उप मा श्यावाः स्वनयेन दत्ता वधूमन्तो दश रथासो अस्थुः । षष्टिः सहस्रमनु गव्यमागात्सनत्कक्षीवाँ अभिपित्वे अह्नाम्
श्यावाने दिलेले दहा वधूसह रथ माझ्याकडे आले; साठ हजार गायी मागून आल्या, आणि कक्षीवन्ताचे धन दिवसाच्या शेवटी मोठ्या प्रमाणात मिळाले.
चत्वारिंशद्दशरथस्य शोणाः सहस्रस्याग्रे श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अत्यान्कक्षीवन्त उदमृक्षन्त पज्राः
दहा रथांच्या मालकाचे चाळीस लाल घोडे हजारांच्या रांगेच्या पुढे नेतात. कक्षीवन्ताचे मदाने भरलेले वेगवान घोडे इतरांना मागे टाकतात.
पूर्वामनु प्रयतिमा ददे वस्त्रीन्युक्ताँ अष्टावरिधायसो गाः । सुबन्धवो ये विश्या इव व्रा अनस्वन्तः श्रव ऐषन्त पज्राः
पूर्वीच्या दानानंतर मी वस्त्रे, आठ वेळा जुळवलेल्या गायी मिळवल्या. ज्या जवळच्या मित्रांसारख्या आहेत, असे रथचालक, रथांशिवाय, कीर्ती मिळवतात.
आगधिता परिगधिता या कशीकेव जङ्गहे । ददाति मह्यं यादुरी याशूनां भोज्या शता
जशी काशीच्या बाईच्या मांडीवर कमरपट्टा शोभून दिसतो, तशीच सुंदर सजलेली यदुरी मला शेकडो झटपट मिळणाऱ्या आणि खायला छान अशा गोष्टी देते.
उपोप मे परा मृश मा मे दभ्राणि मन्यथाः । सर्वाहमस्मि रोमशा गन्धारीणामिवाविका
माझ्याजवळ ये, मला नीट पाहा, माझ्या लहानपणाला कमी लेखू नकोस; मी पूर्ण केसाळ आहे, जशी गांधार देशातील मेंढी असते.
अग्निं होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुं सूनुं सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमनु वष्टि शोचिषाजुह्वानस्य सर्पिषः
मी अग्नीला यज्ञाचा पुरोहित, दानशूर, बलवानाचा पुत्र, सर्व जन्मांचा जाणणारा, ऋषी आणि देवांचा देव मानतो. तो शुद्ध विधीने, दैवी करुणेने, तुपाच्या तेजस्वी प्रवाहामागे ज्वाळेने जातो, आणि हविष्य अर्पण करतो.
यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः शुक्र मन्मभिः । परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् । शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः
हे अग्नी, यज्ञासाठी सर्वात योग्य, अंगिरसांमध्ये श्रेष्ठ, ऋषी, आम्ही तुला आमच्या स्तोत्रांनी आणि शुद्ध मनाने बोलावतो. तू आकाशाच्या रक्षणासारखा, लोकांचा पुरोहित, ज्वलंत केसांचा, बलवान, ज्याला सर्व लोक मदतीसाठी आधार देतात.
स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहंतरः परशुर्न द्रुहंतरः । वीळु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् । निःषहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते
तो अग्नी, प्रचंड तेजाने झळाळणारा, शत्रूंचा नाश करणारा बनतो, कुऱ्हाडीप्रमाणे, पण स्वतः शत्रू नाही. त्याच्या समोर जे खाली पडतात, जणू दाट जंगलात, तेही तो जिंकतो, जे काही मजबूत असते तेही तो सहज ताब्यात घेतो आणि युद्धात कधीही हरत नाही.
