स चेतयन्मनुषो यज्ञबन्धुः प्र तं मह्या रशनया नयन्ति । स क्षेत्यस्य दुर्यासु साधन्देवो मर्तस्य सधनित्वमाप
तो जागृत होतो, यज्ञातील मानवांचा मित्र आहे, त्याला माझ्या लगामाने पुढे नेतात. तो कठीण वाटांमध्येही यशस्वीपणे जातो आणि देव माणसांमध्ये आपुलकी मिळवतो.
स तू नो अग्निर्नयतु प्रजानन्नच्छा रत्नं देवभक्तं यदस्य । धिया यद्विश्वे अमृता अकृण्वन्द्यौष्पिता जनिता सत्यमुक्षन्
हा अग्नी, सर्व जाणणारा, आम्हाला देवदत्त रत्नाकडे घेऊन जावो. जशी सर्व अमरांनी विचाराने निर्माण केली, तसेच द्यावा, स्वर्ग-पृथ्वी हे सत्य सर्जक आहेत.
स जायत प्रथमः पस्त्यासु महो बुध्ने रजसो अस्य योनौ । अपादशीर्षा गुहमानो अन्तायोयुवानो वृषभस्य नीळे
तो प्रथम घरांमध्ये, आकाशाच्या गाभ्यात, आपल्या गर्भात जन्माला आला. त्याला पाय नाहीत, डोके नाही, तो लपलेला आहे, वृषभाच्या गुहेत तरुण वासरं आहेत.
प्र शर्ध आर्त प्रथमं विपन्यँ ऋतस्य योना वृषभस्य नीळे । स्पार्हो युवा वपुष्यो विभावा सप्त प्रियासोऽजनयन्त वृष्णे
तो समूह उठला, सत्याच्या गर्भात, वृषभाच्या गुहेत पहिला उमगणारा. अमूल्य, तरुण, अद्भुत आणि तेजस्वी, सात प्रिय अपत्ये त्या बलाढ्याला जन्मली.
अस्माकमत्र पितरो मनुष्या अभि प्र सेदुरृतमाशुषाणाः । अश्मव्रजाः सुदुघा वव्रे अन्तरुदुस्रा आजन्नुषसो हुवानाः
इथे आमचे मानव पूर्वज सत्याची ओढ ठेवून पुढे गेले; त्यांनी दगडांच्या अडथळ्यांना भेदून, आत लपलेली दूध देणारी संपत्ती शोधली आणि तेजस्वी उषा पुकारली.
ते मर्मृजत ददृवांसो अद्रिं तदेषामन्ये अभितो वि वोचन् । पश्वयन्त्रासो अभि कारमर्चन्विदन्त ज्योतिश्चकृपन्त धीभिः
त्यांनी पाहून तो दगड फोडला; इतरांनी सर्वत्र या कृतीची चर्चा केली. जनावरांना बांधणारे, त्या कार्यासाठी धावले आणि त्यांनी प्रकाश शोधून तो आपल्या बुद्धीने घडवला.
ते गव्यता मनसा दृध्रमुब्धं गा येमानं परि षन्तमद्रिम् । दृळ्हं नरो वचसा दैव्येन व्रजं गोमन्तमुशिजो वि वव्रुः
गायी मिळवण्याची इच्छा मनात ठेवून, त्यांनी घट्ट दगड फोडला आणि आत फिरणाऱ्या गायी सोडल्या; दैवी वाणीने त्या पुरुषांनी गायींनी भरलेला किल्ला उघडला.
ते मन्वत प्रथमं नाम धेनोस्त्रिः सप्त मातुः परमाणि विन्दन् । तज्जानतीरभ्यनूषत व्रा आविर्भुवदरुणीर्यशसा गोः
त्यांनी गायीचे पहिले नाव ओळखले, तीन आणि सात अशा मातेसारख्या श्रेष्ठ संपत्ती शोधल्या; हे कळताच सर्वजण एकत्र धावले आणि गायीचे लाल, तेजस्वी रूप प्रकट झाले.
नेशत्तमो दुधितं रोचत द्यौरुद्देव्या उषसो भानुरर्त । आ सूर्यो बृहतस्तिष्ठदज्राँ ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन्
अंधार नाहीसा झाला; दूध उजळले; आकाश चमकले; दैवी उषांनी सूर्याचा प्रकाश जागृत केला. मोठा सूर्य, जणू काही न बांधलेल्या जागेत, सरळ उभा राहिला आणि माणसांमध्ये योग्य-अयोग्य दोन्ही पाहू लागला.
आदित्पश्चा बुबुधाना व्यख्यन्नादिद्रत्नं धारयन्त द्युभक्तम् । विश्वे विश्वासु दुर्यासु देवा मित्र धिये वरुण सत्यमस्तु
सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत जागृत राहून, त्यांनी मार्ग उघडले; प्रारंभापासून त्यांनी स्वर्गाने दिलेली संपत्ती सांभाळली. सर्व देव, मित्रा आणि वरुणा, प्रत्येक घरात सत्य नांदो.
