न मृत्युरासीदमृतं न तर्हि न रात्र्या अह्न आसीत्प्रकेतः। आनीदवातं स्वधया तदेकं तस्माद्धान्यन्न परः किं चनास
मृत्यू नव्हता, अमरत्वही नव्हते; रात्र किंवा दिवसाची चिन्हे नव्हती. ते एकच स्वतःच्या इच्छेने, वाऱ्याविना श्वास घेत होते; त्या एकाशिवाय दुसरे काहीच नव्हते.
तम आसीत्तमसा गूळ्हमग्रेऽप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम्। तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्तपसस्तन्महिनाजायतैकम्
सुरुवातीला सर्वत्र काळोखच होता, काळोखातच सर्व काही लपलेलं होतं. सगळं विश्व पाण्याने भरलेलं होतं, काहीच वेगळेपण नव्हतं. रिकाम्या शून्यात झाकलेलं जे काही होतं, त्यातूनच उष्णतेच्या सामर्थ्याने एकच तत्त्व उत्पन्न झालं.
कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत्। सतो बन्धुमसति निरविन्दन् हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा
सुरुवातीला इच्छा उत्पन्न झाली, तीच मनाचा पहिला अंकुर होता. ज्ञानी लोकांनी आपल्या अंतःकरणात शोध घेतला आणि अस्तित्वाचं मूळ नसलेल्या ठिकाणी सापडलं.
तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त्। रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात्
त्यांची रेषा आडवी पसरली होती—खाली काय होतं, वर काय होतं? बीजधारक होते, सामर्थ्य होतं; खाली आपोआप असणं होतं, वर प्रेरणा होती.
को अद्धा वेद क इह प्र वोचत्कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः। अर्वाग्देवा अस्य विसर्जनेनाथा को वेद यत आबभूव
खरंच कोणाला माहीत आहे? इथे कोण सांगू शकतो की हे सृष्टी कुठून आली, कशी निर्माण झाली? देवही या सृष्टीच्या निर्मितीनंतर आले—मग कोणाला खरंच माहीत आहे की हे कशातून उत्पन्न झालं?
इयं विसृष्टिर्यत आबभूव यदि वा दधे यदि वा न। यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्त्सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद
ही सृष्टी कशातून निर्माण झाली, ती घडली की नाही, हे ज्याने सर्वकाही पाहिलं, जो सर्वोच्च आकाशात आहे, त्याला कदाचित माहीत असेल, किंवा कदाचित त्यालाही माहीत नसेल.
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्तत एकशतं देवकर्मेभिरायतः । इमे वयन्ति पितरो य आययुः प्र वयाप वयेत्यासते तते
तो यज्ञ सर्व बाजूंनी तंतूंनी विणलेला आहे, शंभर दैवी कर्मांनी वाढवलेला आहे. हे पूर्वज, जे आले, ते तो यज्ञ विणतात; ते त्याच्याजवळ बसतात आणि म्हणतात, 'चला, पुढे जाऊ या.'
पुमाँ एनं तनुत उत्कृणत्ति पुमान्वि तत्ने अधि नाके अस्मिन् । इमे मयूखा उप सेदुरू सदः सामानि चक्रुस्तसराण्योतवे
एक पुरुष तो यज्ञ पसरवतो, एक तो कापतो, एक तो या आकाशात विणतो. हे किरण त्या आसनाजवळ आले; त्यांनी गाणी तयार केली, आणि सर्व मार्ग उघडले.
कासीत्प्रमा प्रतिमा किं निदानमाज्यं किमासीत्परिधिः क आसीत् । छन्दः किमासीत्प्रउगं किमुक्थं यद्देवा देवमयजन्त विश्वे
काय माप होतं? काय आदर्श होतं? काय पाया होता? तुप काय होतं? परिघ काय होता? छंद काय होतं? प्रौग काय? आणि जेव्हा सर्व देवांनी देवासाठी यज्ञ केला, तेव्हा गाणं कोणतं होतं?
अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत्
अग्नीतून गायत्री छंद जुळला; सवितृपासून उष्णिक निर्माण झाली. सोमापासून अनुष्टुभ छंद आणि स्तुती आली; बृहस्पतीपासून बृहतीने वाणी प्रकट केली.