दृळ्हा चिदस्मा अनु दुर्यथा विदे तेजिष्ठाभिररणिभिर्दाष्ट्यवसेऽग्नये दाष्ट्यवसे । प्र यः पुरूणि गाहते तक्षद्वनेव शोचिषा । स्थिरा चिदन्ना नि रिणात्योजसा नि स्थिराणि चिदोजसा
मजबूत किल्लेही त्याच्यासमोर झुकतात; तुला सर्व वाटा माहीत आहेत, अग्नीला अर्पणासाठी जलद जळणाऱ्या लाकडांनी. तो अग्नी, अनेकांना भेदतो, जणू सुतार ज्वाळेने, आणि अगदी कडक अन्नही आपल्या बळाने तो सहज कापतो.
तमस्य पृक्षमुपरासु धीमहि नक्तं यः सुदर्शतरो दिवातरादप्रायुषे दिवातरात् । आदस्यायुर्ग्रभणवद्वीळु शर्म न सूनवे । भक्तमभक्तमवो व्यन्तो अजरा अग्नयो व्यन्तो अजराः
आम्ही त्या तेजस्वी अग्नीचे ध्यान करतो, जो अंधारातही उजळून दिसतो, रात्री दिवसा पेक्षा अधिक स्पष्ट दिसतो, आणि अल्पायुषी दिवसा नाही. त्याला, जणू पुत्राला, आम्ही आश्रय धरतो, भक्त असो वा अभक्त, तो अमर अग्नी सर्वांना संरक्षण देतो.
स हि शर्धो न मारुतं तुविष्वणिरप्नस्वतीषूर्वरास्विष्टनिरार्तनास्विष्टनिः । आदद्धव्यान्याददिर्यज्ञस्य केतुरर्हणा । अध स्मास्य हर्षतो हृषीवतो विश्वे जुषन्त पन्थां नरः शुभे न पन्थाम्
तो अग्नी, मोठ्या सैन्यासारखा, मरुतांसारखा गडगडणारा, सुपीक आणि ओसाड भूमीतही वेगाने धावणारा आहे. तो हविष्य स्वीकारतो, यज्ञाचा चिन्ह आहे, पूजेचा योग्य आहे. मग आनंदाने, सर्व लोक त्याचा सुंदर मार्ग आनंदाने चालतात.
द्विता यदीं कीस्तासो अभिद्यवो नमस्यन्त उपवोचन्त भृगवो मथ्नन्तो दाशा भृगवः । अग्निरीशे वसूनां शुचिर्यो धर्णिरेषाम् । प्रियाँ अपिधीँर्वनिषीष्ट मेधिर आ वनिषीष्ट मेधिरः
जेव्हा भृगु ऋषींनी भक्तीने त्याची स्तुती केली, त्याला घासून प्रकट केला, तेव्हा अग्नी हा संपत्तीचा स्वामी, शुद्ध आणि सर्वांचा आधार झाला. तो प्रिय धन बुद्धिमानाकडे जपून ठेवो.
विश्वासां त्वा विशां पतिं हवामहे सर्वासां समानं दम्पतिं भुजे सत्यगिर्वाहसं भुजे । अतिथिं मानुषाणां पितुर्न यस्यासया । अमी च विश्वे अमृतास आ वयो हव्या देवेष्वा वयः
आम्ही तुला सर्व लोकांचा स्वामी, सर्वांचा एकत्र मालक, खरी स्तुती करणारा, सर्वांचा सोबती म्हणून बोलावतो. तू मानवांचा पाहुणा, वडिलांसारखा, ज्याचे स्थान कधीही सोडले जात नाही; आणि हे सर्व अमर पक्षी देवांना हविष्य पोहोचवतात.
त्वमग्ने सहसा सहन्तमः शुष्मिन्तमो जायसे देवतातये रयिर्न देवतातये । शुष्मिन्तमो हि ते मदो द्युम्निन्तम उत क्रतुः । अध स्मा ते परि चरन्त्यजर श्रुष्टीवानो नाजर
हे अग्नी, तू सर्वांत बलवान, अत्यंत तेजस्वी, देवकार्याकरता जन्मलेला आहेस, देवकार्याकरता संपत्ती आहेस. तुझा उत्साह सर्वांत मोठा, तुझी इच्छा सर्वांत तेजस्वी; म्हणूनच, अमर आणि नेहमी ऐकणारे तुझ्या सभोवती फिरतात.
