दण्डा इवेद्गोअजनास आसन्परिच्छिन्ना भरता अर्भकासः । अभवच्च पुरएता वसिष्ठ आदित्तृत्सूनां विशो अप्रथन्त
लोक काठ्या सारखे बांधलेले होते, भरत तरुण व मर्यादित होते. वसिष्ठ त्यांचा मार्गदर्शक झाला आणि त्रित्सूंच्या जमाती सर्वत्र पसरल्या.
त्रयः कृण्वन्ति भुवनेषु रेतस्तिस्रः प्रजा आर्या ज्योतिरग्राः । त्रयो घर्मास उषसं सचन्ते सर्वाँ इत्ताँ अनु विदुर्वसिष्ठाः
तीन जण या जगात बीज निर्माण करतात, तीन आर्य वंश प्रकाशाचे पुढारी आहेत. तीन आहुती उषेच्या वेळी मिळतात, आणि वसिष्ठ सर्व काही पूर्णपणे जाणतात.
सूर्यस्येव वक्षथो ज्योतिरेषां समुद्रस्येव महिमा गभीरः । वातस्येव प्रजवो नान्येन स्तोमो वसिष्ठा अन्वेतवे वः
त्यांचा तेज सूर्याच्या प्रकाशासारखा आहे, त्यांची महती समुद्रासारखी खोल आहे. त्यांची शक्ती वाऱ्याच्या वेगासारखी आहे—वसिष्ठांची स्तुती सोडून दुसरी कोणतीही स्तुती अनुकरणीय नाही.
त इन्निण्यं हृदयस्य प्रकेतैः सहस्रवल्शमभि सं चरन्ति । यमेन ततं परिधिं वयन्तोऽप्सरस उप सेदुर्वसिष्ठाः
हृदयाच्या जाणिवांनी ते हजार प्रवाहांसह एकत्र चालतात. यमाने आखलेल्या सीमेला विणत, वसिष्ठ अप्सरांकडे पोहोचले.
विद्युतो ज्योतिः परि संजिहानं मित्रावरुणा यदपश्यतां त्वा । तत्ते जन्मोतैकं वसिष्ठागस्त्यो यत्त्वा विश आजभार
मित्र आणि वरुण यांनी जेव्हा तुला वीजेसारखा चमकणारा पाहिले, तेव्हा तुझा जन्म झाला; आणि वसिष्ठ ऋषी लोकांनी जन्माला घातला.
उतासि मैत्रावरुणो वसिष्ठोर्वश्या ब्रह्मन्मनसोऽधि जातः । द्रप्सं स्कन्नं ब्रह्मणा दैव्येन विश्वे देवाः पुष्करे त्वाददन्त
तू खरोखर वसिष्ठ आहेस, मित्र-वरुणाचा पुत्र, उर्वशीपासून मनाच्या सामर्थ्याने जन्मलेला. सर्व देवांनी तुला कमळात पडलेल्या दिव्य थेंबासारखा स्वीकारले.
स प्रकेत उभयस्य प्रविद्वान्सहस्रदान उत वा सदानः । यमेन ततं परिधिं वयिष्यन्नप्सरसः परि जज्ञे वसिष्ठः
जो दोन्ही बाजूंनी जाणणारा, सर्व काही समजणारा, हजारो दान करणारा आणि नेहमी उदार, असा वसिष्ठ यमाने आखलेल्या सीमेला ओलांडून अप्सरांमध्ये जन्माला आला.
सत्रे ह जाताविषिता नमोभिः कुम्भे रेतः सिषिचतुः समानम् । ततो ह मान उदियाय मध्यात्ततो जातमृषिमाहुर्वसिष्ठम्
खरंच, सभेमध्ये त्या दोन सामर्थ्यवानांनी एकाच श्रद्धेने बीज कलशात ओतले. त्यातून मी उगवलो, आणि त्या जन्मामुळे मला वसिष्ठ ऋषी म्हणतात.
उक्थभृतं सामभृतं बिभर्ति ग्रावाणं बिभ्रत्प्र वदात्यग्रे । उपैनमाध्वं सुमनस्यमाना आ वो गच्छाति प्रतृदो वसिष्ठः
तो उक्थ आणि साम वाहतो, दगड घेऊन तो सर्वांत आधी बोलतो. तुम्ही आनंदाने त्याच्याकडे या, कारण उदार वसिष्ठ तुमच्याकडे येतो.
प्र शुक्रैतु देवी मनीषा अस्मत्सुतष्टो रथो न वाजी
आपली दिव्य व तेजस्वी बुद्धी आमच्यावर संतुष्ट होऊन, वेगवान रथासारखी पुढे जावो.
विदुः पृथिव्या दिवो जनित्रं शृण्वन्त्यापो अध क्षरन्तीः
ते पृथ्वी व आकाशाचा उगम जाणतात; वाहणाऱ्या पाण्याही त्यांचे ऐकतात.
