तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरु वारं पुरु त्मना । त्वष्टा पोषाय वि ष्यतु राये नाभा नो अस्मयुः
तो अद्भुत, सर्वांचे रक्षण करणारा, अनेक रूपांचा त्वष्टा आमच्या पोषणासाठी, संपत्तीच्या विस्तारासाठी, आधार आणि पाया व्हावा.
अवसृजन्नुप त्मना देवान्यक्षि वनस्पते । अग्निर्हव्या सुषूदति देवो देवेषु मेधिरः
स्वतःच्या सामर्थ्याने देवांनी, वनस्पतीच्या अधिपती, दैवी लोकांना पाठवले. अग्नी, देवांमध्ये ज्ञानी देव, हव्ये आनंदाने स्वीकारतो.
पूषण्वते मरुत्वते विश्वदेवाय वायवे । स्वाहा गायत्रवेपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन
पूषण, मरुत, सर्व देव, वायू, आणि गायत्रासाठी स्वाहा म्हणत, इंद्रासाठी हव्य अर्पण करा.
स्वाहाकृतान्या गह्युप हव्यानि वीतये । इन्द्रा गहि श्रुधी हवं त्वां हवन्ते अध्वरे
स्वाहा म्हणत केलेल्या हव्यांसाठी ये, कृपेने स्वीकार. इंद्रा, ये, आमचे आवाहन ऐक, कारण यज्ञात तुलाच हाक दिली जाते.
प्र तव्यसीं नव्यसीं धीतिमग्नये वाचो मतिं सहसः सूनवे भरे । अपां नपाद्यो वसुभिः सह प्रियो होता पृथिव्यां न्यसीददृत्वियः
मी अग्नी, बलाचा पुत्र, याच्यासाठी नवी, सामर्थ्यशाली स्तुती, वाणी आणि विचार अर्पण करतो. तो प्रिय होतार, वसूंना सोबत घेऊन, पृथ्वीवर ऋत्विज म्हणून स्थिर झाला आहे.
स जायमानः परमे व्योमन्याविरग्निरभवन्मातरिश्वने । अस्य क्रत्वा समिधानस्य मज्मना प्र द्यावा शोचिः पृथिवी अरोचयत्
तो, सर्वोच्च आकाशात जन्म घेऊन, मातरिश्वानसाठी अग्नी म्हणून प्रकट झाला. त्याच्या इच्छेने, प्रज्वलनाच्या कृतीने, त्याच्या ज्वाळेने आकाश आणि पृथ्वी उजळून निघाली.
अस्य त्वेषा अजरा अस्य भानवः सुसंदृशः सुप्रतीकस्य सुद्युतः । भात्वक्षसो अत्यक्तुर्न सिन्धवोऽग्ने रेजन्ते अससन्तो अजराः
त्याच्या प्रखर, कधीही न संपणाऱ्या किरणांनी, सुंदर रूप आणि तेजाने, त्याच्या ज्वाळा, जलद नद्यांसारख्या, अग्नी, नेहमी ताज्या, कधीही न संपणाऱ्या, चमकत राहतात.
यमेरिरे भृगवो विश्ववेदसं नाभा पृथिव्या भुवनस्य मज्मना । अग्निं तं गीर्भिर्हिनुहि स्व आ दमे य एको वस्वो वरुणो न राजति
सर्वज्ञ भृगुंनी यमाला पृथ्वीच्या केंद्रस्थानी, जगाचा आधार म्हणून निवडले. त्या अग्नीला आपल्या घरात सुंदर स्तुतींनी गौरव कर, जो एकटाच संपन्न वरुणासारखा तेजस्वीपणे राज्य करतो.
न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टा दिव्या यथाशनिः । अग्निर्जम्भैस्तिगितैरत्ति भर्वति योधो न शत्रून्स वना न्यृञ्जते
त्याचा आवाज कोणालाही मागे टाकता येत नाही, तो मरुतांसारखा गडगडणारा, सैन्यासारखा चालणारा, आकाशातील वीजेसारखा आहे. अग्नी आपल्या जबड्यांनी व तीक्ष्ण दातांनी शत्रूंना जिंकून, त्यांना खाली पाडतो.
कुविन्नो अग्निरुचथस्य वीरसद्वसुष्कुविद्वसुभिः काममावरत् । चोदः कुवित्तुतुज्यात्सातये धियः शुचिप्रतीकं तमया धिया गृणे
अग्नी, जो स्तुतीमध्ये आनंद मानतो, तो आपल्याला धन देईल का? तो आपली इच्छा संपत्तीने पूर्ण करील का? त्याची प्रेरणा आपले विचार यशाकडे नेवो; निर्मळ मनाने मी त्याचे गुणगान करतो.