प्र वो महे सहसा सहस्वत उषर्बुधे पशुषे नाग्नये स्तोमो बभूत्वग्नये । प्रति यदीं हविष्मान्विश्वासु क्षासु जोगुवे । अग्रे रेभो न जरत ऋषूणां जूर्णिर्होत ऋषूणाम्
आमची स्तुती या महान, बलवान, शक्तिमान, गायींच्या राखणाऱ्या अग्नीला असो. जेव्हा तो हविष्य घेऊन सर्व घरांत असतो; तो ऋषींपैकी पुढे, गजर करणाऱ्या वृषासारखा, पुरोहित, ऋषींपैकी बलवान आहे.
स नो नेदिष्ठं ददृशान आ भराग्ने देवेभिः सचनाः सुचेतुना महो रायः सुचेतुना । महि शविष्ठ नस्कृधि संचक्षे भुजे अस्यै । महि स्तोतृभ्यो मघवन्सुवीर्यं मथीरुग्रो न शवसा
हे अग्नी, देवांसह, उत्तम सल्ल्याने, आम्हाला सर्वात जवळचे दर्शन आणि मोठे धन दे. हे बलवान, आम्हाला भरपूर संपत्ती दे, आणि स्तुती करणाऱ्यांना, दानशूरा, वीर्यशक्ती दे, जशी उग्र शक्तीवान देतो.
अयं जायत मनुषो धरीमणि होता यजिष्ठ उशिजामनु व्रतमग्निः स्वमनु व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते । अदब्धो होता नि षददिळस्पदे परिवीत इळस्पदे
हा अग्नी माणसांच्या घरात जन्मतो, यज्ञासाठी सर्वात योग्य पुरोहित, उशिजांच्या नियमाने, स्वतःच्या नियमाने चालतो. तो सर्वांच्या ऐकण्यात येतो, मित्रासारखा आहे, त्याची कीर्ती संपत्तीप्रमाणे पसरते. निष्कलंक पुरोहित हविष्याच्या जागी बसतो, सर्व बाजूंनी वेढलेला.
तं यज्ञसाधमपि वातयामस्यृतस्य पथा नमसा हविष्मता देवताता हविष्मता । स न ऊर्जामुपाभृत्यया कृपा न जूर्यति । यं मातरिश्वा मनवे परावतो देवं भाः परावतः
त्याला, यज्ञासाठी योग्य असलेल्या अग्नीला, आम्ही सत्याच्या मार्गाने, नम्रतेने आणि हविष्याने, देवांच्या भागासाठी पाठवतो. तो आम्हाला पोषण देतो, मदतीसारखा कधीही वृद्ध होत नाही. ज्याला मातरिश्वानने दूरवरून मनुला आणले, त्या देवतेचे तेज दूरवरून आले.
एवेन सद्यः पर्येति पार्थिवं मुहुर्गी रेतो वृषभः कनिक्रदद्दधद्रेतः कनिक्रदत् । शतं चक्षाणो अक्षभिर्देवो वनेषु तुर्वणिः । सदो दधान उपरेषु सानुष्वग्निः परेषु सानुषु
असा हा वृषभ अग्नी, एकदम पृथ्वीवर सर्वत्र फिरतो, पुन्हा पुन्हा गर्जना करतो आणि आपले बी पसरतो. शंभर डोळ्यांनी पाहणारा, देव, जंगलात वेगवान, अग्नी उंच शिखरांवर आपले स्थान ठेवतो.
स सुक्रतुः पुरोहितो दमेदमेऽग्निर्यज्ञस्याध्वरस्य चेतति क्रत्वा यज्ञस्य चेतति । क्रत्वा वेधा इषूयते विश्वा जातानि पस्पशे । यतो घृतश्रीरतिथिरजायत वह्निर्वेधा अजायत
तो अग्नी, उत्तम बुद्धीचा, या घराचा पुरोहित आहे, यज्ञ आणि विधी आपल्या इच्छेने जाणतो. आपल्या इच्छेने तो सर्वांचा प्रिय होतो, सर्व सृष्टीला पाहतो. ज्या अग्नीपासून तुपाने युक्त पाहुणा जन्मला, तो अग्नी, ज्ञानी, जन्माला आला.
