मन्त्रमखर्वं सुधितं सुपेशसं दधात यज्ञियेष्वा । पूर्वीश्चन प्रसितयस्तरन्ति तं य इन्द्रे कर्मणा भुवत्
यज्ञात अखंड, सुंदर आणि नीट बांधलेले स्तोत्र अर्पण करा. इंद्राच्या कृतीने ज्याला मदत मिळते, त्याला पूर्वी गेलेलेही मागे टाकतात.
कस्तमिन्द्र त्वावसुमा मर्त्यो दधर्षति । श्रद्धा इत्ते मघवन्पार्ये दिवि वाजी वाजं सिषासति
इंद्रा, संपत्तीने बलवान असलेल्या तुला कोण जिंकू शकतो? श्रद्धेने, हे उदार देणाऱ्या, योद्धा दूरच्या स्वर्गात विजय मिळवू पाहतो.
मघोनः स्म वृत्रहत्येषु चोदय ये ददति प्रिया वसु । तव प्रणीती हर्यश्व सूरिभिर्विश्वा तरेम दुरिता
वृत्राचा नाश करताना जे उदार दाते आहेत त्यांना प्रेरणा दे. तुझ्या मार्गदर्शनाने, हे इंद्र, आम्ही ज्ञानी लोकांसह सर्व संकटे पार करू.
तवेदिन्द्रावमं वसु त्वं पुष्यसि मध्यमम् । सत्रा विश्वस्य परमस्य राजसि नकिष्ट्वा गोषु वृण्वते
इंद्रा, तुझे धन तळापासून मध्यापर्यंत वाढते आणि तू सर्वश्रेष्ठावर राज्य करतोस. कुणीही तुला गायींना अडवत नाही.
त्वं विश्वस्य धनदा असि श्रुतो य ईं भवन्त्याजयः । तवायं विश्वः पुरुहूत पार्थिवोऽवस्युर्नाम भिक्षते
तू सर्व संपत्ती देणारा म्हणून प्रसिद्ध आहेस, विजयी लोक तुझ्याकडे येतात. हे इंद्र, सर्व मानवजाती तुझ्याकडे मदतीसाठी येते.
यदिन्द्र यावतस्त्वमेतावदहमीशीय । स्तोतारमिद्दिधिषेय रदावसो न पापत्वाय रासीय
इंद्रा, जितके तुझ्याकडे आहे तितकेच मला मिळू दे. मी तुझा स्तोत्रकर्ता तुझ्या कृपेची इच्छा करतो. तुझे दान वाईट लोकांना देऊ नकोस.
शिक्षेयमिन्महयते दिवेदिवे राय आ कुहचिद्विदे । नहि त्वदन्यन्मघवन्न आप्यं वस्यो अस्ति पिता चन
हे उदार देणाऱ्या, मी रोज शिकेन की संपत्ती कुठे मिळते. कारण तुझ्याशिवाय दुसरा कुणीही संपत्ती देणारा नाही, अगदी वडीलही नाहीत.
तरणिरित्सिषासति वाजं पुरंध्या युजा । आ व इन्द्रं पुरुहूतं नमे गिरा नेमिं तष्टेव सुद्र्वम्
जो वेगवान आहे तो पुरंधीच्या मदतीने विजय मिळवू पाहतो. मी माझ्या स्तोत्राने, जणू सुंदर चाक घडवतो तसे, पुन्हा पुन्हा पुकारल्या जाणाऱ्या इंद्राला वंदन करतो.
न दुष्टुती मर्त्यो विन्दते वसु न स्रेधन्तं रयिर्नशत् । सुशक्तिरिन्मघवन्तुभ्यं मावते देष्णं यत्पार्ये दिवि
वाईट स्तुती करणाऱ्याला धन मिळत नाही, आळशी माणसाला संपत्ती मिळत नाही. सामर्थ्यवान आणि उदार देणारा आम्हाला सर्वोच्च स्वर्गात योग्य असे दान देवो.
अभि त्वा शूर नोनुमो ऽदुग्धा इव धेनवः । ईशानम् अस्य जगतः स्वर्दृशम् ईशानम् इन्द्र तस्थुषः
हे वीर इंद्रा, आम्ही तुझ्याकडे तशाच भक्तीने येतो जशी दूध न दिलेल्या गायी आपल्या मालकाकडे जातात. हे सूर्यलोक पाहणाऱ्या, हालचाल करणाऱ्या आणि स्थिर जगाचा स्वामी असलेल्या इंद्रा, आम्ही तुझी प्रार्थना करतो.
न त्वावाꣳ अन्यो दिव्यो न पार्थिवो न जातो न जनिष्यते । अश्वायन्तो मघवन्न् इन्द्र वाजिनो गव्यन्तस् त्वा हवामहे
हे उदार इंद्रा, तुझ्यासारखा दुसरा कोणीही नाही—ना स्वर्गातील, ना पृथ्वीवरील, ना जन्मलेला, ना जन्मणार. आम्ही तुझीच आळवणी करतो, घोडे, बल आणि गायी मिळाव्यात म्हणून.