घृतप्रतीकं व ऋतस्य धूर्षदमग्निं मित्रं न समिधान ऋञ्जते । इन्धानो अक्रो विदथेषु दीद्यच्छुक्रवर्णामुदु नो यंसते धियम्
तूपासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला, सत्यावर दृढ असलेला अग्नी, मित्रासारखा प्रज्वलित होतो. पेटवला की तो सभांमध्ये उजळतो, तेजस्वी ज्वाळा सोडतो, आपले विचार उंचावतो.
अप्रयुच्छन्नप्रयुच्छद्भिरग्ने शिवेभिर्नः पायुभिः पाहि शग्मैः । अदब्धेभिरदृपितेभिरिष्टेऽनिमिषद्भिः परि पाहि नो जाः
अग्नी, तू आमचे रक्षण कर, ज्या रक्षकांनी कधीच साथ सोडली नाही, जे थकले नाहीत, जे शुभ आहेत, जे गेले आणि जे राहिले त्यांच्याद्वारे. जे अपराजित, न दुखावलेले, निवडलेले, आणि जे जागे आहेत, अशा सर्वांनी आमच्या कुटुंबाचे सर्व बाजूंनी रक्षण कर.
एति प्र होता व्रतमस्य माययोर्ध्वां दधानः शुचिपेशसं धियम् । अभि स्रुचः क्रमते दक्षिणावृतो या अस्य धाम प्रथमं ह निंसते
होत्री पुढे येतो, आपल्या कर्माचा धर्म पाळतो, तेजस्वी विचार उंचावतो; तो दक्षिणेकडून वेष्टित झालेल्या समिधा जवळ जातो, ज्या प्रथम त्याच्या निवासाला स्पर्श करतात.
अभीमृतस्य दोहना अनूषत योनौ देवस्य सदने परीवृताः । अपामुपस्थे विभृतो यदावसदध स्वधा अधयद्याभिरीयते
अमरतेचे दूध काढणारे, देवाच्या आसनात गर्भात लपलेले, जवळ आले आहेत; जेव्हा ते पाण्याच्या कुशीत बसतात, तेव्हा ते अर्पणाचा आस्वाद घेतात, प्रवाहाबरोबर वाहतात.
युयूषतः सवयसा तदिद्वपुः समानमर्थं वितरित्रता मिथः । आदीं भगो न हव्यः समस्मदा वोळ्हुर्न रश्मीन्समयंस्त सारथिः
एकत्र येण्याची इच्छा ठेवून, ते असे रूप दाखवतात, एकाच हेतूने, ते आपापसात वाटून घेतात; मग, भागासारखा, यज्ञासाठी योग्य, वाहणारा लगाम गोळा करतो, सारथी त्यांना एकत्र धरतो.
यमीं द्वा सवयसा सपर्यतः समाने योना मिथुना समोकसा । दिवा न नक्तं पलितो युवाजनि पुरू चरन्नजरो मानुषा युगा
हे दोघे, एकाच पोटी जन्मलेले, एकत्र राहणारे, जोडपे म्हणून पूजनीय आहेत; दिवस-रात्रीसारखे, एक वृद्ध, एक तरुण, नेहमी चालणारे, माणसांच्या पिढ्यांमध्ये वृद्धत्वरहित.
तमीं हिन्वन्ति धीतयो दश व्रिशो देवं मर्तास ऊतये हवामहे । धनोरधि प्रवत आ स ऋण्वत्यभिव्रजद्भिर्वयुना नवाधित
दहा प्रेरित विचार त्याला पुढे नेतात; आम्ही मर्त्य त्याला मदतीसाठी हाक मारतो; धनुष्याच्या उतारावर तो नव्याने सज्ज होतो, कौशल्याने पुढे जाणाऱ्यांसोबत पुढे जातो.
त्वं ह्यग्ने दिव्यस्य राजसि त्वं पार्थिवस्य पशुपा इव त्मना । एनी त एते बृहती अभिश्रिया हिरण्ययी वक्वरी बर्हिराशाते
अग्नी, तू खरोखरच दिव्यांचा अधिपती आहेस, आणि आपल्या स्वभावाने पृथ्वीवरील रक्षक आहेस, जणू गोठ्याचा राखणारा. या विशाल, तेजाने शोभणाऱ्या, सोन्याच्या समिधा पवित्र कुशा पसरतात.
अग्ने जुषस्व प्रति हर्य तद्वचो मन्द्र स्वधाव ऋतजात सुक्रतो । यो विश्वतः प्रत्यङ्ङसि दर्शतो रण्वः संदृष्टौ पितुमाँ इव क्षयः
अग्नी, हे वचन स्वीकार आणि आनंद मान; सौम्य, स्वयंसिद्ध, सत्यातून जन्मलेला, बुद्धिमान. तू सर्वत्र वळणारा, प्रकट, अद्भुत रूपाचा, पाहण्यास आनंददायक, जणू पित्याचा घर.
