ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे
धर्मशील, यज्ञासाठी योग्य, ज्ञानी, ज्याला मातरिश्वानने आकाशात स्थान दिले. तो तेजस्वी, सोन्याचे केस असलेला अग्नी, आम्ही त्याला चांगल्या मार्गदर्शनासाठी आणि नव्या समृद्धीसाठी शोधतो.
शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत्
शुद्ध प्रवाहासारखा, जलद, तेजस्वी, स्वर्गात प्रकाश देणारा, जागा करणारा अग्नी, स्वर्गाचा मुकुट, अडथळ्यांशिवाय, आम्ही त्याला नम्रतेने, मोठ्या विजयासाठी शोधतो.
मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे
आनंददायक, शुद्ध, बिनस्पर्धक, कुलवंत, सर्व लोकांत ज्ञानी, सुंदर रथासारखा, मनूने स्थापित केलेला, आम्ही त्याला कायमच्या निवासासाठी शोधतो.
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत्
वैश्वानर, रुंद पायाचा, त्याच्या निवासस्थानी गायकांनी प्रवासासाठी रत्ने वाटली. अग्नी, अमर, देवांना संतुष्ट करतो, म्हणून हे नियम कायम राहतात, कधीच मोडत नाहीत.
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः
आकाश आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये संदेश नेणारा हा अद्भुत दूत, म्हणजे अग्नी, यजमानांच्या प्रमुख पुजाऱ्यासारखा बसलेला आहे. तो आपल्या तेजाने मोठ्या घराला वेढतो, देवांनी त्याला शोभा दिली आहे. अग्नी, बुद्धीने प्रेरित होऊन, आपल्याला संपत्ती मिळवून देतो.
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्सुम्नानि यजमान आ चके
ज्ञानी ऋषी आपल्या मनाने यज्ञांचे चिन्ह, सभा यशस्वी करणारा अग्नी याची महती गातात. त्याच्यावर स्तोत्रे ठेवली जातात, त्याच्यावर आहुती दिल्या जातात; त्याच्यावर यजमान आपल्या प्रार्थना अर्पण करतो.
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः
अग्नी हा यज्ञांचा पिता, ज्ञानाचा अधिपती, ज्ञानी आणि यजमानांच्या कौशल्याचा मापक आहे. तो आपल्या तेजाने आकाश आणि पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो; अनेकांना प्रिय असलेला हा कवी आपल्या निवासस्थानी आनंदित होतो.
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः
चंद्रासारखा तेजस्वी, सोन्यासारखा व्रत असलेला, जलात वास करणारा, प्रकाश जाणणारा वैश्वानर अग्नी, देवांनी येथे वेगवान, बलवान, तेजस्वी आणि सुंदर कीर्ती असलेला म्हणून स्थापला आहे.
अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः
अग्नी, देव आणि माणसांसोबत, विविध प्रकारांनी सजविलेला यज्ञ प्रज्वलित करतो; तो उत्तम हेतूंनी मार्गदर्शित होणारा सारथीसारखा पुढे जातो, नेहमी तरुण राहतो, घराचा रक्षणकर्ता असून अपशकुन दूर करतो.
अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम्
अग्ने, तुझ्या स्वतःच्या सामर्थ्यात आणि आयुष्यात वाढ होवो; आम्हाला बळाने पोस, आमच्यासोबत उजळून राहा. आमच्या शक्तींना जागृत कर, मोठ्यांना उठव; तू देवांमध्ये ज्ञानी आणि उत्तम मनाचा आहेस, हे ऋषी.
विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे
लोकांचा स्वामी, तरुण पाहुणा, विचारांचा मार्गदर्शक, यजमानांचा वेगवान, या अग्नीचे पुरुष नेहमी स्तुती करतात. तो जन्म जाणणारा, यज्ञांचा आत्मा आहे; भक्ती आणि अर्पणांनी त्याची महती वाढवतात.
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः
अग्नी हा ज्ञानी, कल्याणकारी देव, आपल्या सामर्थ्याने सर्व भूमी व्यापतो, त्याची रथ शोभिवंत आहे. त्याच्या पुष्कळ पोषण करणाऱ्या व्रतांना आम्ही घरात, सुंदर वाणीने जाऊ दे.
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना
वैश्वानर, तुझी निवासस्थाने स्थिर झाली आहेत, ज्यामुळे तू प्रकाश जाणणारा आणि विवेकी झाला आहेस. जन्मल्यावर तू आकाश-पृथ्वी आणि सर्व जग व्यापतोस; अग्ने, तू आपल्या स्वरूपाने सर्व काही व्यापतोस.
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा
वैश्वानराच्या दातांतून, तो महान, आपल्या सामर्थ्यात अद्वितीय कवी, जन्म घेतो. अग्नी, आपल्या दोन्ही पालकांना—आकाश आणि पृथ्वी—आदर देत, विपुल तेजाने जन्मतो.
समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्सुमना यक्ष्यग्ने
नेहमी जागृत, नेहमी शुद्ध, तू आमच्यासाठी जागा हो. आम्हाला संपत्तीची कृपा दे. देवांना यज्ञासाठी घेऊन ये, हे मित्रा, आपल्या मित्रांना घेऊन ये, हे अग्ने, सौम्य मनाने.
यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम्
ज्याला देव, वरुण, मित्र आणि अग्नी दिवसातून तिन्ही वेळा पूजतात, तो तनूनपात, तुपात जन्मलेला, हा यज्ञ आमच्यासाठी मधुर कर.
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान्
सर्वांना कल्याण देणारा, तेजस्वी, हा पहिला पुरोहित, इळा, यज्ञासाठी पुढे येतो. आपण आदराने त्या वृषभाचे स्तवन करू; तो प्रेरित होऊन देवांची पूजा करतो, यज्ञास सर्वात योग्य आहे.
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः
तुमचा यज्ञातील मार्ग सरळ आहे, तुमच्या ज्वाळा सरळ आकाशात पसरतात. पुरोहित आकाशाच्या नाभीवर बसतो; आपण देवांसाठी पवित्र कुशांचे आसन अंथरूया.
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः
मनाने सात पुरोहित निवडून, सत्याने सर्वांना आमंत्रित करून, सभा-संमेलनात शोभा मिळवतात; त्या सभा-संमेलनात जन्मलेले हे पूर्वीचे यज्ञांमध्ये फिरतात.
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः
उषःकालाला दोन भगिनी विविध रूपे घेऊन येतात. मित्र, वरुण, इंद्र आणि मरुतांसह इतर देव आमच्यावर आपल्या मोठेपणाने प्रसन्न होवोत.
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः
दैवी पहिले पुरोहित सज्ज आहेत, सात गायक आपल्या स्वभावात आनंदी आहेत. ते सत्याची घोषणा करतात, त्याला सत्य म्हणतात, आणि व्रताचे पालन करतात, व्रताचे रक्षण करणारे तेजस्वी आहेत.
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु
भारती आपल्या भगिनींसह, इळा देव आणि माणसांसह, अग्नी; सरस्वती सरस्वतींसह, या तिघी देवी येथे या. या देवी या पवित्र कुशांवर बसू द्या.
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः
पोषण करणारा देवत्वष्टा आमच्यावर कृपा करो. त्याच्यापासून देवांना प्रिय असणारा, शूर, कुशल आणि सज्ज असा वीर जन्माला येतो.
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद
झाडासारखा, अर्पण देवांकडे सोड. अग्नी, शांत करणारा, होम तयार करतो. खरा होतार, देवांची उत्पत्ती जाणणारा, देवांची पूजा करतो.
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम्
अग्नी, इंद्र आणि इतर देवांसह, प्रज्वलित होऊन आमच्याजवळ ये. आदिती आणि तिचे चांगले पुत्र यांना कुशावर बसू दे. अमर देवता स्वाहा म्हणत आनंदित होवोत.
प्रत्यग्निरुषसश्चेकितानोऽबोधि विप्रः पदवीः कवीनाम्। पृथुपाजा देवयद्भिः समिद्धोऽप द्वारा तमसो वह्निरावः
अग्नी, ऋषींच्या मार्गांची जाण असलेला, जागा झाला आहे. तो पुरोहित, मोठ्या पावलांनी, तेजाने उजळलेला, आपल्या ज्वाळांनी अंधाराचे दरवाजे दूर करतो.
प्रेद्वग्निर्वावृधे स्तोमेभिर्गीर्भिः स्तोतॄणां नमस्य उक्थैः। पूर्वीर्ऋतस्य संदृशश्चकानः सं दूतो अद्यौदुषसो विरोके
स्तोत्रे, गीते आणि स्तोत्रांनी अग्नी वाढला आहे. तो सत्याच्या अनेक रूपांना जाणतो आणि आज उषेच्या प्रकाशात दूतासारखा चमकत आहे.
अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन्। आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम्
माणसांत अग्नी बीजासारखा आहे, मित्राने सत्याने स्थापन केलेला. तो यजमानाच्या अर्पणातून प्रकटतो आणि हव्याचा योग्य स्वीकार करणारा ऋषी, विचारांचा आधार बनतो.
मित्रो अग्निर्भवति यत्समिद्धो मित्रो होता वरुणो जातवेदाः। मित्रो अध्वर्युरिषिरो दमूना मित्रः सिन्धूनामुत पर्वतानाम्
अग्नी पेटवला की तो मित्र होतो. मित्र होतार आहे, वरुण सर्व जन्मांचा जाणकार आहे. मित्र अध्वर्यू, प्रेरित आणि गृहस्थ आहे. मित्र नद्यांचा आणि पर्वतांचाही आहे.
पाति प्रियं रिपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य। पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः पाति देवानामुपमादमृष्वः
तो प्रिय, घोड्याचा श्रेष्ठ मार्ग, आणि सूर्याचा वेगवान प्रवास यांचे रक्षण करतो. अग्नी सात शिरांचा नाभी आणि देवांचा उंच आदर्श जपतो.