विराण्मित्रावरुणयोरभिश्रीरिन्द्रस्य त्रिष्टुबिह भागो अह्नः । विश्वान्देवाञ्जगत्या विवेश तेन चाकॢप्र ऋषयो मनुष्याः
मित्र आणि वरुण यांची शोभा विराज होती; दिवसाचा भाग इंद्राचा त्रिष्टुभ छंद होता. जगती छंद सर्व देवांमध्ये प्रवेशली; त्याच्यामुळे ऋषी आणि माणसं समर्थ झाली.
चाकॢप्रे तेन ऋषयो मनुष्या यज्ञे जाते पितरो नः पुराणे । पश्यन्मन्ये मनसा चक्षसा तान्य इमं यज्ञमयजन्त पूर्वे
त्याच्यामुळे ऋषी आणि माणसं समर्थ झाली, जेव्हा यज्ञ निर्माण झाला, आपले जुने पूर्वज. काहींनी ते मनाने, डोळ्यांनी पाहिलं; त्या पूर्वजांनी हाच यज्ञ केला.
सहस्तोमाः सहछन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त दैव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन्
स्तुती आणि छंदांनी ते व्यापले गेले; प्रमाणासह, सात दैवी ऋषी. पूर्वजांचा मार्ग अनुसरून, ज्ञानी लोकांनी तो मार्ग पकडला, जसा सारथी लगाम धरतो.
अप प्राच इन्द्र विश्वाँ अमित्रानपापाचो अभिभूते नुदस्व । अपोदीचो अप शूराधराच उरौ यथा तव शर्मन्मदेम
इंद्रा, पूर्वेकडून, पश्चिमेकडून, खालीवरून, सर्व शत्रूंना दूर लोट. त्यांना दूर लोट, म्हणजे तुझ्या विशाल आश्रयात आम्ही आनंद मानू.
कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूय । इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नमोवृक्तिं न जग्मुः
इंद्रा, कदाचित ज्या लोकांकडे जव आहे, किंवा जवच, ते जसे चावत आहेत, तसे त्यांना वेगळं कर. इथे, जे यज्ञात आले नाहीत, जे स्तुती करत नाहीत, त्यांच्यासाठी तू अन्न तयार कर.
नहि स्थूर्यृतुथा यातमस्ति नोत श्रवो विविदे संगमेषु । गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः
ऋतू प्रमाणे कोणी जात नाही, आणि एकत्र येण्यात कीर्ती मिळत नाही. ज्ञानी लोक गायींसाठी, मैत्रीसाठी इंद्राला शोधतात; घोड्यांसाठी, बलवानाला प्रोत्साहन देतात.
युवं सुराममश्विना नमुचावासुरे सचा । विपिपाना शुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतम्
अश्विनीद्वय, तुम्ही नमुची असुरासोबत सोम प्यायलात. सौंदर्याचे स्वामी, तुम्ही इंद्राला कर्मात बलवान केलंत.
पुत्रमिव पितरावश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यैर्दंसनाभिः । यत्सुरामं व्यपिबः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णक्
जसं आईवडील मुलाचं रक्षण करतात, तसं अश्विनीद्वय, तुम्ही तुमच्या ज्ञानाने आणि दातांनी इंद्राचं रक्षण केलंत, जेव्हा तुम्ही तुमच्या शक्तीने सोम प्यायलात. सरस्वती, तू, दानशूर, नेहमी जवळ आहेस.
इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँ अवोभिः सुमृळीको भवतु विश्ववेदाः । बाधतां द्वेषो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम
इंद्रा, सर्वत्र जाणणारा, बलशाली, तुझ्या मदतीने आम्हांला कृपावंत हो. द्वेष दूर कर, आम्हांला निर्भय कर; आम्ही वीरशक्तीचे स्वामी होऊ.
तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम । स सुत्रामा स्ववाँ इन्द्रो अस्मे आराच्चिद्द्वेषः सनुतर्युयोतु
त्या पूज्य देवाच्या कृपेने आम्हाला सुख आणि प्रसन्नता लाभो. स्वतःच्या सामर्थ्याचा धनी असलेला इंद्र आमच्यापासून द्वेष दूर लोटो, अगदी दूर असला तरी.
ईजानमिद्द्यौर्गूर्तावसुरीजानं भूमिरभि प्रभूषणि । ईजानं देवावश्विनावभि सुम्नैरवर्धताम्
ज्याची पूजा होते, ज्याची स्तुती होते, तो बलवान आहे; पृथ्वी समृद्धीने सजलेली आहे. देव अश्विनीकुमार आपल्या कृपेने त्या पूज्याचा वाढ करोत.
