न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य
तू मरत नाहीस, तुला इजा होत नाही; तू चांगल्या मार्गांनी देवांकडे जातोस. तुझ्यासाठी लाल रंगाच्या आणि डाग असलेल्या घोड्या जुंपल्या आहेत; घोडा गाढवाच्या जुव्यावर उभा आहे.
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान्
हा घोडा आपल्याला उत्तम गायी, उत्तम घोडे, पुत्र आणि सर्व प्रकारचे पोषण देणारे धन मिळवून देओ. अदिती आपल्याला निष्पाप ठेवो; अर्पण घेऊन जाणारा घोडा आपल्याला राज्य मिळवून देओ.
यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन्
ज्या वेळी तुझा पहिला आवाज जन्मताना उमटला, समुद्रातून किंवा पाण्यातून उगवला, गरुडाची पंखे, हरणाचे हात—हे तुझे गौरवशाली रूप तेव्हाच जन्मले, हे घोड्या.
यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूरादश्वं वसवो निरतष्ट
यमाने दिलेला, त्रिताने बळ दिलेला, इंद्राने सर्वप्रथम यावर स्वार झाला; गंधर्वाने त्याच्या लगामाला धरले, सूर्याने घोडा घडवला, आणि वसुंनी त्याला सोडले.
असि यमो अस्यादित्यो अर्वन्नसि त्रितो गुह्येन व्रतेन । असि सोमेन समया विपृक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि
तू यम आहेस, तू आदित्य आहेस, हे घोड्या; तू त्रिता आहेस, गुप्त व्रताने. तू सोमासोबत एकरूप झालेला, वेगळा ठेवलेला; म्हणतात, तुझे तीन बंध आकाशात आहेत.
त्रीणि त आहुर्दिवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन्यत्रा त आहुः परमं जनित्रम्
म्हणतात, तुझे तीन बंध आकाशात, तीन पाण्यात, तीन समुद्रात आहेत. वरुणा, मला आशा आहे, तुझ्यावर कृपा करील, हे घोड्या, जिथे तुझे सर्वोच्च मूळ आहे असे म्हणतात.
इमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शफानां सनितुर्निधाना । अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमृतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः
हे तुझे नऊ स्नान आहेत, हे घोड्या; हे तुझ्या खुरांचे चिन्ह, तुझ्या सामर्थ्याची ठिकाणे. येथे मी तुझे शुभ लगाम पाहिले, जे अमरत्वाचे रक्षक जपतात.
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि
माझ्या मनाने मी तुझ्या स्वरूपाजवळ गेलो, दिवसा उडणाऱ्या पक्ष्यासारखा तुला पाहिले. तुझे डोके मी चांगल्या मार्गावर, धुळीत उडणारे, पंख असलेले पाहिले.
अत्रा ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानळादिद्ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः
येथे मी तुझे श्रेष्ठ रूप पाहिले, गायीच्या पायाशी अन्नासाठी धडपडणारे. जेव्हा माणूस तुझ्या आनंदाचा पाठलाग करतो, आणि प्रथम औषधी धरतो, तेव्हा तो तुला शोधतो.
अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् । अनु व्रातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्यं ते
रथ तुझ्या मागे येतो, तरुण तुझ्या मागे येतो, हे घोड्या; गायी, कन्यांचा स्वामी तुझ्या मागे येतो. तुझे मित्रत्व सर्वजण शोधतात; देवांनी तुझी शक्ती मोजली आहे.
हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनोजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविरद्यमायन्यो अर्वन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत्
सोन्याचे शिंग, वेगवान पाय, त्याचे पाय मनासारखे चालणारे, इंद्र खाली होता. देवांनी अर्पणासाठी इच्छा धरली, घोड्यावर स्वार झाले; घोडा सर्वप्रथम जुंपला गेला.
ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्दिव्यमज्ममश्वाः
हे घोडे वेगवान, कंबर बारीक आणि बलवान, शूर आणि दिव्य आहेत; हे एकत्र रेषेत चालणाऱ्या हंसांसारखे आहेत, जेंव्हा हे दिव्य घोडे धावायला निघतात, तेव्हा सगळे मिळून प्रयत्न करतात.
तव शरीरं पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तं वात इव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति
तुझे शरीर उडण्यासाठी आतुर आहे, तुझे मन वाऱ्यासारखे मार्गावर धावते; तुझे शिंगे अनेक ठिकाणी पसरलेली आहेत, आणि ती जंगलात जोरात फिरतात.
उप प्रागाच्छसनं वाज्यर्वा देवद्रीचा मनसा दीध्यानः । अजः पुरो नीयते नाभिरस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः
तो तेजस्वी घोडा देवतेच्या तेजाने मनात उजळत, चाऱ्याच्या ठिकाणी येतो; एक शेळी पुढे जाते, जणू त्याचा नाभी आहे, आणि मागे विद्वान लोक गात गात चालतात.
उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि
तो घोडा, आपल्या वडिलांकडे आणि आईकडे, सर्वोच्च आसनाकडे जातो; आज देवांना सर्वात प्रिय असा हा मार्ग आहे, आणि नंतर तो भक्ताला बक्षिसे देतो.
अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः । तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम्
या सुंदर, पांढऱ्या केसांच्या होताराचा एक मधला भाऊ आहे जो खातो; तिसरा भाऊ तुपाने माखलेला आहे—इथे मी सात मुलांचा स्वामी पाहिला.
सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः
सात जण एकच चाक असलेल्या रथाला जुंपतात; एक घोडा, सात नावे असलेला, तो ओढतो; त्या चाकाला तीन नाभी आहेत, ते नित्य नवीन आणि अखंड आहे, आणि त्यावर साऱ्या जगांचा आधार आहे.
इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः । सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम
या रथावर सात जण उभे आहेत; सात चाके, सात घोडे तो रथ ओढतात; सात बहिणी एकत्र येतात, जिथे गायींची सात नावे ठेवलेली आहेत.
को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति । भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत्
कोणाने पहिल्यांदा जन्म घेणाऱ्याला पाहिले, जो हाडांशिवाय आहे पण हाडे वाहतो? पृथ्वीचा आत्मा, देवांचा निर्माता—तो कुठे आहे? जाणणाऱ्याने हे विचारायला कोण गेला?
पाकः पृच्छामि मनसाविजानन्देवानामेना निहिता पदानि । वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून्वि तत्निरे कवय ओतवा उ
माझ्या मनाने, न कळता मी विचारतो—देवांची पावले कुठे ठेवली आहेत? वासरावर, बैलावर, विद्वानांनी सात धागे विणले, ते एकत्र गुंफले.
अचिकित्वाञ्चिकितुषश्चिदत्र कवीन्पृच्छामि विद्मने न विद्वान् । वि यस्तस्तम्भ षळिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम्
मला न कळता, मी इथे जाणणाऱ्या ऋषींना विचारतो, समजून घेण्यासाठी, जरी मी ज्ञानी नाही; कोणी सहा प्रदेश स्थापन केले, अजन्म्याचे रूप—त्यात एक कोण आहे?
इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः । शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदापुः
जो या सुंदराचा ठाव जाणतो, तो इथे सांगावा; त्याच्या डोक्यातून गायी दूध काढतात, आवरण घालून, त्या त्याच्या पायाशी पाणी आणतात.
माता पितरमृत आ बभाज धीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे । सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः
आईने वडिलांबरोबर अमृत वाटून घेतले; सुरुवातीला तिने मनाने त्याच्याशी एकरूपता साधली; गर्भाच्या साराने भेदलेली ती, नम्र होऊन वाणीच्या दिशेने गेली.
युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः । अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु
आई उजव्या बाजूच्या जुव्यावर जुंपली गेली; गर्भ गर्भाशयात उभा राहिला; वासराने मोजले, गायींच्या मागे गेला, आणि तीन अंतरांमध्ये सर्वरूप पाहिले.
तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम्
तीन आई आणि तीन वडील घेऊन तो एक उभा राहिला, त्याची चाके थकत नाहीत; ते आकाशाच्या पाठीवर बोलतात, सर्व जाणणारी वाणी उच्चारतात, सर्वांना प्रेरणा देतात.
द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य । आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः
बारा आरे असलेले चाक, कधीही न झिजणारे, अमरत्वाच्या आकाशावर फिरते; इथे, अग्ने, जुळ्या पुत्रांचे सातशे वीस उभे आहेत.
पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षळर आहुरर्पितम्
पाच पायांचा, बारा रूपांचा वडील, आकाशाच्या दूरच्या अर्ध्यात राहतो असे म्हणतात; इतर ज्ञानी, वरच्या भागात, सात चाकांच्या, सहा आऱ्यांच्या ठिकाणी स्थिर पाहतात.
पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्ना तस्थुर्भुवनानि विश्वा । तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः
पाच आऱ्यांच्या फिरणाऱ्या चाकावर साऱ्या जगांचा आधार आहे; त्याचा अक्ष खूप भाराने तापतो, पण फार पूर्वीपासून त्याचे चाक किंवा आरे तुटत नाहीत.
सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति । सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा
सदैव फिरणारे चाक, त्याचा कडा कधीही झिजत नाही, दहा जुंपलेले त्याला सरळ नेतात; सूर्याचे डोळे आकाशाने झाकले आहेत, त्यात सर्व जगांची स्थापना आहे.
साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति । तेषामिष्टानि विहितानि धामश स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः
एकत्र जन्मलेली सात मुले सांगितली जातात, त्यांपैकी सहा पोसली जातात आणि एकटे जन्मलेले एक आहे, असे ऋषी, देवांनी उत्पन्न झालेले, म्हणतात. त्यांची कर्मानुसार वेगवेगळी ठिकाणे ठरवली आहेत; त्यांच्या रूपांना वेगवेगळ्या प्रकारे घडवले असून ती तेजाने चमकतात.