न्यक्रतून्ग्रथिनो मृध्रवाचः पणीँरश्रद्धाँ अवृधाँ अयज्ञान् । प्रप्र तान्दस्यूँरग्निर्विवाय पूर्वश्चकारापराँ अयज्यून्
अग्नीने दुर्बल निश्चय असणारे, बढाईखोर, कठोर बोलणारे, श्रद्धाहीन, निष्फळ आणि यज्ञ न करणारे दूर केले. त्याने त्या दस्यूंना हाकलून दिले आणि जुने-नवे यज्ञ न करणारे बाजूला केले.
यो अपाचीने तमसि मदन्तीः प्राचीश्चकार नृतमः शचीभिः । तमीशानं वस्वो अग्निं गृणीषेऽनानतं दमयन्तं पृतन्यून्
जो अंधारात आनंद मानणाऱ्यांना पूर्वेकडे वळवतो, तो वीरश्रीने युक्त आहे. मी त्या संपत्तीच्या अधिपती, अजिंक्य आणि शत्रूंना वश करणाऱ्या अग्नीचे स्तवन करतो.
यो देह्यो अनमयद्वधस्नैर्यो अर्यपत्नीरुषसश्चकार । स निरुध्या नहुषो यह्वो अग्निर्विशश्चक्रे बलिहृतः सहोभिः
त्याने आपल्या सामर्थ्याने शत्रूंना त्यांच्या घरातून हाकलले; आर्यांच्या स्त्रियांना उषेसारखे तेजस्वी केले. तो तरुण आणि बलवान अग्नी, शत्रूंना रोखून जमातींना बळकट करतो.
यस्य शर्मन्नुप विश्वे जनास एवैस्तस्थुः सुमतिं भिक्षमाणाः । वैश्वानरो वरमा रोदस्योराग्निः ससाद पित्रोरुपस्थम्
सर्व लोक त्याच्या आश्रयाला येतात, त्याची कृपा मिळावी म्हणून इच्छितात. वैश्वानर, दोन जगांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अग्नी, आपल्या पालकांच्या कुशीत विराजमान आहे.
आ देवो ददे बुध्न्या वसूनि वैश्वानर उदिता सूर्यस्य । आ समुद्रादवरादा परस्मादाग्निर्ददे दिव आ पृथिव्याः
वैश्वानर देव सूर्य उगवल्यावर खोल समुद्रातील संपत्ती देतो. अग्नीने समुद्रातून, दूरवरून, वरून आणि खाली, आकाश आणि पृथ्वीवरून सर्व काही दिले.
प्र वो देवं चित्सहसानमग्निमश्वं न वाजिनं हिषे नमोभिः । भवा नो दूतो अध्वरस्य विद्वान्त्मना देवेषु विविदे मितद्रुः
मी अग्नीला, बलशाली देवतेला, वेगवान घोड्यासारखा, नम्रतेने पुकारतो. तू आमचा दूत हो, यज्ञ जाणणारा, देवांमध्ये समजून घेणारा, ज्ञानी आणि सत्यनिष्ठ अस.
आ याह्यग्ने पथ्या अनु स्वा मन्द्रो देवानां सख्यं जुषाणः । आ सानु शुष्मैर्नदयन्पृथिव्या जम्भेभिर्विश्वमुशधग्वनानि
अग्ने, योग्य मार्गांनी ये, देवांच्या मैत्रीत आनंद मान, त्यांची मैत्री स्वीकार. तुझ्या सामर्थ्याने, पृथ्वीच्या शिखरावर गर्जना करीत, तुझ्या प्रचंड झटक्यांनी सर्व वनस्पती आणि जीव हलवतोस.
प्राचीनो यज्ञः सुधितं हि बर्हिः प्रीणीते अग्निरीळितो न होता । आ मातरा विश्ववारे हुवानो यतो यविष्ठ जज्ञिषे सुशेवः
यज्ञ पूर्वेकडे तोंड करून बसला आहे, सुंदरपणे मांडलेली कुशांची आसनं आनंद देतात; अग्नी, बोलावल्यावर, होतारासारखा तृप्त होतो. सर्व जगाला व्यापणाऱ्या मातांना हाक मारताना, हे सर्वात लहान, तू शुभत्वाने जन्म घेतोस.
