स जायमानः परमे व्योमनि व्रतान्यग्निर्व्रतपा अरक्षत । व्यन्तरिक्षममिमीत सुक्रतुर्वैश्वानरो महिना नाकमस्पृशत्
सर्वात उच्च आकाशात जन्मून, व्रत पाळणाऱ्या अग्नीने नियमांचं रक्षण केलं. शहाण्या विचाराचा वैश्वानर, त्याने आकाशमधील जागा मोजली, आणि आपल्या महानतेने शिखराला स्पर्श केला.
व्यस्तभ्नाद्रोदसी मित्रो अद्भुतोऽन्तर्वावदकृणोज्ज्योतिषा तमः । वि चर्मणीव धिषणे अवर्तयद्वैश्वानरो विश्वमधत्त वृष्ण्यम्
मित्र नावाचा अद्भुत देव, त्याने आकाश आणि पृथ्वी वेगळी केली; आतमध्ये त्याने आपल्या प्रकाशाने अंधार दूर केलं. वैश्वानराने जणू कातड्यासारखी आच्छादनं गुंडाळली, आणि सर्व सामर्थ्य मिळवलं.
अपामुपस्थे महिषा अगृभ्णत विशो राजानमुप तस्थुरृग्मियम् । आ दूतो अग्निमभरद्विवस्वतो वैश्वानरं मातरिश्वा परावतः
पाण्यांच्या कुशीत बलवानांनी लोकांचा राजा पकडला आणि ते ऋचांचा वाहकाजवळ उभे राहिले. मातरिश्वान या दूताने अग्नी, वैश्वानर, याला दूरवरून विवस्वतासाठी आणला.
युगेयुगे विदथ्यं गृणद्भ्योऽग्ने रयिं यशसं धेहि नव्यसीम् । पव्येव राजन्नघशंसमजर नीचा नि वृश्च वनिनं न तेजसा
प्रत्येक काळात, अग्नी, तुला स्तुती करणाऱ्यांना संपत्ती आणि नवे यश दे. शुद्ध करणाऱ्यासारखा, हे राजन, निर्मळ आणि वृद्धिंगत न होणारा, आपल्या तेजाने शत्रूंना झाडे तोडणाऱ्या माणसासारखा खाली पाड.
अस्माकमग्ने मघवत्सु धारयाऽनामि क्षत्रमजरं सुवीर्यम् । वयं जयेम शतिनं सहस्रिणं वैश्वानर वाजमग्ने तवोतिभिः
हे अग्नी, आमच्यासाठी उदार लोकांत अमर्याद सत्ता आणि अखंड वीरता टिकव. तुझ्या मदतीने, हे वैश्वानर, आम्ही शेकडो आणि हजारो मिळकती जिंकू दे.
अदब्धेभिस्तव गोपाभिरिष्टेऽस्माकं पाहि त्रिषधस्थ सूरीन् । रक्षा च नो ददुषां शर्धो अग्ने वैश्वानर प्र च तारी स्तवानः
तुझ्या निष्कलंक रक्षकांसह, हे अग्नी, त्रिसंधी वेदीवर बसलेला, आमच्या संपत्तीचे रक्षण कर. शत्रूंपासून आमचे संरक्षण कर आणि त्यांच्या सैन्याला दूर लोट, हे वैश्वानर; स्तुती केलेल्या तुला त्यांच्यावर विजय मिळो.
अहश्च कृष्णमहरर्जुनं च वि वर्तेते रजसी वेद्याभिः । वैश्वानरो जायमानो न राजावातिरज्ज्योतिषाग्निस्तमांसि
रात्र आणि दिवस, काळा आणि उजळ, आपापल्या ठरलेल्या मार्गांनी फिरतात. वैश्वानर अग्नी, राजासारखा जन्म घेऊन, आपल्या प्रकाशाने अंधारावर मात करतो.
नाहं तन्तुं न वि जानाम्योतुं न यं वयन्ति समरेऽतमानाः । कस्य स्वित्पुत्र इह वक्त्वानि परो वदात्यवरेण पित्रा
मला ना धागा माहीत आहे, ना विणणे, ना कुशल लोक सभेत जे विणतात ते. येथे कोणाचा पुत्र ही वचने बोलतो? वर कोण बोलतो, खाली कोण वडिलांसह बोलतो?
स इत्तन्तुं स वि जानात्योतुं स वक्त्वान्यृतुथा वदाति । य ईं चिकेतदमृतस्य गोपा अवश्चरन्परो अन्येन पश्यन्
तोच धागा जाणतो, तोच विणणे जाणतो, तोच योग्य रीतीने बोलतो. जो हे ओळखतो, अमरतेचा रक्षक, तो वेगळ्या दृष्टीने पाहत स्वच्छंद फिरतो.
अयं होता प्रथमः पश्यतेममिदं ज्योतिरमृतं मर्त्येषु । अयं स जज्ञे ध्रुव आ निषत्तोऽमर्त्यस्तन्वा वर्धमानः
हा पहिला होतार आहे, तो मर्त्यांमध्ये हे अमर प्रकाश पाहतो. हा जन्म घेतो, स्थिर बसतो, अमर आहे, स्वतःच्या देहाने वाढतो.