आपश्चिदस्मै पिन्वन्त पृथ्वीर्वृत्रेषु शूरा मंसन्त उग्राः
त्याच्यासाठी पाण्याही वाढतात; युद्धात पराक्रमी, कठोर वीर पृथ्वी मिळवण्याची इच्छा करतात.
आ धूर्ष्वस्मै दधाताश्वानिन्द्रो न वज्री हिरण्यबाहुः
त्याच्यासाठी घोडे जुळवा, जसे वज्रधारी, सुवर्णबाहू इंद्र करतो.
अभि प्र स्थाताहेव यज्ञं यातेव पत्मन्त्मना हिनोत
तो यज्ञासाठी पुढे जावो, जसा प्रवासाला निघतो किंवा पत्नी पतीकडे जाते; आपल्या सामर्थ्याने त्याला बळ द्या.
त्मना समत्सु हिनोत यज्ञं दधात केतुं जनाय वीरम्
आपल्या सामर्थ्याने युद्धात यज्ञाला बळ द्या; लोकांसाठी एखादा वीर, चिन्ह ठेवा.
उदस्य शुष्माद्भानुर्नार्त बिभर्ति भारं पृथिवी न भूम
त्याच्या सामर्थ्यातून त्याचे तेज प्रकट होते; तो पृथ्वी जसे भार पेलते तसे सर्वांचे ओझे उचलतो.
ह्वयामि देवाँ अयातुरग्ने साधन्नृतेन धियं दधामि
हे अग्निदेव, मी देवांना बोलावतो आहे—ते येवोत. मी धर्माने कृत्ये पूर्ण केली आहेत, आणि माझा विचार मी अर्पण करतो.
अभि वो देवीं धियं दधिध्वं प्र वो देवत्रा वाचं कृणुध्वम्
तुमचे मन देवीकडे वळवा; येथे देवांसाठी तुमचा आवाज उंच करा.
आ चष्ट आसां पाथो नदीनां वरुण उग्रः सहस्रचक्षाः
या नद्यांचे प्रवाह तेजस्वी, हजार डोळ्यांचा वरुण पाहतो आहे.
राजा राष्ट्रानां पेशो नदीनामनुत्तमस्मै क्षत्रं विश्वायु
तोच लोकांचा राजा, नद्यांचा अलंकार, त्याच्याकडे सर्वश्रेष्ठ सत्ता आहे, जी सर्वत्र व्यापलेली आहे.
अविष्टो अस्मान्विश्वासु विक्ष्वद्युं कृणोत शंसं निनित्सोः
तो आम्हा सर्व जमातींमध्ये आम्हाला सुरक्षित ठेवो; आणि ज्या स्तुतीस पात्र आहे, तो आमची कीर्ती सर्वत्र पसरवो.
व्येतु दिद्युद्द्विषामशेवा युयोत विष्वग्रपस्तनूनाम्
शत्रूंची वीज दूर जावो; आमच्या शरीरावरचे सर्व संकटे दूर होवोत.
अवीन्नो अग्निर्हव्यान्नमोभिः प्रेष्ठो अस्मा अधायि स्तोमः
अग्निने आमच्या भक्तिपूर्वक अर्पण केलेल्या वस्तू स्वीकारल्या आहेत; आमची स्तुती त्याच्यासमोर सर्वात प्रिय ठेवली आहे.
सजूर्देवेभिरपां नपातं सखायं कृध्वं शिवो नो अस्तु
देवतांसह, पाण्याचा पुत्र आमचा मित्र होवो; तो आमच्यावर कृपा करो.
अब्जामुक्थैरहिं गृणीषे बुध्ने नदीनां रजस्सु षीदन्
कमळासारख्या तोंडांनी मी नद्यांच्या तळाशी असलेल्या नागाचे गुणगान करतो, जो त्या प्रदेशात निवास करतो.
मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धान्मा यज्ञो अस्य स्रिधदृतायोः
सागरातील नाग आम्हाला इजा करू नये; त्याचा यज्ञ, दोन्ही धर्मपालकांच्या दोषांमुळे, विफल होऊ नये.
उत न एषु नृषु श्रवो धुः प्र राये यन्तु शर्धन्तो अर्यः
या लोकांमध्ये आमची कीर्ती वाढो; श्रेष्ठ पुरुष प्रयत्नपूर्वक संपत्ती मिळवण्यासाठी पुढे जावोत.
तपन्ति शत्रुं स्वर्ण भूमा महासेनासो अमेभिरेषाम्
ते तेजस्वी, विशाल, बलवान सैन्यांनी शत्रूंना त्यांच्या शस्त्रांनी जाळतात.
आ यन्नः पत्नीर्गमन्त्यच्छा त्वष्टा सुपाणिर्दधातु वीरान्
आमच्या पत्नी आमच्याकडे आल्यावर, सुंदर हातांचा त्वष्टृ आम्हाला पुत्र देवो.
प्रति न स्तोमं त्वष्टा जुषेत स्यादस्मे अरमतिर्वसूयुः
त्वष्टृ आमची स्तुती स्वीकारो; प्रेमळ, संपत्तीची इच्छा असणाऱ्याची कृपा आमच्यावर असो.