क्रत्वा यदस्य तविषीषु पृञ्चतेऽग्नेरवेण मरुतां न भोज्येषिराय न भोज्या । स हि ष्मा दानमिन्वति वसूनां च मज्मना । स नस्त्रासते दुरितादभिह्रुतः शंसादघादभिह्रुतः
जेव्हा त्याच्या इच्छेने, त्याची शक्ती हवी असते, अग्नीच्या मदतीसाठी, मरुतांसाठी, उपभोगासाठी, तेव्हा तो खरोखरच दान वाटतो, संपत्ती आपल्या प्रमाणाने देतो. तो आपल्याला संकट, शाप, वाईट गोष्टींपासून वाचवतो.
विश्वो विहाया अरतिर्वसुर्दधे हस्ते दक्षिणे तरणिर्न शिश्रथच्छ्रवस्यया न शिश्रथत् । विश्वस्मा इदिषुध्यते देवत्रा हव्यमोहिषे । विश्वस्मा इत्सुकृते वारमृण्वत्यग्निर्द्वारा व्यृण्वति
सर्वांचा उपकार करणारा देव सर्व आनंद आपल्या उजव्या हातात ठेवतो; तो वेगवान तेजस्वी कधीच कमी पडत नाही. त्याच्यासाठी देवांमध्ये हवन तयार केलं जातं; त्याच्यासाठी अर्पण आणलं जातं. जो चांगलं वागतो, त्याच्यासाठी मार्ग खुले होतात; अग्नी त्याच्यासाठी दारे उघडतो.
स मानुषे वृजने शंतमो हितोऽग्निर्यज्ञेषु जेन्यो न विश्पतिः प्रियो यज्ञेषु विश्पतिः । स हव्या मानुषाणामिळा कृतानि पत्यते । स नस्त्रासते वरुणस्य धूर्तेर्महो देवस्य धूर्तेः
अग्नी मानवांच्या सभांमध्ये सर्वात शुभ आहे, तो यज्ञात सर्वांचा प्रिय आणि प्रमुख असतो. तो भक्तीने केलेल्या अर्पणांवर राज्य करतो. तो आपल्याला वरुणाच्या बंधनातून, त्या महान देवाच्या बंधनातून वाचवतो.
अग्निं होतारमीळते वसुधितिं प्रियं चेतिष्ठमरतिं न्येरिरे हव्यवाहं न्येरिरे । विश्वायुं विश्ववेदसं होतारं यजतं कविम् । देवासो रण्वमवसे वसूयवो गीर्भी रण्वं वसूयवः
ते अग्नीला पुरोहित, संपत्ती देणारा, प्रिय आणि सर्वात चपळ म्हणून शोधतात, त्याला हव्याचा वहन करणारा म्हणून ठेवतात. सर्व देवांनी त्याला सर्वज्ञ, सर्वकाही जाणणारा, पूज्य पुरोहित, ऋषी म्हणून मदतीसाठी स्थापित केलं आहे; गाण्यांनी त्याला आनंद देणारा, संपत्ती देणारा म्हणून वंदितात.
यं त्वं रथमिन्द्र मेधसातयेऽपाका सन्तमिषिर प्रणयसि प्रानवद्य नयसि । सद्यश्चित्तमभिष्टये करो वशश्च वाजिनम् । सास्माकमनवद्य तूतुजान वेधसामिमां वाचं न वेधसाम्
इंद्रा, ज्याला तू ज्ञान मिळवण्यासाठी रथासारखा मार्गदर्शन करतोस, तो कितीही दूर असला तरी तू त्याला जवळ आणतोस, त्याला सुरक्षित नेतोस. इच्छित गोष्टीसाठी तू मन आणि घोडा दोन्ही वश करतोस. ही निष्कलंक वाणी ज्ञानी लोकांची आमची असो, ती ज्ञानी लोकांचीच असो.