ध्रुवं ज्योतिर्निहितं दृशये कं मनो जविष्ठं पतयत्स्वन्तः । विश्वे देवाः समनसः सकेता एकं क्रतुमभि वि यन्ति साधु
दृश्यासाठी स्थिर प्रकाश ठेवले आहे; मन सर्वात वेगाने आत उडते. सर्व देव एकसंध मनाने आणि समजुतीने एका श्रेष्ठ संकल्पाकडे जातात.
वि मे कर्णा पतयतो वि चक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । वि मे मनश्चरति दूरआधीः किं स्विद्वक्ष्यामि किमु नू मनिष्ये
माझे कान दूर उडतात, माझे डोळे पाहतात; हा प्रकाश माझ्या हृदयात ठेवला आहे. माझे मन दूरदूर भटकते—मी काय बोलू, आता काय विचार करू?
विश्वे देवा अनमस्यन्भियानास्त्वामग्ने तमसि तस्थिवांसम् । वैश्वानरोऽवतूतये नोऽमर्त्योऽवतूतये नः
सर्व देव भयाने तुला, हे अग्नी, अंधारात उभा असताना वाकले. वैश्वानर, अमर, आमचे रक्षण कर; अमर, आमचे रक्षण कर.
पुरो वो मन्द्रं दिव्यं सुवृक्तिं प्रयति यज्ञे अग्निमध्वरे दधिध्वम् । पुर उक्थेभिः स हि नो विभावा स्वध्वरा करति जातवेदाः
तुम्ही सर्वांनी यज्ञात, विधीमध्ये, आनंददायक, दिव्य, उत्तम स्तुती केलेला अग्नी आणा. ऋचांनी, कारण तो आपला जाणणारा आहे, जातवेदाने योग्य विधी घडवतो.
तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते
तो तेजस्वी, अग्रस्थानी होतार अग्नी, माणसांनी अग्निसह प्रज्वलित केला जातो. स्तुती त्याच्याकडे ममता जशी वाहते, तशी शुद्ध तुपासारखी वाहतात.
पीपाय स श्रवसा मर्त्येषु यो अग्नये ददाश विप्र उक्थैः । चित्राभिस्तमूतिभिश्चित्रशोचिर्व्रजस्य साता गोमतो दधाति
जो अग्नीला, ज्ञानीला, ऋचांनी अर्पण करतो, तो मर्त्यांमध्ये कीर्तीने वाढतो. तेजस्वी सहाय्याने आणि उज्ज्वल प्रकाशाने, तो गोधन संपत्ती मिळवतो.
आ यः पप्रौ जायमान उर्वी दूरेदृशा भासा कृष्णाध्वा । अध बहु चित्तम ऊर्म्यायास्तिरः शोचिषा ददृशे पावकः
जो जन्म घेतल्यावर विशाल अवकाश भरतो, दूरवरून आपल्या तेजाने काळ्या मार्गावर दिसतो. मग, अनेक विचारांनी, शुद्ध अग्नी लाटेच्या पलीकडे आपल्या ज्वाळेने दिसतो.
नू नश्चित्रं पुरुवाजाभिरूती अग्ने रयिं मघवद्भ्यश्च धेहि । ये राधसा श्रवसा चात्यन्यान्सुवीर्येभिश्चाभि सन्ति जनान्
आता, हे अग्नी, आम्हाला अनेक सहाय्यांनी युक्त अद्भुत संपत्ती दे; उदारांना संपत्ती दे. जे दान, कीर्ती आणि वीरतेने इतरांपेक्षा पुढे आहेत, ते लोकांमध्ये असू देत.
इमं यज्ञं चनो धा अग्न उशन्यं त आसानो जुहुते हविष्मान् । भरद्वाजेषु दधिषे सुवृक्तिमवीर्वाजस्य गध्यस्य सातौ
हा यज्ञ आमच्यासाठी ठेव, हे अग्नी, मंगलमय; बसून, हविर्द्रव्य अर्पण कर. भरद्वाजांमध्ये तू स्तुती प्रस्थापित केलीस आणि संपत्तीच्या प्राप्तीत सहाय्य केलेस.
वि द्वेषांसीनुहि वर्धयेळां मदेम शतहिमाः सुवीराः
द्वेष दूर कर, आमचे ऐश्वर्य वाढव; आम्ही शंभरपट वीरतेसह आनंद मानू.
यजस्व होतरिषितो यजीयानग्ने बाधो मरुतां न प्रयुक्ति । आ नो मित्रावरुणा नासत्या द्यावा होत्राय पृथिवी ववृत्याः
होत्राच्या प्रेरणेने, सर्वात पूज्य अग्ने, तू यज्ञ कर. मरुतांची प्रार्थना विघ्न न येऊ दे. मित्र, वरुण, अश्विन, आकाश आणि पृथ्वी, हे सर्व आमच्या यज्ञाकडे वळू देत.
