ्यानं हंबरतो.
यो वर्धन ओषधीनां यो अपां यो विश्वस्य जगतो देव ईशे । स त्रिधातु शरणं शर्म यंसत्त्रिवर्तु ज्योतिः स्वभिष्ट्यस्मे
जो वनस्पतींचा, पाण्याचा आणि सगळ्या जगाचा पोशिंदा देव आहे, तो तीन प्रकारे आश्रय आणि रक्षण देतो, तीन प्रकारचं तेज देतो, आणि स्वतःच्या औषधीने आपल्याला आरोग्य देतो.
स्तरीरु त्वद्भवति सूत उ त्वद्यथावशं तन्वं चक्र एषः । पितुः पयः प्रति गृभ्णाति माता तेन पिता वर्धते तेन पुत्रः
तुझ्या बळावर सारथी बळवान होतो; तुझ्या इच्छेनुसार रथ पुढे जातो. आई वडिलांचे दूध घेते, त्याच्यामुळे वडील वाढतात, आणि त्याच्यामुळे मुलगा वाढतो.
यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुस्तिस्रो द्यावस्त्रेधा सस्रुरापः । त्रयः कोशास उपसेचनासो मध्व श्चोतन्त्यभितो विरप्शम्
ज्याच्यात सर्व जग राहते, जिथे तीन आकाशे आणि तिप्पट पाणी वाहते, तिथे तीन पात्रे मधासारखे रस सर्वत्र ओततात आणि तेजस्वी देवतेभोवती मध झरतं.
इदं वचः पर्जन्याय स्वराजे हृदो अस्त्वन्तरं तज्जुजोषत् । मयोभुवो वृष्टयः सन्त्वस्मे सुपिप्पला ओषधीर्देवगोपाः
हे वचन सूर्याचे स्वामी पर्जन्य यांना आवडो, ते त्यांच्या हृदयात राहो. पाऊस आपल्याला आनंद देओ, देवांनी राखलेल्या गोड औषधी वनस्पती आपल्यासाठी फुलो.
स रेतोधा वृषभः शश्वतीनां तस्मिन्नात्मा जगतस्तस्थुषश्च । तन्म ऋतं पातु शतशारदाय यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
तो बीजधारी वृषभ सर्व सृष्टीत शाश्वत आहे; त्याच्यात सगळ्या जड-चेतनांचा आत्मा आहे. ते सत्य आपल्याला शंभर शरदांचे रक्षण करो; तुम्ही नेहमीच आमचे कल्याण राखा.
पर्जन्याय प्र गायत दिवस्पुत्राय मीळ्हुषे । स नो यवसमिच्छतु
पर्जन्य, दिव्यपुत्र, दानशूर याचे गुणगान करा. तो आपल्याला भरपूर जव देओ.
यो गर्भमोषधीनां गवां कृणोत्यर्वताम् । पर्जन्यः पुरुषीणाम्
जो औषधी, गायी आणि घोड्यांचे बीज निर्माण करतो, तो पर्जन्य पुरुषांचा जनक आहे.
तस्मा इदास्ये हविर्जुहोता मधुमत्तमम् । इळां नः संयतं करत्
त्याला गोडात गोड हविर्दान अर्पण करा; तो आपल्याला पोषक अन्न देओ.
संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः
एक वर्ष ब्राह्मण व्रत पाळून शांत होते; आता पर्जन्याच्या प्रेरणेने बेडूक बोलू लागले.
दिव्या आपो अभि यदेनमायन्दृतिं न शुष्कं सरसी शयानम् । गवामह न मायुर्वत्सिनीनां मण्डूकानां वग्नुरत्रा समेति
स्वर्गीय पाऊस जेव्हा कोरड्या सरोवरावर पडतो, तेव्हा वासरांसह गायी जशी एकत्र येतात, तसे बेडूक एकत्र होतात.