सद्यो अध्वरे रथिरं जनन्त मानुषासो विचेतसो य एषाम् । विशामधायि विश्पतिर्दुरोणेऽग्निर्मन्द्रो मधुवचा ऋतावा
यज्ञात, ज्ञानी पुरुष लगेचच रथ चालवणारा निवडतात, जो त्यांच्यात सर्वात समजूतदार आहे. अग्नी, लोकांचा स्वामी, घरात स्थिरावतो, मधुर वाणी बोलतो, सत्य सांगतो आणि नीतीचे पालन करतो.
असादि वृतो वह्निराजगन्वानग्निर्ब्रह्मा नृषदने विधर्ता । द्यौश्च यं पृथिवी वावृधाते आ यं होता यजति विश्ववारम्
निवडलेली अग्नीची ज्वाळा आपल्या जागी बसली आहे, अग्नी आला आहे; अग्नी, पुरोहित, पुरुषांच्या सभेत आधार देणारा आहे. आकाश आणि पृथ्वी त्याला बळकट करतात, आणि होतार त्याची पूजा करतो, जो सर्वत्र व्यापलेला आहे.
एते द्युम्नेभिर्विश्वमातिरन्त मन्त्रं ये वारं नर्या अतक्षन् । प्र ये विशस्तिरन्त श्रोषमाणा आ ये मे अस्य दीधयन्नृतस्य
हे तेजस्वी, सर्वांना मागे टाकतात; ज्यांनी श्रेष्ठ स्तोत्र तयार केले, ते कुशल पुरुष. जे सतत जागरूक राहून सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ ठरतात, जे माझ्यासाठी सत्याचा ज्वाला प्रज्वलित करतात.
नू त्वामग्न ईमहे वसिष्ठा ईशानं सूनो सहसो वसूनाम् । इषं स्तोतृभ्यो मघवद्भ्य आनड्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
आता, अग्ने, आम्ही वसिष्ठ तुझे आवाहन करतो, तू सामर्थ्याचा स्वामी, शक्तीचा पुत्र, सर्व संपत्तीमध्ये श्रेष्ठ आहेस. स्तुती करणाऱ्यांना, दानशूरांना, अखंड अन्न दे, नेहमी आमचे कल्याण कर.
इन्धे राजा समर्यो नमोभिर्यस्य प्रतीकमाहुतं घृतेन । नरो हव्येभिरीळते सबाध आग्निरग्र उषसामशोचि
राजा, अद्वितीय, भक्तीने प्रज्वलित होतो, ज्याचे मुख तुपाने बोलावले जाते. पुरुष हव्यांनी अग्नीची पूजा करतात; तो उषेच्या वेळी पुढे तेजाने चमकतो.
अयमु ष्य सुमहाँ अवेदि होता मन्द्रो मनुषो यह्वो अग्निः । वि भा अकः ससृजानः पृथिव्यां कृष्णपविरोषधीभिर्ववक्षे
हा महान अग्नी, खरोखर होतार म्हणून ओळखला गेला आहे, तो मनुष्यांमध्ये प्रिय आणि बलवान आहे. तो पृथ्वीवर प्रकाश पसरवतो, काळ्या टोकांच्या वनस्पतींनी सुशोभित होतो.
कया नो अग्ने वि वसः सुवृक्तिं कामु स्वधामृणवः शस्यमानः । कदा भवेम पतयः सुदत्र रायो वन्तारो दुष्टरस्य साधोः
अग्ने, कोणत्या मार्गाने तू आम्हाला उत्तम, भरपूर स्तुती देणार, आमच्या इच्छा पूर्ण करशील, जसे तुझी स्तुती केली जाते? केव्हा आम्ही चांगल्या सल्ल्याचे स्वामी, संपत्ती मिळवणारे, कठीण मार्गावर विजय मिळवू?