त्वं होता मन्द्रतमो नो अध्रुगन्तर्देवो विदथा मर्त्येषु । पावकया जुह्वा वह्निरासाग्ने यजस्व तन्वं तव स्वाम्
तूच आमचा आनंददायक आणि कधीही अपयशी न होणारा होत्रा आहेस, अग्ने. तुझ्या तेजस्वी जिभेने, अग्नीच्या रूपात, स्वतःच्या स्वरूपात यज्ञ कर.
धन्या चिद्धि त्वे धिषणा वष्टि प्र देवाञ्जन्म गृणते यजध्यै । वेपिष्ठो अङ्गिरसां यद्ध विप्रो मधुच्छन्दो भनति रेभ इष्टौ
खरंच, प्रेरित प्रार्थना तुलाच शोधते, कारण तू पूजेसाठी योग्य आहेस. देवांची स्तुती करू इच्छिणारा गायक तुला यज्ञासाठी बोलावतो. अङ्गिरसांमध्ये सर्वात उत्साही, गोड आवाजाने, ऋषी यज्ञाच्या वेळी तुझी स्तुती करतो.
अदिद्युतत्स्वपाको विभावाग्ने यजस्व रोदसी उरूची । आयुं न यं नमसा रातहव्या अञ्जन्ति सुप्रयसं पञ्च जनाः
सर्वज्ञ, तेजस्वी अग्नी प्रकट झाला आहे. अग्ने, आकाश आणि पृथ्वीच्या विशालतेत यज्ञ कर. जसे लोक दीर्घायुष्यासाठी श्रद्धेने निवडलेली आहुती अर्पण करतात, तसे पाच जमाती सद्गतीकडे येतात.
वृञ्जे ह यन्नमसा बर्हिरग्नावयामि स्रुग्घृतवती सुवृक्तिः । अम्यक्षि सद्म सदने पृथिव्या अश्रायि यज्ञः सूर्ये न चक्षुः
जेव्हा मी श्रद्धेने अग्नीसाठी कुशांची आसन मांडतो, तुपाने भरलेली समिधा आणि सुंदर स्तुती अर्पण करतो, तेव्हा पृथ्वीवर हे निवासस्थान स्थिर होते, यज्ञ स्थिर होतो, जसे डोळे सूर्यावर स्थिर असतात.
दशस्या नः पुर्वणीक होतर्देवेभिरग्ने अग्निभिरिधानः । रायः सूनो सहसो वावसाना अति स्रसेम वृजनं नांहः
हे प्राचीन होत्रा अग्ने, देवांसह प्रज्वलित होऊन आमच्यावर कृपा कर. बलशाली पुत्रा, आम्हाला संपत्ती दे आणि वाईटांच्या गर्दीतून आम्हाला पार ने.
मध्ये होता दुरोणे बर्हिषो राळग्निस्तोदस्य रोदसी यजध्यै । अयं स सूनुः सहस ऋतावा दूरात्सूर्यो न शोचिषा ततान
घराच्या मध्यभागी, कुशांवर, होत्राच्या रूपात अग्नी, तू आकाश आणि पृथ्वीला यज्ञासाठी प्रेरित करतोस. हा बलशाली पुत्र, सत्यधर्मी, दूरवरून सूर्याच्या तेजासारखा पसरतो.
आ यस्मिन्त्वे स्वपाके यजत्र यक्षद्राजन्सर्वतातेव नु द्यौः । त्रिषधस्थस्ततरुषो न जंहो हव्या मघानि मानुषा यजध्यै
ज्याच्यात, हे सर्वज्ञ, हे पूज्य, देव वास करतात, हे राजन्, जणू आकाशच उपस्थित आहे. तो त्रिस्थळी, सूर्याच्या प्रकाशासारखा पसरतो, मानवांच्या आहुती आणि दान स्वीकारण्यासाठी.
तेजिष्ठा यस्यारतिर्वनेराट् तोदो अध्वन्न वृधसानो अद्यौत् । अद्रोघो न द्रविता चेतति त्मन्नमर्त्योऽवर्त्र ओषधीषु
तो सर्वात शक्तिशाली आहे, ज्याची ऊर्जा जंगलावर विजय मिळवते; तो थकवा न येणारा प्रेरक आहे, मार्गावर तेजस्वी चमकतो. कपट नसलेल्या धावकासारखा, तो समजतो; अमर, कोणाच्याही अडथळ्याशिवाय, तो वनस्पतींमध्ये आहे.
सास्माकेभिरेतरी न शूषैरग्नि ष्टवे दम आ जातवेदाः । द्र्वन्नो वन्वन्क्रत्वा नार्वोस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः
म्हणून, अग्ने, आमच्या लोकांसाठी, इतरांसोबत नव्हे, घरात तुझी स्तुती व्हावी. सर्व जन्मांचा जाणणारा, शत्रूंना जिंकणारा, इच्छेने विजय मिळवणारा, तू वडिलासारखा यज्ञाला तुझ्या ज्वाळांनी प्रकट करतोस.