अच्छा वोचेय शुशुचानमग्निं होतारं विश्वभरसं यजिष्ठम् । शुच्यूधो अतृणन्न गवामन्धो न पूतं परिषिक्तमंशोः
मी तेजस्वी अग्नीला बोलावतो, जो सर्व यज्ञ स्वीकारणारा, सर्वात पूज्य होतार आहे; ज्याचे स्तन शुद्ध आहेत, तो कधीच यज्ञात कमी पडत नाही, जणू तुपात न्हालेला, शुद्ध वासरू.
विश्वेषामदितिर्यज्ञियानां विश्वेषामतिथिर्मानुषाणाम् । अग्निर्देवानामव आवृणानः सुमृळीको भवतु जातवेदाः
सर्व यज्ञासाठी योग्य असणाऱ्यांमध्ये अग्नी सर्वात पूज्य आहे, तो सर्व मानवांचा पाहुणा आहे; जातवेद, देवांना निवडून, आमच्यावर कृपा कर आणि सुख दे.
यो मर्त्येष्वमृत ऋतावा देवो देवेष्वरतिर्निधायि । होता यजिष्ठो मह्ना शुचध्यै हव्यैरग्निर्मनुष ईरयध्यै
जो माणसांमध्ये अमर असून, ऋताचे पालन करणारा देव आहे, देवांमध्ये स्थापन झालेला आहे, तो अग्नी, मोठेपणाने आणि शुद्धतेने यज्ञासाठी योग्य होतार आहे, त्याला माणसांनी आहुतींनी प्रज्वलित करावे.
इह त्वं सूनो सहसो नो अद्य जातो जाताँ उभयाँ अन्तरग्ने । दूत ईयसे युयुजान ऋष्व ऋजुमुष्कान्वृषणः शुक्राँश्च
आज येथे, सामर्थ्याच्या पुत्रा, तू आमच्यात जन्म घेतलास, दोन्ही प्रकारांमध्ये जन्मलेला आहेस, अग्नी; दूत म्हणून, वेगवान, सरळ आणि तेजस्वी घोड्यांना जोडून तू पुढे जातोस.
अत्या वृधस्नू रोहिता घृतस्नू ऋतस्य मन्ये मनसा जविष्ठा । अन्तरीयसे अरुषा युजानो युष्माँश्च देवान्विश आ च मर्तान्
लाल, पोसलेले, तुपात न्हालेली घोडी, मी समजतो की, ऋतासाठी सर्वात वेगवान आहेत; तू त्यांना जोडून, देव आणि माणसे यांना एकत्र आणतोस.
अर्यमणं वरुणं मित्रमेषामिन्द्राविष्णू मरुतो अश्विनोत । स्वश्वो अग्ने सुरथः सुराधा एदु वह सुहविषे जनाय
आर्यमन, वरुण, मित्र, इंद्र, विष्णू, मरुत आणि अश्विन यांना घेऊन ये; अग्नी, चांगल्या घोड्यांचा, चांगल्या रथांचा, चांगल्या देणग्यांचा, योग्यरीत्या पुजणाऱ्यासाठी त्यांना येथे घेऊन ये.
गोमाँ अग्नेऽविमाँ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदमिदप्रमृष्यः । इळावाँ एषो असुर प्रजावान्दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान्
अग्नी, हा यज्ञ गायी, मेंढ्या आणि घोड्यांनी समृद्ध आहे, तो माणसांचा मित्र आहे, नेहमी जिंकता न येणारा आहे; हे प्रभो, हा अन्न, संतती आणि दीर्घकाल टिकणाऱ्या, रुंद पाया असलेल्या संपत्तीने भरलेला आहे.
यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँः पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य
जो तुझ्यासाठी, अग्नी, भक्तीने इंधन आणतो किंवा तुझ्या शिरावर लाकूड ठेवतो, त्याचा तू, धनाचा स्वामी, रक्षण कर; त्याच्यापासून सर्व संकटे दूर कर आणि त्याला भरभराट दे.
यस्ते भरादन्नियते चिदन्नं निशिषन्मन्द्रमतिथिमुदीरत् । आ देवयुरिनधते दुरोणे तस्मिन्रयिर्ध्रुवो अस्तु दास्वान्
जो तुला अग्नी, थोडेसे का असेना, अन्न आणतो आणि तुला प्रिय पाहुणा मानून स्तुती करतो, त्याच्यासाठी, देवा, देव त्याच्या घरात वास करो; दान करणाऱ्याला स्थिर संपत्ती लाभो.
यस्त्वा दोषा य उषसि प्रशंसात्प्रियं वा त्वा कृणवते हविष्मान् । अश्वो न स्वे दम आ हेम्यावान्तमंहसः पीपरो दाश्वांसम्
जो संध्याकाळी किंवा पहाटे तुला स्तुती करतो किंवा आहुतींनी तुला प्रिय करतो, जसा घोडा आपल्या घरात परततो, तसा, अग्नी, भक्ताला सर्व पापांतून सुरक्षितपणे पार ने.
