क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे
देवतांनी आपल्या बुद्धीने आणि कौशल्याने, इच्छेने अग्नीची निर्मिती केली. तेजाने झळाळणारा, मी त्याची स्तुती करतो, कारण तो मोठा आहे आणि संपत्ती देणारा आहे.
आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा
आम्ही आनंददायक आणि श्रेष्ठ असा न संपणारा वीरत्वाचा लाभ निवडतो. भृगूंचे देणे, उशिजचा पुत्र, बुद्धिमान, तेजस्वी, दिव्य तेजाने झळकणारा राजा अग्नी आम्ही निवडतो.
अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम्
लोकांनी अग्नीला कृपेसाठी येथे, समृद्धी मिळवणारा म्हणून, सुंदर वेदीवर स्थापित केले आहे. तेजस्वी अर्पणांनी तो सर्व देवांचा, रुद्र, यज्ञांचा मार्गदर्शक आणि पाण्यांचा शुद्ध करणारा आहे.
पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः
शुद्ध तेज असलेल्या अग्ने, तुझ्या आजूबाजूला यज्ञात होतार म्हणून सेवा करणारे पुरुष आहेत. अग्ने, तुझी कृपा मिळवण्यासाठी लोक येतात; त्यांना संपत्ती दे.
आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः
त्याने आपल्या मोठ्या तेजाने आकाश आणि पृथ्वी व्यापली, जेव्हा पाण्यांनी त्याला धारण केले. तो यज्ञात फिरवला जातो, बुद्धिमान, जलद, संपत्ती मिळवणाऱ्या वीरासारखा, निवडलेला.
नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीरृतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः
होम घेणाऱ्या, सत्य यज्ञ करणाऱ्याचा सन्मान करा. सर्व जन्म जाणणाऱ्या, श्रेष्ठ, ज्ञानी अग्नीचे स्तवन करा. अग्नी, सत्याचा रथवान, सर्व लोकांमध्ये बुद्धिमान, देवांचा पुरोहित झाला.
तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः
उशिजांनी तयार केलेल्या अग्नीच्या तीन अमर समिधांनी त्याला शुद्ध केले. त्यातील एक मर्त्यांसाठी आधार म्हणून ठेवले, आणि दोन त्यांच्या स्थानाकडे परत गेले.
विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत्
लोकांचा ऋषी, कुटुंबांचा स्वामी, मानवी समृद्धी, त्याला आधार बनवतात, जसा तेजासाठी धारदार साधन असतो. तो वरखाली दोन्हीकडे फिरतो, सर्व जगात बीज धारण करतो.
स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे
तो पोटात वाढतो, पुन्हा पुन्हा जन्म घेतो, सुंदर स्थळी वाघासारखा गर्जतो. वैश्वानर, रुंद पायाचा, अमर, भक्ताला मौल्यवान द्रव्ये वाटतो.
वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः
वैश्वानर, प्राचीन, उत्तम विचारांनी आनंदित होऊन, आकाशाला स्पर्श करणाऱ्या स्थानावर पोहोचला. पूर्वीप्रमाणे, तो भक्तासाठी संपत्ती निर्माण करतो, नेहमी जागा राहतो.
ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे
धर्मशील, यज्ञासाठी योग्य, ज्ञानी, ज्याला मातरिश्वानने आकाशात स्थान दिले. तो तेजस्वी, सोन्याचे केस असलेला अग्नी, आम्ही त्याला चांगल्या मार्गदर्शनासाठी आणि नव्या समृद्धीसाठी शोधतो.
शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत्
शुद्ध प्रवाहासारखा, जलद, तेजस्वी, स्वर्गात प्रकाश देणारा, जागा करणारा अग्नी, स्वर्गाचा मुकुट, अडथळ्यांशिवाय, आम्ही त्याला नम्रतेने, मोठ्या विजयासाठी शोधतो.
मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे
आनंददायक, शुद्ध, बिनस्पर्धक, कुलवंत, सर्व लोकांत ज्ञानी, सुंदर रथासारखा, मनूने स्थापित केलेला, आम्ही त्याला कायमच्या निवासासाठी शोधतो.
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत्
वैश्वानर, रुंद पायाचा, त्याच्या निवासस्थानी गायकांनी प्रवासासाठी रत्ने वाटली. अग्नी, अमर, देवांना संतुष्ट करतो, म्हणून हे नियम कायम राहतात, कधीच मोडत नाहीत.
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः
आकाश आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये संदेश नेणारा हा अद्भुत दूत, म्हणजे अग्नी, यजमानांच्या प्रमुख पुजाऱ्यासारखा बसलेला आहे. तो आपल्या तेजाने मोठ्या घराला वेढतो, देवांनी त्याला शोभा दिली आहे. अग्नी, बुद्धीने प्रेरित होऊन, आपल्याला संपत्ती मिळवून देतो.