यदीमेनाँ उशतो अभ्यवर्षीत्तृष्यावतः प्रावृष्यागतायाम् । अख्खलीकृत्या पितरं न पुत्रो अन्यो अन्यमुप वदन्तमेति
पाऊस पडल्यावर, तहानलेले आणि पावसाची वाट पाहणारे, जसे मुलगा वडिलांना हाक मारतो, तसे एकमेकांना बोलावतात.
अन्यो अन्यमनु गृभ्णात्येनोरपां प्रसर्गे यदमन्दिषाताम् । मण्डूको यदभिवृष्टः कनिष्कन्पृश्निः सम्पृङ्क्ते हरितेन वाचम्
पाणी ओसंडून वाहते आणि अजून तृप्ती मिळालेली नसते, तेव्हा एक बेडूक दुसऱ्याला धरतो; पावसात भिजलेला पांढऱ्या ठिपक्याचा बेडूक हिरव्याबरोबर आवाज मिसळतो.
यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः । सर्वं तदेषां समृधेव पर्व यत्सुवाचो वदथनाध्यप्सु
जेव्हा एक बेडूक दुसऱ्याचा आवाज शिकतो, जणू शिष्य गुरूचे अनुकरण करतो, तेव्हा त्यांच्या सर्व बोलण्यात एकसंधता दिसते, कारण ते पाण्यात गोड आवाजात बोलतात.
गोमायुरेको अजमायुरेकः पृश्निरेको हरित एक एषाम् । समानं नाम बिभ्रतो विरूपाः पुरुत्रा वाचं पिपिशुर्वदन्तः
त्यांच्यात एक तपकिरी, एक काळा, एक पांढऱ्या ठिपक्याचा, एक हिरवा आहे; नाव एकच असले तरी, रूप वेगवेगळे, पण सगळीकडे एकत्र बोलतात.
ब्राह्मणासो अतिरात्रे न सोमे सरो न पूर्णमभितो वदन्तः । संवत्सरस्य तदहः परि ष्ठ यन्मण्डूकाः प्रावृषीणं बभूव
सोमयज्ञात ब्राह्मण जसे पूर्ण सरोवराभोवती बोलतात, तसे वर्षभरानंतर त्या दिवशी बेडूक पावसाचे स्वागत करतात.
ब्राह्मणासः सोमिनो वाचमक्रत ब्रह्म कृण्वन्तः परिवत्सरीणम् । अध्वर्यवो घर्मिणः सिष्विदाना आविर्भवन्ति गुह्या न के चित्
ब्राह्मण, सोमपान करणारे, वर्षभर विधी करत बोलतात; यज्ञकर्मी अग्नीने तापलेले, काही उघड दिसतात, काही अदृश्य राहतात.
देवहितिं जुगुपुर्द्वादशस्य ऋतुं नरो न प्र मिनन्त्येते । संवत्सरे प्रावृष्यागतायां तप्ता घर्मा अश्नुवते विसर्गम्
देवाचा नियम त्यांनी जपला, बारावा ऋतू कधीही टाळला नाही; वर्षभरानंतर पावसाळा आला की, तापलेले लोक सुटका अनुभवतात.
गोमायुरदादजमायुरदात्पृश्निरदाद्धरितो नो वसूनि । गवां मण्डूका ददतः शतानि सहस्रसावे प्र तिरन्त आयुः
तपकिरीने दिले, काळ्याने दिले, पांढऱ्या ठिपक्याच्या आणि हिरव्याने आपली संपत्ती दिली; बेडूक गायींसारखे शेकडो-हजारो देतात आणि आपले आयुष्य वाढवतात.
इन्द्रासोमा तपतं रक्ष उब्जतं न्यर्पयतं वृषणा तमोवृधः । परा शृणीतमचितो न्योषतं हतं नुदेथां नि शिशीतमत्रिणः
इंद्रा-सोमा, त्या राक्षसाला जाळा, हाकला, खाली पाडा, अंधार वाढवणाऱ्या बलवानांनो. आमचे ऐका, त्याला दूर करा, मारा, हाकला, गोठवा, अत्रिपुत्रांनो.