इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम् । सो चिन् नु न मराति नो वयम् मरामारे अस्य योजनꣳ हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार
ही छोटी पक्षी, म्हणजेच मादी, तिने तुझ्यासोबत विष खाल्ले आहे. तरीही ना ती मरते, ना आपण मरतो; आपण या विषामुळे मरू नये. या विषाचा परिणाम मोजला गेला आहे; तुझ्यासाठी मध तयार करणाऱ्याने मध केले आहे.
त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यम् अक्षन् । ताश् चिन् नु न मरन्ति नो वयम् मरामारे अस्य योजनꣳ हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार
तीन वेळा सात असे एकूण एकवीस विषाचे ठिणगीसारखे फळ दिसले आहेत. तरीही ना ती मरतात, ना आपण मरतो; आपण या विषामुळे मरू नये. या विषाचा परिणाम मोजला गेला आहे; तुझ्यासाठी मध तयार करणाऱ्याने मध केले आहे.
नवानाꣳ नवतीनाꣳ विषस्य रोपुषीणाम् । सर्वासाम् अग्रभꣳ नामारे अस्य योजनꣳ हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार
नव्वद आणि नव, अशा एकूण नव्याण्णव विषारी अंकुरांची नावे मी घेतली आहेत. आपण या विषामुळे मरू नये. या विषाचा परिणाम मोजला गेला आहे; तुझ्यासाठी मध तयार करणाऱ्याने मध केले आहे.
त्रिः सप्त मयूर्यः सप्त स्वसारो अग्रुवः । तास् ते विषꣳ वि जभ्रिर उदकꣳ कुम्भिनीर् इव
तीन वेळा सात म्हणजे एकवीस मोरिणी, सात भगिनी, या सगळ्यात पुढच्या आहेत—त्यांनी तुझ्यासाठी विष वाहून नेले आहे, जणू काही कळशीमध्ये पाणी नेले जाते तसं.
इयत्तकः कुषुम्भकस् तकम् भिनद्म्य् अश्मना । ततो विषम् प्र वावृते पराचीर् अनु सꣳवतः
जितका हा कुशुंभक आहे, तितकाच मी दगडाने फोडतो; मग त्या विषाचा प्रवाह उलट्या दिशेने वाहून जातो.
कुषुम्भकस् तद् अब्रवीद् गिरेः प्रवर्तमानकः । वृश्चिकस्यारसꣳ विषम् अरसꣳ वृश्चिक ते विषम्
कुशुंभक म्हणाला, डोंगरावरून खाली येताना — 'विंचवाच्या विषाला काहीच चव नाही; तुझ्या विषालाही काही चव नाही, विंचवा.'
त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः
अग्ने, तू आकाशात तेजाने झळकतोस, पाण्यात जलदगतीने धावतोस, दगडांवरही तुझं तेज आहे. तू जंगलात, औषधींमध्ये, आणि माणसांमध्येही आहेस. लोकांचा स्वामी म्हणून तू शुद्ध स्वरूपाने जन्म घेतोस.
तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे
अग्ने, यज्ञातील होताराचं कार्य तुझंच आहे, पूताचं, ऋत्विजाचं काम तुझंच आहे. नेष्टर, अग्निध्र, आणि यज्ञाचा मुख्य देखील तूच आहेस. यज्ञात प्रमुख ब्राह्मण आणि आमच्या घराचा गृहमुख्यही तूच आहेस.
त्वमग्न इन्द्रो वृषभः सतामसि त्वं विष्णुरुरुगायो नमस्यः । त्वं ब्रह्मा रयिविद्ब्रह्मणस्पते त्वं विधर्तः सचसे पुरंध्या
अग्ने, तूच सत्यवानांमध्ये बलशाली इंद्र आहेस, तूच विशाल पावलांनी चालणारा, पूजनीय विष्णू आहेस. तूच प्रार्थनेचा स्वामी, धनाचा दाता ब्रह्मणस्पती आहेस, आणि तूच उत्तम नियोजन करणारा, उदारांच्या सोबतीने असणारा आहेस.
त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि दस्म ईड्यः । त्वमर्यमा सत्पतिर्यस्य सम्भुजं त्वमंशो विदथे देव भाजयुः
अग्ने, तूच व्रतधारी राजा वरुण आहेस, तूच अद्भुत आणि स्तुत्य मित्र आहेस. तूच सत्याचा स्वामी अर्यमान आहेस, आणि यज्ञात भाग घेणारा अंशही तूच आहेस.
त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः
अग्ने, तूच उत्तम सामर्थ्य देणारा त्वष्टा आहेस, तुझे नातेवाईक म्हणजे देव्या, आणि तुझे मित्र म्हणजे स्नेही. तू तेजस्वी सोने आणि सुंदर घोडे मिळवलेस, आणि तूच माणसांचा समूह, अनेक संपत्तीने युक्त आहेस.
त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे । त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना
अग्ने, तूच महान आकाशातील असुर, रुद्र आहेस, तू मरुतांचा आणि पुष्टिदायकांचा अधिपती आहेस. तू लालसर वाऱ्यांसोबत आनंद आणतोस, तूच पोषण करणारा पूषा आहेस, आणि स्वतःच्या स्वरूपाने रक्षण करतोस.