ता वां मित्रावरुणा धारयत्क्षिती सुषुम्नेषितत्वता यजामसि । युवोः क्राणाय सख्यैरभि ष्याम रक्षसः
मित्र आणि वरुण, तुमच्या दयाळू मार्गदर्शनाने हे राज्य टिकवावे; आम्ही तुमच्यासाठी यज्ञ करतो. तुमच्या कृपेसाठी, मैत्रीने आम्ही संकटांपासून सुरक्षित राहू.
अधा चिन्नु यद्दिधिषामहे वामभि प्रियं रेक्णः पत्यमानाः । दद्वाँ वा यत्पुष्यति रेक्णः सम्वारन्नकिरस्य मघानि
जेव्हा आम्ही तुमची कृपा मागतो, प्रिय गोष्टी मिळाव्यात म्हणून, तेव्हा स्तुत्य देव राज्य करत असताना आम्हाला पोषण देणारे देओ, आणि त्याच्या देणग्यांना कोणीही अडथळा आणू नये.
असावन्यो असुर सूयत द्यौस्त्वं विश्वेषां वरुणासि राजा । मूर्धा रथस्य चाकन्नैतावतैनसान्तकध्रुक्
तो दुसरा बलवान देव जन्माला आला आहे; वरुण, तू सर्वांचा राजा आहेस. रथाचा मस्तक निश्चित आहे, तू पाप दूर करणारा आहेस.
अस्मिन्स्वेतच्छकपूत एनो हिते मित्रे निगतान्हन्ति वीरान् । अवोर्वा यद्धात्तनूष्ववः प्रियासु यज्ञियास्वर्वा
या निर्मळ, उजळ जागेत पाप नष्ट होते; मित्रात, पडलेल्यांचा नाश होतो. जेव्हा तू प्रिय आणि पूज्य देहांना कृपा करतोस, तेव्हा तू समृद्ध होतोस.
युवोर्हि मातादितिर्विचेतसा द्यौर्न भूमिः पयसा पुपूतनि । अव प्रिया दिदिष्टन सूरो निनिक्त रश्मिभिः
तुमची माता अदिती बुद्धिमान आहे; तिच्या पोषणाने आकाश आणि पृथ्वी शुद्ध होतात. प्रिय लोकांना कृपा द्या, सूर्य आपल्या किरणांनी प्रकाश पसरवतो.
युवं ह्यप्नराजावसीदतं तिष्ठद्रथं न धूर्षदं वनर्षदम् । ता नः कणूकयन्तीर्नृमेधस्तत्रे अंहसः सुमेधस्तत्रे अंहसः
तुम्ही दोघे जन्मतःच राजे आहात; स्थिर रथावर बसलेले, जिंकणारे आणि अपराजित आहात. जे आम्हाला गौरव देतात, हे बुद्धिमानहो, त्यांनी आम्हाला संकटांपासून वाचवावे.
प्रो ष्वस्मै पुरोरथमिन्द्राय शूषमर्चत । अभीके चिदु लोककृत्संगे समत्सु वृत्रहास्माकं बोधि चोदिता नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु
इंद्रासाठी, जो लढाईत पुढे असतो, मोठ्याने जयजयकार करा. संघर्षातसुद्धा, वृत्राचा संहार करणारा, आमचा मार्गदर्शक हो; इतरांच्या धनुष्यांची दोरी युद्धात तुटू दे.
त्वं सिन्धूँरवासृजोऽधराचो अहन्नहिम् । अशत्रुरिन्द्र जज्ञिषे विश्वं पुष्यसि वार्यं तं त्वा परि ष्वजामहे नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु
इंद्रा, तू नद्या सोडवल्यास, नीचांचा नाश केलास, हिमाचा संहार केलास. तू शत्रुरहित जन्मलास; सर्व संपत्ती देणारा आहेस. आम्ही तुला आलिंगन देतो; इतरांच्या धनुष्यांची दोरी युद्धात तुटू दे.
वि षु विश्वा अरातयोऽर्यो नशन्त नो धियः । अस्तासि शत्रवे वधं यो न इन्द्र जिघांसति या ते रातिर्ददिर्वसु नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु
सर्व शत्रुत्व नाहीसे होऊ दे, जसे शत्रू नष्ट होतात; आमचे विचार सुरक्षित राहू देत. जो आम्हाला मारण्याचा प्रयत्न करतो, इंद्रा, त्याचा नाश कर. तुझ्या दानाने, हे संपत्ती देणारा, इतरांच्या धनुष्यांची दोरी युद्धात तुटू दे.