प्रप्रायमग्निर्भरतस्य शृण्वे वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भाः । अभि यः पूरुं पृतनासु तस्थौ द्युतानो दैव्यो अतिथिः शुशोच
भरतांच्या अग्नीची कीर्ती सर्वत्र ऐकू येते, जसा सूर्य मोठ्या प्रकाशाने चमकतो. तो युद्धात पूरूच्या बाजूने उभा राहिला, तेजस्वी, दिव्य पाहुण्यासारखा उजळतो.
असन्नित्त्वे आहवनानि भूरि भुवो विश्वेभिः सुमना अनीकैः । स्तुतश्चिदग्ने शृण्विषे गृणानः स्वयं वर्धस्व तन्वं सुजात
तुझ्या आवाहनाच्या वेळी असंख्य हव्ये अर्पण केली जातात, अग्ने, तुझ्या सर्व सुंदर रूपांनी. अग्ने, स्तुती केली तरी तू ऐकतोस, आम्ही गातो, स्वतःच्या सामर्थ्याने वाढत जा, हे उत्तम जन्म घेणारा.
इदं वचः शतसाः संसहस्रमुदग्नये जनिषीष्ट द्विबर्हाः । शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवाति द्युमदमीवचातनं रक्षोहा
हे वचन, शंभरपट, हजारपट, अग्नीकरिता रचले जावे, जो दोन आसनांवर आहे. जे स्तोत्र करणाऱ्यांना आनंद देते, तेच मदतीसाठी असो, तेजस्वी, दुःख दूर करणारे, संकटाचा नाश करणारे असो.
नू त्वामग्न ईमहे वसिष्ठा ईशानं सूनो सहसो वसूनाम् । इषं स्तोतृभ्यो मघवद्भ्य आनड्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
आता, अग्ने, आम्ही वसिष्ठ तुझे आवाहन करतो, तू सामर्थ्याचा स्वामी, शक्तीचा पुत्र, सर्व संपत्तीमध्ये श्रेष्ठ आहेस. स्तुती करणाऱ्यांना, दानशूरांना, अखंड अन्न दे, नेहमी आमचे कल्याण कर.
अबोधि जार उषसामुपस्थाद्धोता मन्द्रः कवितमः पावकः । दधाति केतुमुभयस्य जन्तोर्हव्या देवेषु द्रविणं सुकृत्सु
प्रेमळ होतार उषेच्या कुशीत जागा झाला आहे, तो आनंददायक, अत्यंत बुद्धिमान, शुद्ध आहे. तो दोन्ही प्रकारच्या जीवांसाठी चिन्ह ठेवीतो, देवांना हव्ये, आणि सत्कर्म करणाऱ्यांना संपत्ती पोहोचवतो.
स सुक्रतुर्यो वि दुरः पणीनां पुनानो अर्कं पुरुभोजसं नः । होता मन्द्रो विशां दमूनास्तिरस्तमो ददृशे राम्याणाम्
तो बुद्धिमान, जो कंजुषांच्या किल्ल्यांना भेदतो, स्तोत्र शुद्ध करतो, आपल्याला भरपूर अन्न मिळवून देतो. होतार, आनंददायक, लोकांचा स्वामी, अंधार दूर करतो, तेजस्वी लोकांमध्ये प्रकट होतो.
अमूरः कविरदितिर्विवस्वान्सुसंसन्मित्रो अतिथिः शिवो नः । चित्रभानुरुषसां भात्यग्रेऽपां गर्भः प्रस्व आ विवेश
कधीही न थकणारा, ऋषी, अदिती, तेजस्वी, मित्र, पाहुणा, तो आपल्या साठी मंगल आहे. तेजस्वी प्रकाशाने तो उषांच्या पुढे चमकतो; जलाचा गर्भ विस्तारात प्रवेश करतो.