त्वमग्ने द्रविणोदा अरंकृते त्वं देवः सविता रत्नधा असि । त्वं भगो नृपते वस्व ईशिषे त्वं पायुर्दमे यस्तेऽविधत्
अग्ने, तूच धन देणारा, कार्यसिद्धीस तत्पर आहेस, तूच रत्नांचा दाता, देवता सविता आहेस. तूच भाग्याचा स्वामी, संपत्तीचा अधिपती आहेस, आणि ज्याने तुला नेमलं त्याच्या घरात रक्षण करणारा आहेस.
त्वामग्ने दम आ विश्पतिं विशस्त्वां राजानं सुविदत्रमृञ्जते । त्वं विश्वानि स्वनीक पत्यसे त्वं सहस्राणि शता दश प्रति
अग्ने, घरात लोकांचा स्वामी म्हणून तुला बोलावलं जातं, कुळं तुला सुज्ञ राजा मानतात. हे तेजस्वी, तू सर्व संपत्तीचा स्वामी आहेस, आणि हजारो, शेकडो, दहा-दहा वाटतोस.
त्वामग्ने पितरमिष्टिभिर्नरस्त्वां भ्रात्राय शम्या तनूरुचम् । त्वं पुत्रो भवसि यस्तेऽविधत्त्वं सखा सुशेवः पास्याधृषः
अग्ने, यज्ञाने माणसांसाठी तू वडील आहेस, तू बंधूसारखा स्नेही आणि तेजस्वी आहेस. ज्याने तुला नेमलं त्याला तू पुत्र होतोस, आणि तू चांगला, न फसणारा मित्र म्हणून आमचं रक्षण करतोस.
त्वमग्न ऋभुराके नमस्यस्त्वं वाजस्य क्षुमतो राय ईशिषे । त्वं वि भास्यनु दक्षि दावने त्वं विशिक्षुरसि यज्ञमातनिः
अग्ने, तूच कौशल्यवान ऋभू आहेस, पूजनीय आहेस, सामर्थ्य आणि संपत्तीचा अधिपती आहेस. तू उजव्या बाजूने जळत सर्वत्र प्रकाश पसरवतोस, आणि यज्ञाचा विस्तार करणारा आहेस.
त्वमग्ने अदितिर्देव दाशुषे त्वं होत्रा भारती वर्धसे गिरा । त्वमिळा शतहिमासि दक्षसे त्वं वृत्रहा वसुपते सरस्वती
अग्ने, भक्तांसाठी तूच अदिती देवता आहेस, गीतांनी वाढणारी होतार भारती आहेस. तूच इळा, शंभर दानांची, कौशल्यासाठी आहेस, तूच वृत्राचा संहार करणारा, संपत्तीचा स्वामी, सरस्वती आहेस.
त्वमग्ने सुभृत उत्तमं वयस्तव स्पार्हे वर्ण आ संदृशि श्रियः । त्वं वाजः प्रतरणो बृहन्नसि त्वं रयिर्बहुलो विश्वतस्पृथुः
अग्ने, तू उत्तम पोषण मिळवणारा, सर्वोच्च तेजाचा आहेस, तुझं सुंदर रूप तेजात दिसतं. तूच मोठा विजय, मोठा तारक आहेस, आणि सर्वदूर पसरणारं विपुल धन आहेस.
त्वामग्न आदित्यास आस्यं त्वां जिह्वां शुचयश्चक्रिरे कवे । त्वां रातिषाचो अध्वरेषु सश्चिरे त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम्
अग्ने, आदित्यांनी तुला आपलं मुख केलं, शुद्धांनी तुला आपली जिव्हा केलं, हे ज्ञानी. दान देणारे यज्ञात तुझ्याशी एकरूप झाले, आणि देवता तुला अर्पण केलेलं हविष्य खातात.
त्वे अग्ने विश्वे अमृतासो अद्रुह आसा देवा हविरदन्त्याहुतम् । त्वया मर्तासः स्वदन्त आसुतिं त्वं गर्भो वीरुधां जज्ञिषे शुचिः
अग्ने, सर्व अमर, कपटी नसलेले देवता तुझ्यात अर्पण केलेलं हविष्य खातात. तुझ्यामुळे माणसं पोषणाचा आनंद घेतात, आणि तूच वनस्पतींमधून जन्मलेला शुद्ध गर्भ आहेस.
त्वं तान्सं च प्रति चासि मज्मनाग्ने सुजात प्र च देव रिच्यसे । पृक्षो यदत्र महिना वि ते भुवदनु द्यावापृथिवी रोदसी उभे
अग्ने, सुंदर जन्म घेतलेला, तू तुझ्या सामर्थ्याने या आणि त्या सर्वांपर्यंत पोहोचतोस, आणि देवता म्हणून स्तुतीस पात्र आहेस. तुझं मोठेपण इथे प्रकट झालं की, आकाश आणि पृथ्वी, हे दोन्ही जग तुझ्या मागे येतात.
