विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे
लोकांचा स्वामी, तरुण पाहुणा, विचारांचा मार्गदर्शक, यजमानांचा वेगवान, या अग्नीचे पुरुष नेहमी स्तुती करतात. तो जन्म जाणणारा, यज्ञांचा आत्मा आहे; भक्ती आणि अर्पणांनी त्याची महती वाढवतात.
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः
अग्नी हा ज्ञानी, कल्याणकारी देव, आपल्या सामर्थ्याने सर्व भूमी व्यापतो, त्याची रथ शोभिवंत आहे. त्याच्या पुष्कळ पोषण करणाऱ्या व्रतांना आम्ही घरात, सुंदर वाणीने जाऊ दे.
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना
वैश्वानर, तुझी निवासस्थाने स्थिर झाली आहेत, ज्यामुळे तू प्रकाश जाणणारा आणि विवेकी झाला आहेस. जन्मल्यावर तू आकाश-पृथ्वी आणि सर्व जग व्यापतोस; अग्ने, तू आपल्या स्वरूपाने सर्व काही व्यापतोस.
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा
वैश्वानराच्या दातांतून, तो महान, आपल्या सामर्थ्यात अद्वितीय कवी, जन्म घेतो. अग्नी, आपल्या दोन्ही पालकांना—आकाश आणि पृथ्वी—आदर देत, विपुल तेजाने जन्मतो.
समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्सुमना यक्ष्यग्ने
नेहमी जागृत, नेहमी शुद्ध, तू आमच्यासाठी जागा हो. आम्हाला संपत्तीची कृपा दे. देवांना यज्ञासाठी घेऊन ये, हे मित्रा, आपल्या मित्रांना घेऊन ये, हे अग्ने, सौम्य मनाने.
यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम्
ज्याला देव, वरुण, मित्र आणि अग्नी दिवसातून तिन्ही वेळा पूजतात, तो तनूनपात, तुपात जन्मलेला, हा यज्ञ आमच्यासाठी मधुर कर.
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान्
सर्वांना कल्याण देणारा, तेजस्वी, हा पहिला पुरोहित, इळा, यज्ञासाठी पुढे येतो. आपण आदराने त्या वृषभाचे स्तवन करू; तो प्रेरित होऊन देवांची पूजा करतो, यज्ञास सर्वात योग्य आहे.
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः
तुमचा यज्ञातील मार्ग सरळ आहे, तुमच्या ज्वाळा सरळ आकाशात पसरतात. पुरोहित आकाशाच्या नाभीवर बसतो; आपण देवांसाठी पवित्र कुशांचे आसन अंथरूया.
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः
मनाने सात पुरोहित निवडून, सत्याने सर्वांना आमंत्रित करून, सभा-संमेलनात शोभा मिळवतात; त्या सभा-संमेलनात जन्मलेले हे पूर्वीचे यज्ञांमध्ये फिरतात.
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः
उषःकालाला दोन भगिनी विविध रूपे घेऊन येतात. मित्र, वरुण, इंद्र आणि मरुतांसह इतर देव आमच्यावर आपल्या मोठेपणाने प्रसन्न होवोत.
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः
दैवी पहिले पुरोहित सज्ज आहेत, सात गायक आपल्या स्वभावात आनंदी आहेत. ते सत्याची घोषणा करतात, त्याला सत्य म्हणतात, आणि व्रताचे पालन करतात, व्रताचे रक्षण करणारे तेजस्वी आहेत.
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु
भारती आपल्या भगिनींसह, इळा देव आणि माणसांसह, अग्नी; सरस्वती सरस्वतींसह, या तिघी देवी येथे या. या देवी या पवित्र कुशांवर बसू द्या.
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः
पोषण करणारा देवत्वष्टा आमच्यावर कृपा करो. त्याच्यापासून देवांना प्रिय असणारा, शूर, कुशल आणि सज्ज असा वीर जन्माला येतो.
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद
झाडासारखा, अर्पण देवांकडे सोड. अग्नी, शांत करणारा, होम तयार करतो. खरा होतार, देवांची उत्पत्ती जाणणारा, देवांची पूजा करतो.
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम्
अग्नी, इंद्र आणि इतर देवांसह, प्रज्वलित होऊन आमच्याजवळ ये. आदिती आणि तिचे चांगले पुत्र यांना कुशावर बसू दे. अमर देवता स्वाहा म्हणत आनंदित होवोत.
प्रत्यग्निरुषसश्चेकितानोऽबोधि विप्रः पदवीः कवीनाम्। पृथुपाजा देवयद्भिः समिद्धोऽप द्वारा तमसो वह्निरावः
अग्नी, ऋषींच्या मार्गांची जाण असलेला, जागा झाला आहे. तो पुरोहित, मोठ्या पावलांनी, तेजाने उजळलेला, आपल्या ज्वाळांनी अंधाराचे दरवाजे दूर करतो.
प्रेद्वग्निर्वावृधे स्तोमेभिर्गीर्भिः स्तोतॄणां नमस्य उक्थैः। पूर्वीर्ऋतस्य संदृशश्चकानः सं दूतो अद्यौदुषसो विरोके
स्तोत्रे, गीते आणि स्तोत्रांनी अग्नी वाढला आहे. तो सत्याच्या अनेक रूपांना जाणतो आणि आज उषेच्या प्रकाशात दूतासारखा चमकत आहे.
अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन्। आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम्
माणसांत अग्नी बीजासारखा आहे, मित्राने सत्याने स्थापन केलेला. तो यजमानाच्या अर्पणातून प्रकटतो आणि हव्याचा योग्य स्वीकार करणारा ऋषी, विचारांचा आधार बनतो.
मित्रो अग्निर्भवति यत्समिद्धो मित्रो होता वरुणो जातवेदाः। मित्रो अध्वर्युरिषिरो दमूना मित्रः सिन्धूनामुत पर्वतानाम्
अग्नी पेटवला की तो मित्र होतो. मित्र होतार आहे, वरुण सर्व जन्मांचा जाणकार आहे. मित्र अध्वर्यू, प्रेरित आणि गृहस्थ आहे. मित्र नद्यांचा आणि पर्वतांचाही आहे.
पाति प्रियं रिपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य। पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः पाति देवानामुपमादमृष्वः
तो प्रिय, घोड्याचा श्रेष्ठ मार्ग, आणि सूर्याचा वेगवान प्रवास यांचे रक्षण करतो. अग्नी सात शिरांचा नाभी आणि देवांचा उंच आदर्श जपतो.
ऋभुश्चक्र ईड्यं चारु नाम विश्वानि देवो वयुनानि विद्वान्। ससस्य चर्म घृतवत्पदं वेस्तदिदग्नी रक्षत्यप्रयुच्छन्
ऋभूंनी सुंदर, वंदनीय नाव घडवले. सर्व कौशल्ये जाणणारा देव प्रत्येक रूप तयार करतो. तो तुपाने भरलेले पाऊल आणि कातडी गुंडाळतो. अशा प्रकारे अग्नी नेहमीच रक्षण करतो.
आ योनिमग्निर्घृतवन्तमस्थात्पृथुप्रगाणमुशन्तमुशानः। दीद्यानः शुचिर्ऋष्वः पावकः पुनःपुनर्मातरा नव्यसी कः
अग्नी तुपाने भरलेल्या गर्भात, विस्तारलेला, तेजस्वी आणि उजळलेला आहे. शुद्ध, उंच आणि प्रकाशमान, तो पुन्हा पुन्हा आपल्या मातांनी नव्याने जन्म घेतो.
सद्यो जात ओषधीभिर्ववक्षे यदी वर्धन्ति प्रस्वो घृतेन। आप इव प्रवता शुम्भमाना उरुष्यदग्निः पित्रोरुपस्थे
नवजात अग्नी औषधींनी वाढतो, त्या तुपाने पोसल्या की फुलतो. पाण्यासारखा वहात, तेजाने चमकत, अग्नी आपल्या पालकांच्या कुशीत विसावतो.
उदु ष्टुतः समिधा यह्वो अद्यौद्वर्ष्मन्दिवो अधि नाभा पृथिव्याः। मित्रो अग्निरीड्यो मातरिश्वा दूतो वक्षद्यजथाय देवान्
प्रशंसा मिळवलेला, पेटवलेला, वेगवान अग्नी आज आकाश आणि पृथ्वीच्या नाभीतून चमकत आहे. मित्र, अग्नी, वंदनीय मातरिश्वान, दूत देवांना अर्पण नेईल.
उदस्तम्भीत्समिधा नाकमृष्वोऽग्निर्भवन्नुत्तमो रोचनानाम्। यदी भृगुभ्यः परि मातरिश्वा गुहा सन्तं हव्यवाहं समीधे
पेटवलेला अग्नी उंच आकाशाला आधार देतो. तो तेजस्वी लोकांचा सर्वोच्च झाला. मातरिश्वानने लपलेला हव्यवाहक भृगूंकडे आणला, तेव्हा तो प्रज्वलित झाला.
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे
अग्नी, आम्हाला भरपूर संपत्ती, गायींचे शाश्वत सुख दे. आमचा पुत्र विजयी आणि बुद्धिमान होवो. अग्नी, तुझी कृपा आमच्यावर सदैव राहो.
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः । दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची
गायकांनी विचारपूर्वक देवांना समर्पित अशी स्तुती गायावी. दानशूर, यज्ञ करणारे, तुपाने सजवलेले अर्पण अग्नीला देतात.
आ रोदसी अपृणा जायमान उत प्र रिक्था अध नु प्रयज्यो । दिवश्चिदग्ने महिना पृथिव्या वच्यन्तां ते वह्नयः सप्तजिह्वाः
तो जन्मताना आकाश आणि पृथ्वी व्यापतो. आता दान दिले जाते, अर्पण तयार आहे. अग्नी, तुझ्या महिम्यामुळे, स्वर्गात आणि पृथ्वीवर, तुझे सात जिव्हांचे ज्वाळा बोलल्या जावोत.
द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः
स्वर्ग आणि पृथ्वी, यज्ञासाठी योग्य, तुला घरात होतार म्हणून बसवतात. जेव्हा भक्तिपूर्वक लोक तुझ्या तेजस्वी ज्वाळेला भरपूर अर्पणांनी बोलावतात.
महान्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तोऽन्तर्द्यावा माहिने हर्यमाणः । आस्क्रे सपत्नी अजरे अमृक्ते सबर्दुघे उरुगायस्य धेनू
महान, स्थिरपणे आसनस्थ, तू आकाश आणि पृथ्वीच्या मध्ये तेजाने चमकतोस. दोन वृद्ध न सोडणाऱ्या, निर्मळ, आणि पुष्कळ स्तुती मिळवणाऱ्या गायी तुझ्या सोबत आहेत.