ईळेन्यो वो मनुषो युगेषु समनगा अशुचज्जातवेदाः । सुसंदृशा भानुना यो विभाति प्रति गावः समिधानं बुधन्त
हे जातवेदास, तू युगानुयुगे माणसांत पूजनीय आहेस, शुद्ध आहेस. सुंदर प्रकाशाने तू चमकतोस; तुझ्या प्रज्वलनाने गायी जागतात.
अग्ने याहि दूत्यं मा रिषण्यो देवाँ अच्छा ब्रह्मकृता गणेन । सरस्वतीं मरुतो अश्विनापो यक्षि देवान्रत्नधेयाय विश्वान्
अग्ने, या कार्यासाठी ये, अपयश नको; स्तोत्र करणाऱ्यांच्या समूहासह देवांकडे जा. सरस्वती, मरुत, अश्विन, आप, सर्व देवांची पूजा कर, सर्व रत्नांसाठी.
त्वामग्ने समिधानो वसिष्ठो जरूथं हन्यक्षि राये पुरंधिम् । पुरुणीथा जातवेदो जरस्व यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
वसिष्ठाने तुझ्या अग्नीच्या प्रज्वलनाने, रक्षण आणि समृद्धी मिळावी म्हणून प्रार्थना केली आहे. हे जातवेद, अनेक अर्पणांनी तू बळकट हो. तुम्ही सर्वजण नेहमी आमचे कल्याण राखा.
उषो न जारः पृथु पाजो अश्रेद्दविद्युतद्दीद्यच्छोशुचानः । वृषा हरिः शुचिरा भाति भासा धियो हिन्वान उशतीरजीगः
हे उषा, प्रियकरासारखी, विशाल तेजाने तू चमकत आहेस, तुझ्या प्रकाशाने सर्वत्र उजळून निघतेस. तेजस्वी, सुवर्णवर्ण, निर्मळ अशी तू, जागृत झालेल्यांना प्रेरणा देऊन, त्यांच्या विचारांना पुढे नेत आहेस.
स्वर्ण वस्तोरुषसामरोचि यज्ञं तन्वाना उशिजो न मन्म । अग्निर्जन्मानि देव आ वि विद्वान्द्रवद्दूतो देवयावा वनिष्ठः
उषेने तेजस्वी लोकांना प्रकट केले आहे; जागृत झालेले, यज्ञ करीत, पुजाऱ्यांसारखे आपले विचार अर्पण करतात. सर्व जन्म जाणणारा अग्नी, दूतासारखा, देवांसाठी उत्सुक, सर्वांत कुशल येथे येतो.
अच्छा गिरो मतयो देवयन्तीरग्निं यन्ति द्रविणं भिक्षमाणाः । सुसंदृशं सुप्रतीकं स्वञ्चं हव्यवाहमरतिं मानुषाणाम्
देवतांना समर्पित स्तोत्रे आणि विचार संपत्तीच्या आशेने अग्नीला पोहोचतात. तो सुंदर दिसणारा, मनोहारी रूपाचा, कृपावान, अर्पण घेणारा आणि माणसांचा आनंद आहे.
इन्द्रं नो अग्ने वसुभिः सजोषा रुद्रं रुद्रेभिरा वहा बृहन्तम् । आदित्येभिरदितिं विश्वजन्यां बृहस्पतिमृक्वभिर्विश्ववारम्
हे अग्नी, वसुंसह इंद्राला आमच्याकडे आण, रुद्रांसह महान रुद्राला आण, आदित्यांसह सर्वांची माता अदितीला आण, ऋचांसह बृहस्पतीला, सर्वांना व्यापणारा, येथे आण.
मन्द्रं होतारमुशिजो यविष्ठमग्निं विश ईळते अध्वरेषु । स हि क्षपावाँ अभवद्रयीणामतन्द्रो दूतो यजथाय देवान्
जागृत झालेले यजमान यज्ञात सर्वांत तरुण, मनोहर होतार अग्नीचे स्तवन करतात. कारण तोच रात्रींचा आणि संपत्तीचा रक्षक, न थकणारा दूत, देवांची पूजा करण्यास योग्य ठरला आहे.