स श्रुधि यः स्मा पृतनासु कासु चिद्दक्षाय्य इन्द्र भरहूतये नृभिरसि प्रतूर्तये नृभिः । यः शूरैः स्वः सनिता यो विप्रैर्वाजं तरुता । तमीशानास इरधन्त वाजिनं पृक्षमत्यं न वाजिनम्
इंद्रा, प्रत्येक लढाईत, कौशल्याने, मदतीसाठी आणि विजयासाठी लोक तुला हाक मारतात, ऐक. जो वीरांसोबत जिंकतो, जो ऋषींसोबत विजय मिळवतो, त्याला सर्वश्रेष्ठ मिळते; तो बलवान, उत्तम घोड्यासारखा, सर्वांत श्रेष्ठ असतो.
दस्मो हि ष्मा वृषणं पिन्वसि त्वचं कं चिद्यावीरररुं शूर मर्त्यं परिवृणक्षि मर्त्यम् । इन्द्रोत तुभ्यं तद्दिवे तद्रुद्राय स्वयशसे । मित्राय वोचं वरुणाय सप्रथः सुमृळीकाय सप्रथः
इंद्रा, तू वीराला सामर्थ्याने भरतोस, काही माणसाला कीर्तीने झाकतोस, तू मर्त्याचे रक्षण करतोस, त्याला झाकतोस. हे इंद्रा, हे रुद्र, हे कीर्ती मिळवणारा, हे मित्र, हे वरुण, हे दयाळू, मी तुझ्यासाठी बोलतो.
अस्माकं व इन्द्रमुश्मसीष्टये सखायं विश्वायुं प्रासहं युजं वाजेषु प्रासहं युजम् । अस्माकं ब्रह्मोतयेऽवा पृत्सुषु कासु चित् । नहि त्वा शत्रु स्तरते स्तृणोषि यं विश्वं शत्रुं स्तृणोषि यम्
इंद्र आमच्यासाठी बळासाठी, मित्रासारखा, सर्वत्र असणारा, लढाईत नेहमी जिंकणारा असो. आमची प्रार्थना त्याच्या मदतीसाठी असो, कोणत्याही स्पर्धेत. तुला कोणताही शत्रू जिंकू शकत नाही; तू प्रत्येक शत्रूला हरवतोस.
नि षू नमातिमतिं कयस्य चित्तेजिष्ठाभिररणिभिर्नोतिभिरुग्राभिरुग्रोतिभिः । नेषि णो यथा पुरानेनाः शूर मन्यसे । विश्वानि पूरोरप पर्षि वह्निरासा वह्निर्नो अच्छ
सर्वात वेगवान, शक्तिशाली आणि प्रखर प्रार्थनांनी, बलवान आह्वानांनी, कुठेही असलेली शत्रुत्व झुकव. जसा पूर्वी नेला तसंच, हे वीर, आम्हाला ने. पूर्वजांचे सर्व दोष दूर कर, हे अग्नी, आमच्याकडे ये.
प्र तद्वोचेयं भव्यायेन्दवे हव्यो न य इषवान्मन्म रेजति रक्षोहा मन्म रेजति । स्वयं सो अस्मदा निदो वधैरजेत दुर्मतिम् । अव स्रवेदघशंसोऽवतरमव क्षुद्रमिव स्रवेत्
आता मी ही स्तुती तेजस्वी इंद्रासाठी अर्पण करतो, ज्याची स्तुती बाणासारखी दुष्टांचा संहार करते, माझी स्तुती दुष्टांना हादरवते. तो स्वतःच आमच्या शत्रूंना शस्त्रांनी मारो, वाईट मनाच्या लोकांवर विजय मिळवो. वाईट इच्छाधारी विरघळून जावो, नीच माणूस पाण्यासारखा विरघळून जावो.