तं पृच्छता स जगामा स वेद स चिकित्वाँ ईयते सा न्वीयते । तस्मिन्सन्ति प्रशिषस्तस्मिन्निष्टयः स वाजस्य शवसः शुष्मिणस्पतिः
त्याला विचारा—तो आला आहे, तो जाणतो, तो शहाणा आहे, तो पुढे जातो आणि मागे येतो; त्याच्यात आज्ञा आहेत, त्याच्यात अर्पण आहेत; तो बळ, सामर्थ्य आणि उत्साहाचा स्वामी आहे.
तमित्पृच्छन्ति न सिमो वि पृच्छति स्वेनेव धीरो मनसा यदग्रभीत् । न मृष्यते प्रथमं नापरं वचोऽस्य क्रत्वा सचते अप्रदृपितः
लोक त्याला विचारतात, पण कोणीही त्याला पूर्णपणे विचारू शकत नाही; शहाणा स्वतःच्या मनाने समजतो; त्याचे पहिले आणि शेवटचे वचन नाकारले जात नाही, तो इच्छाशक्तीने स्थिर असतो, अढळ असतो.
तमिद्गच्छन्ति जुह्वस्तमर्वतीर्विश्वान्येकः शृणवद्वचांसि मे । पुरुप्रैषस्ततुरिर्यज्ञसाधनोऽच्छिद्रोतिः शिशुरादत्त सं रभः
त्याच्याकडे अर्पण करणारे येतात, वेगवान येतात, तो एकटाच माझे सर्व शब्द ऐकतो; तो अनेक प्रकारे पाठवला जातो, यज्ञ सिद्ध करतो, निर्दोष, बालक, उत्साही, कार्य उचलतो.
उपस्थायं चरति यत्समारत सद्यो जातस्तत्सार युज्येभिः । अभि श्वान्तं मृशते नान्द्ये मुदे यदीं गच्छन्त्युशतीरपिष्ठितम्
तो अर्पणाच्या जागी हजर राहून फिरतो, नव्याने जन्मलेला, ज्या जुंपलेल्या आहेत त्यांच्यासोबत कार्य उचलतो; जेव्हा तेजस्वी येतात तेव्हा आनंदात ते उत्साहीला स्पर्श करतात, जेव्हा त्या उजळलेल्या जागी पोहोचतात.
स ईं मृगो अप्यो वनर्गुरुप त्वच्युपमस्यां नि धायि । व्यब्रवीद्वयुना मर्त्येभ्योऽग्निर्विद्वाँ ऋतचिद्धि सत्यः
तो जंगली प्राण्यासारखा, वनात ठेवला जातो, त्याची कातडी वेदीवर ठेवली जाते; अग्नी, ज्ञानी, सत्य जाणणारा, खरोखरच कौशल्याने माणसांशी बोलतो.
त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम्
तीन डोकी, सात किरण असलेला, निर्दोष अग्नी, मी त्याचे स्तवन करतो, तो आपल्या पालकांच्या कुशीत आहे; स्थिर आणि चालत्या मार्गावर बसून, तो आकाशातील सर्व तेजस्वी प्रदेश भरून टाकतो.
उक्षा महाँ अभि ववक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिरृष्वः । उर्व्याः पदो नि दधाति सानौ रिहन्त्यूधो अरुषासो अस्य
तो बलाढ्य वृषभ, नेहमी तरुण आणि उंच, आपल्या सामर्थ्याने पुढे गेला; तो विस्तीर्ण पृथ्वीच्या शिखरावर पाऊल ठेवतो; त्याच्या अंगावरून लालसर धारांनी दूध वाहू लागते.
समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने
त्या गायी एकत्र फिरतात, आपल्या एकाच वासराभोवती वळतात; सर्वत्र उत्तम दूध देणाऱ्या, थकवा न येता वाटा मोजत फिरतात, आपल्या मोठ्या अंगावर सर्व चिन्हे घेऊन.
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नाना हृदा रक्षमाणा अजुर्यम् । सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो अभवत्सूर्यो नॄन्
ज्ञानी आणि कवी त्या मार्गाचे नेतृत्व करतात, वेगवेगळ्या मनाने अमरत्वाचे रक्षण करतात; जाणून घेण्याची इच्छा ठेवून, त्यांनी नदी पाहिली; त्यांच्यासाठी सूर्य लोकांत प्रकट झाला.
दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः
तो सर्वत्र पाहण्यासारखा आहे, सर्व सीमांमध्ये दर्शन देणारा, मोठेपणासाठी आणि मुलाच्या आयुष्यासाठी आवाहन करण्यासारखा; कारण सूर्य अनेक ठिकाणी गर्भातून सर्वाधिक प्रकट झाला, दानशूरा.
कथा ते अग्ने शुचयन्त आयोर्ददाशुर्वाजेभिराशुषाणाः । उभे यत्तोके तनये दधाना ऋतस्य सामन्रणयन्त देवाः
अग्ने, तेजस्वी देवांनी तुला कसे उपासले, बक्षीस मिळवण्यासाठी उत्सुकतेने अर्पण केले? जेव्हा देवांनी, कुटुंबात आणि संततीत, सत्याच्या गाण्याला धरून आनंद मानला.