अभी षतस् तद् आ भरेन्द्र ज्यायः कनीयसः । पुरूवसुर् हि मघवन् सनाद् असि भरे-भरे च हव्यः
हे इंद्रा, मोठ्याचा पराक्रम लहानावर आणून दे. कारण, हे दानशूरा, तू पूर्वीपासूनच अनेकांचा उपकारकर्ता आहेस आणि प्रत्येक लढाईत आळवण्यास योग्य आहेस.
परा णुदस्व मघवन्न् अमित्रान् सुवेदा नो वसू कृधि । अस्माकम् बोध्य् अविता महाधने भवा वृधः सखीनाम्
हे दानशूर इंद्रा, आमचे शत्रू दूर कर. आम्हाला खरी संपत्ती दे. मोठ्या धनसंपत्तीत आमचा रक्षक हो आणि आमच्या मित्रांचा आधार हो.
इन्द्र क्रतुꣳ न आ भर पिता पुत्रेभ्यो यथा । शिक्षा णो अस्मिन् पुरुहूत यामनि जीवा ज्योतिर् अशीमहि
इंद्रा, जसा वडील आपल्या मुलांना धैर्य देतात, तसं आम्हाला ठामपणा दे. अनेकदा पुकारल्या गेलेल्या देवा, आम्हाला या मार्गावर योग्य शिकवण दे, जेणेकरून आम्ही जिवंत प्रकाश मिळवू शकू.
मा नो अज्ञाता वृजना दुराध्यो३ माशिवासो अव क्रमुः । त्वया वयम् प्रवतः शश्वतीर् अपो ऽति शूर तरामसि
कोणताही अनोळखी किंवा शत्रू आमच्यावर जिंकू नये, वाईटपणा आमच्यात राहू नये. तुझ्या सोबत, वीर देवा, आम्ही नेहमी खोल पाणी सहज पार करू शकतो.
श्वित्यञ्चो मा दक्षिणतस्कपर्दा धियंजिन्वासो अभि हि प्रमन्दुः । उत्तिष्ठन्वोचे परि बर्हिषो नॄन्न मे दूरादवितवे वसिष्ठाः
पांढऱ्या टोकांची, उजव्या बाजूने वेणी घातलेली, बुद्धी जागवणारी वसिष्ठ मंडळी आनंद देण्यासाठी आली आहेत. मी उठून, यज्ञाच्या कुशावरून सर्वांना सांगतो—हे वसिष्ठांनो, दूरवरून माझे रक्षण करा.
दूरादिन्द्रमनयन्ना सुतेन तिरो वैशन्तमति पान्तमुग्रम् । पाशद्युम्नस्य वायतस्य सोमात्सुतादिन्द्रोऽवृणीता वसिष्ठान्
दूरवरून त्यांनी इंद्राला सोमरसाने आणले, शत्रूंना मागे टाकून, त्या कठोर रक्षकापासून वाचवत. पशद्युम्नाच्या वंशातील सोमापासून इंद्राने वसिष्ठांना निवडले.
एवेन्नु कं सिन्धुमेभिस्ततारेवेन्नु कं भेदमेभिर्जघान । एवेन्नु कं दाशराज्ञे सुदासं प्रावदिन्द्रो ब्रह्मणा वो वसिष्ठाः
त्यांच्यामुळेच त्याने नदी ओलांडली, त्यांच्यामुळेच अडथळा दूर केला. त्यांच्यामुळेच दिवोदासपुत्र सुदासासाठी, इंद्राने तुमच्या प्रार्थनेने, हे वसिष्ठांनो, पुढे वाटचाल केली.
जुष्टी नरो ब्रह्मणा वः पितॄणामक्षमव्ययं न किला रिषाथ । यच्छक्वरीषु बृहता रवेणेन्द्रे शुष्ममदधाता वसिष्ठाः
हे पुरुषांनो, तुम्ही आपल्या पितरांच्या अमर व अचूक सामर्थ्याचा वारसा मंत्रांच्या सहाय्याने मिळवला आहे. तुम्ही कधीही चुकीचे वागत नाही, कारण मोठ्या स्तोत्रांमध्ये इंद्राने वसिष्ठांना प्रचंड बळ दिले.
उद्द्यामिवेत्तृष्णजो नाथितासोऽदीधयुर्दाशराज्ञे वृतासः । वसिष्ठस्य स्तुवत इन्द्रो अश्रोदुरुं तृत्सुभ्यो अकृणोदु लोकम्
पाण्यासाठी तहानलेल्या माणसांसारखे ते निवडलेले वीर दशराजांच्या राजासाठी उजळून निघाले. वसिष्ठाच्या स्तुतीकडे इंद्राने लक्ष दिले आणि त्रित्सूंना मोठी जागा मिळवून दिली.