ये स्तोतृभ्यो गोअग्रामश्वपेशसमग्ने रातिमुपसृजन्ति सूरयः । अस्माञ्च ताँश्च प्र हि नेषि वस्य आ बृहद्वदेम विदथे सुवीराः
अग्ने, जे दानशूर गायी, गावे आणि सुंदर घोडे गायकांना देतात, त्यांना आणि आम्हालाही तू संपत्ती मिळवून दे. आम्ही सभेत मोठ्या सामर्थ्याने बोलू दे.
यज्ञेन वर्धत जातवेदसमग्निं यजध्वं हविषा तना गिरा । समिधानं सुप्रयसं स्वर्णरं द्युक्षं होतारं वृजनेषु धूर्षदम्
यज्ञाने वाढ, हे जातवेद, अग्नीला अर्पण, शरीर आणि गीताने पूजाअर्चा करा. त्याला उत्तम प्रकारे प्रज्वलित करा, तो तेजस्वी, स्वर्गसमान, होतार आणि लोकांत दृढ आहे.
अभि त्वा नक्तीरुषसो ववाशिरेऽग्ने वत्सं न स्वसरेषु धेनवः । दिव इवेदरतिर्मानुषा युगा क्षपो भासि पुरुवार संयतः
अग्ने, रात्र आणि उषा तुला हाक मारतात, जणू वासराला त्याच्या बहिणींमध्ये गायी बोलावतात. जसा सूर्य आकाशात दिसतो, तसा तू माणसांना प्रकट होतोस; रात्रींमध्ये तू तेजाने झळकतोस, दानात श्रीमंत आणि संयमी आहेस.
तं देवा बुध्ने रजसः सुदंससं दिवस्पृथिव्योररतिं न्येरिरे । रथमिव वेद्यं शुक्रशोचिषमग्निं मित्रं न क्षितिषु प्रशंस्यम्
देवतांनी त्याला या विश्वाच्या पाया भागात, आकाश आणि पृथ्वीचा आधार म्हणून, ठेवले. जणू काही जोतायला तयार असलेला रथ, तेजस्वी ज्वाळांनी प्रकटणारा अग्नि, लोकांमध्ये मित्रासारखा सर्वांनी गौरवावा असा आहे.
तमुक्षमाणं रजसि स्व आ दमे चन्द्रमिव सुरुचं ह्वार आ दधुः । पृश्न्याः पतरं चितयन्तमक्षभिः पाथो न पायुं जनसी उभे अनु
तो स्वतःच्या घरात, या विश्वाच्या विस्तारात, चंद्रासारखा तेजस्वी चमकत असतो. त्याला लाकडात ठेवतात. पृष्णीचा हा पुत्र, आपल्या डोळ्यांनी सर्व काही ओळखणारा, पाण्यांचे रक्षण करणाऱ्या सारखा, दोन्ही जगांचा पाठलाग करतो.
स होता विश्वं परि भूत्वध्वरं तमु हव्यैर्मनुष ऋञ्जते गिरा । हिरिशिप्रो वृधसानासु जर्भुरद्द्यौर्न स्तृभिश्चितयद्रोदसी अनु
तो यज्ञाचा पुरोहित, सर्व विधींचा व्याप घेणारा आहे. त्याला मनुष्य आपली आहुती आणि स्तुतीने शोधतात. पिवळ्या अयाळाचा, बलवानांमध्ये गतीमान, घोड्यासारखा आपल्या पावलांनी दोन्ही जगात चिन्हे उमठवतो.
स नो रेवत्समिधानः स्वस्तये संददस्वान्रयिमस्मासु दीदिहि । आ नः कृणुष्व सुविताय रोदसी अग्ने हव्या मनुषो देव वीतये
तो, समृद्धी देणारा आणि आपल्यासाठी प्रज्वलित केलेला, आमच्या कल्याणासाठी धन देओ आणि आमच्यात उजळो. अग्निदेव, दोन्ही जगं आमच्या सुखासाठी अनुकूल कर आणि मनुष्यांची आहुती स्वीकार.
दा नो अग्ने बृहतो दाः सहस्रिणो दुरो न वाजं श्रुत्या अपा वृधि । प्राची द्यावापृथिवी ब्रह्मणा कृधि स्वर्ण शुक्रमुषसो वि दिद्युतः
अग्निदेव, आम्हाला मोठं आणि हजारो पटीने वाढणारं दान दे. जसा गवळी आपल्या कळपाचा वाढ करतो तसा आमच्या विजयात भर घाल. आमच्या प्रार्थनेने आकाश आणि पृथ्वी अनुकूल होवोत आणि तेजस्वी उषा प्रकाशमान होवोत.
स इधान उषसो राम्या अनु स्वर्ण दीदेदरुषेण भानुना । होत्राभिरग्निर्मनुषः स्वध्वरो राजा विशामतिथिश्चारुरायवे
तो प्रज्वलित झाल्यावर सुंदर उषांचा पाठलाग करतो, तेजस्वी प्रकाशाने उजळतो, लालसर किरणांनी चमकतो. अग्नि, आपल्या यज्ञकर्मांनी, मनुष्यांचा राजा आणि सर्वांचा प्रिय पाहुणा आहे.