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्सुम्नानि यजमान आ चके
ज्ञानी ऋषी आपल्या मनाने यज्ञांचे चिन्ह, सभा यशस्वी करणारा अग्नी याची महती गातात. त्याच्यावर स्तोत्रे ठेवली जातात, त्याच्यावर आहुती दिल्या जातात; त्याच्यावर यजमान आपल्या प्रार्थना अर्पण करतो.
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः
अग्नी हा यज्ञांचा पिता, ज्ञानाचा अधिपती, ज्ञानी आणि यजमानांच्या कौशल्याचा मापक आहे. तो आपल्या तेजाने आकाश आणि पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो; अनेकांना प्रिय असलेला हा कवी आपल्या निवासस्थानी आनंदित होतो.
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः
चंद्रासारखा तेजस्वी, सोन्यासारखा व्रत असलेला, जलात वास करणारा, प्रकाश जाणणारा वैश्वानर अग्नी, देवांनी येथे वेगवान, बलवान, तेजस्वी आणि सुंदर कीर्ती असलेला म्हणून स्थापला आहे.
अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः
अग्नी, देव आणि माणसांसोबत, विविध प्रकारांनी सजविलेला यज्ञ प्रज्वलित करतो; तो उत्तम हेतूंनी मार्गदर्शित होणारा सारथीसारखा पुढे जातो, नेहमी तरुण राहतो, घराचा रक्षणकर्ता असून अपशकुन दूर करतो.
अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम्
अग्ने, तुझ्या स्वतःच्या सामर्थ्यात आणि आयुष्यात वाढ होवो; आम्हाला बळाने पोस, आमच्यासोबत उजळून राहा. आमच्या शक्तींना जागृत कर, मोठ्यांना उठव; तू देवांमध्ये ज्ञानी आणि उत्तम मनाचा आहेस, हे ऋषी.
विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे
लोकांचा स्वामी, तरुण पाहुणा, विचारांचा मार्गदर्शक, यजमानांचा वेगवान, या अग्नीचे पुरुष नेहमी स्तुती करतात. तो जन्म जाणणारा, यज्ञांचा आत्मा आहे; भक्ती आणि अर्पणांनी त्याची महती वाढवतात.
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः
अग्नी हा ज्ञानी, कल्याणकारी देव, आपल्या सामर्थ्याने सर्व भूमी व्यापतो, त्याची रथ शोभिवंत आहे. त्याच्या पुष्कळ पोषण करणाऱ्या व्रतांना आम्ही घरात, सुंदर वाणीने जाऊ दे.
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना
वैश्वानर, तुझी निवासस्थाने स्थिर झाली आहेत, ज्यामुळे तू प्रकाश जाणणारा आणि विवेकी झाला आहेस. जन्मल्यावर तू आकाश-पृथ्वी आणि सर्व जग व्यापतोस; अग्ने, तू आपल्या स्वरूपाने सर्व काही व्यापतोस.
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा
वैश्वानराच्या दातांतून, तो महान, आपल्या सामर्थ्यात अद्वितीय कवी, जन्म घेतो. अग्नी, आपल्या दोन्ही पालकांना—आकाश आणि पृथ्वी—आदर देत, विपुल तेजाने जन्मतो.
समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्सुमना यक्ष्यग्ने
नेहमी जागृत, नेहमी शुद्ध, तू आमच्यासाठी जागा हो. आम्हाला संपत्तीची कृपा दे. देवांना यज्ञासाठी घेऊन ये, हे मित्रा, आपल्या मित्रांना घेऊन ये, हे अग्ने, सौम्य मनाने.
यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम्
ज्याला देव, वरुण, मित्र आणि अग्नी दिवसातून तिन्ही वेळा पूजतात, तो तनूनपात, तुपात जन्मलेला, हा यज्ञ आमच्यासाठी मधुर कर.
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान्
सर्वांना कल्याण देणारा, तेजस्वी, हा पहिला पुरोहित, इळा, यज्ञासाठी पुढे येतो. आपण आदराने त्या वृषभाचे स्तवन करू; तो प्रेरित होऊन देवांची पूजा करतो, यज्ञास सर्वात योग्य आहे.
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः
तुमचा यज्ञातील मार्ग सरळ आहे, तुमच्या ज्वाळा सरळ आकाशात पसरतात. पुरोहित आकाशाच्या नाभीवर बसतो; आपण देवांसाठी पवित्र कुशांचे आसन अंथरूया.
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः
मनाने सात पुरोहित निवडून, सत्याने सर्वांना आमंत्रित करून, सभा-संमेलनात शोभा मिळवतात; त्या सभा-संमेलनात जन्मलेले हे पूर्वीचे यज्ञांमध्ये फिरतात.
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः
उषःकालाला दोन भगिनी विविध रूपे घेऊन येतात. मित्र, वरुण, इंद्र आणि मरुतांसह इतर देव आमच्यावर आपल्या मोठेपणाने प्रसन्न होवोत.