दण्डा इवेद्गोअजनास आसन्परिच्छिन्ना भरता अर्भकासः । अभवच्च पुरएता वसिष्ठ आदित्तृत्सूनां विशो अप्रथन्त
लोक काठ्या सारखे बांधलेले होते, भरत तरुण व मर्यादित होते. वसिष्ठ त्यांचा मार्गदर्शक झाला आणि त्रित्सूंच्या जमाती सर्वत्र पसरल्या.
त्रयः कृण्वन्ति भुवनेषु रेतस्तिस्रः प्रजा आर्या ज्योतिरग्राः । त्रयो घर्मास उषसं सचन्ते सर्वाँ इत्ताँ अनु विदुर्वसिष्ठाः
तीन जण या जगात बीज निर्माण करतात, तीन आर्य वंश प्रकाशाचे पुढारी आहेत. तीन आहुती उषेच्या वेळी मिळतात, आणि वसिष्ठ सर्व काही पूर्णपणे जाणतात.
सूर्यस्येव वक्षथो ज्योतिरेषां समुद्रस्येव महिमा गभीरः । वातस्येव प्रजवो नान्येन स्तोमो वसिष्ठा अन्वेतवे वः
त्यांचा तेज सूर्याच्या प्रकाशासारखा आहे, त्यांची महती समुद्रासारखी खोल आहे. त्यांची शक्ती वाऱ्याच्या वेगासारखी आहे—वसिष्ठांची स्तुती सोडून दुसरी कोणतीही स्तुती अनुकरणीय नाही.
त इन्निण्यं हृदयस्य प्रकेतैः सहस्रवल्शमभि सं चरन्ति । यमेन ततं परिधिं वयन्तोऽप्सरस उप सेदुर्वसिष्ठाः
हृदयाच्या जाणिवांनी ते हजार प्रवाहांसह एकत्र चालतात. यमाने आखलेल्या सीमेला विणत, वसिष्ठ अप्सरांकडे पोहोचले.
विद्युतो ज्योतिः परि संजिहानं मित्रावरुणा यदपश्यतां त्वा । तत्ते जन्मोतैकं वसिष्ठागस्त्यो यत्त्वा विश आजभार
मित्र आणि वरुण यांनी जेव्हा तुला वीजेसारखा चमकणारा पाहिले, तेव्हा तुझा जन्म झाला; आणि वसिष्ठ ऋषी लोकांनी जन्माला घातला.
उतासि मैत्रावरुणो वसिष्ठोर्वश्या ब्रह्मन्मनसोऽधि जातः । द्रप्सं स्कन्नं ब्रह्मणा दैव्येन विश्वे देवाः पुष्करे त्वाददन्त
तू खरोखर वसिष्ठ आहेस, मित्र-वरुणाचा पुत्र, उर्वशीपासून मनाच्या सामर्थ्याने जन्मलेला. सर्व देवांनी तुला कमळात पडलेल्या दिव्य थेंबासारखा स्वीकारले.
स प्रकेत उभयस्य प्रविद्वान्सहस्रदान उत वा सदानः । यमेन ततं परिधिं वयिष्यन्नप्सरसः परि जज्ञे वसिष्ठः
जो दोन्ही बाजूंनी जाणणारा, सर्व काही समजणारा, हजारो दान करणारा आणि नेहमी उदार, असा वसिष्ठ यमाने आखलेल्या सीमेला ओलांडून अप्सरांमध्ये जन्माला आला.
सत्रे ह जाताविषिता नमोभिः कुम्भे रेतः सिषिचतुः समानम् । ततो ह मान उदियाय मध्यात्ततो जातमृषिमाहुर्वसिष्ठम्
खरंच, सभेमध्ये त्या दोन सामर्थ्यवानांनी एकाच श्रद्धेने बीज कलशात ओतले. त्यातून मी उगवलो, आणि त्या जन्मामुळे मला वसिष्ठ ऋषी म्हणतात.
उक्थभृतं सामभृतं बिभर्ति ग्रावाणं बिभ्रत्प्र वदात्यग्रे । उपैनमाध्वं सुमनस्यमाना आ वो गच्छाति प्रतृदो वसिष्ठः
तो उक्थ आणि साम वाहतो, दगड घेऊन तो सर्वांत आधी बोलतो. तुम्ही आनंदाने त्याच्याकडे या, कारण उदार वसिष्ठ तुमच्याकडे येतो.
प्र शुक्रैतु देवी मनीषा अस्मत्सुतष्टो रथो न वाजी
आपली दिव्य व तेजस्वी बुद्धी आमच्यावर संतुष्ट होऊन, वेगवान रथासारखी पुढे जावो.