यस्तुभ्यमग्ने अमृताय दाशद्दुवस्त्वे कृणवते यतस्रुक् । न स राया शशमानो वि योषन्नैनमंहः परि वरदघायोः
जो तुला, अग्नी, अमर मानून सेवा करतो किंवा आहुतींनी तुला मित्र करतो, त्याचे धन कधीच कमी होऊ नये; पाप आणि संकट त्याच्यापासून दूर जावोत.
यस्य त्वमग्ने अध्वरं जुजोषो देवो मर्तस्य सुधितं रराणः । प्रीतेदसद्धोत्रा सा यविष्ठासाम यस्य विधतो वृधासः
ज्याच्यासाठी, अग्नी, तू, देवा, मनुष्याने केलेला यज्ञ स्वीकारतोस, त्याच्या आहुती तुला प्रिय होवोत; ज्ञानींच्या स्तुतींमुळे त्याची वाढ होवो.
चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वान्पृष्ठेव वीता वृजिना च मर्तान् । राये च नः स्वपत्याय देव दितिं च रास्वादितिमुरुष्य
ज्ञानी मनुष्य विचारांवर विचार गोळा करतो, जणू काही मागे ठेवतो आणि माणसांत योग्य-अयोग्य वेगळे करतो. हे देव, आम्हाला संपत्ती आणि स्वामित्व दे, मर्यादित व अमर्यादित दोन्ही दे, हे बलाढ्य!
कविं शशासुः कवयोऽदब्धा निधारयन्तो दुर्यास्वायोः । अतस्त्वं दृश्याँ अग्न एतान्पड्भिः पश्येरद्भुताँ अर्य एवैः
निर्दोष कवींनी त्या ज्ञानीला शिकवले, कठीण वाटा सांभाळल्या. म्हणून, अग्ने, तू या अद्भुत गोष्टी आपल्या डोळ्यांनी पाहतोस, जसा सज्जन माणूस पाहतो.
त्वमग्ने वाघते सुप्रणीतिः सुतसोमाय विधते यविष्ठ । रत्नं भर शशमानाय घृष्वे पृथु श्चन्द्रमवसे चर्षणिप्राः
अग्ने, तू भक्तासाठी, सोम पिऊन यज्ञ करणाऱ्यासाठी उत्तम मार्गदर्शक आहेस. उत्साही, परिश्रमी लोकांसाठी संपत्ती आण, लोकांचे रक्षण करणारा, मोठे आणि तेजस्वी सहाय्य दे.
अधा ह यद्वयमग्ने त्वाया पड्भिर्हस्तेभिश्चकृमा तनूभिः । रथं न क्रन्तो अपसा भुरिजोरृतं येमुः सुध्य आशुषाणाः
अग्ने, आम्ही पायांनी, हातांनी, शरीराने जे काही तुझ्यासाठी केले, ते जणू रथावर चढणाऱ्यांसारखे, अडथळे टाळून केले. जे जलद प्रयत्न करतात, ते योग्य मार्गावर पोहोचतात.
अधा मातुरुषसः सप्त विप्रा जायेमहि प्रथमा वेधसो नॄन् । दिवस्पुत्रा अङ्गिरसो भवेमाद्रिं रुजेम धनिनं शुचन्तः
मग आम्ही, सात ज्ञानी, उषेच्या पुत्रा, पहिल्या बुद्धिमान माणसांसारखे जन्म घेऊ. आम्ही दिव्याचे पुत्र अंगिरस व्हावे, तेजस्वी होऊन, संपत्तीने भरलेला पर्वत फोडू.
अधा यथा नः पितरः परासः प्रत्नासो अग्न ऋतमाशुषाणाः । शुचीदयन्दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तो अरुणीरप व्रन्
मग, अग्ने, जसे आमचे जुने वडील सत्यासाठी झटले, तशीच आम्हीही करू. त्यांनी आपले तेज शुद्ध केले, स्तोत्रे म्हटली, काळी पृथ्वी फोडली, अंधार दूर केला.
सुकर्माणः सुरुचो देवयन्तोऽयो न देवा जनिमा धमन्तः । शुचन्तो अग्निं ववृधन्त इन्द्रमूर्वं गव्यं परिषदन्तो अग्मन्
सत्कर्म करणारे, तेजस्वी, देवासारखे, जन्माच्या वेळी विधी करतात. शुद्ध मनाने त्यांनी अग्नी आणि इंद्र वाढवले, गायींच्या मोठ्या संपत्तीची इच्छा ठेवून एकत्र आले.
आ यूथेव क्षुमति पश्वो अख्यद्देवानां यज्जनिमान्त्युग्र । मर्तानां चिदुर्वशीरकृप्रन्वृधे चिदर्य उपरस्यायोः
जसा कळपातील जनावरांचा नेता, तसा बलवान देवांनी आपल्या वंशांची घोषणा केली, त्यांच्या सामर्थ्याच्या वेळी. माणसांतही, जो सर्वत्र राज्य करतो त्याने कृपा दाखवली, आणि श्रेष्ठ-निम्न सर्वांना वाढवले.